Politierapport / Onderzoeksverslag van de marktpolitie of recherche. 23 februari 1943 (met latere handgeschreven toevoegingen tot november 1943). (Handgeschreven, linksboven:)
No. 77/9/1 M. 1943 4/3
gev 4/11 - 43
JvB

(Handgeschreven, rechtsboven:)
K 77/9/1 / 10
W 724/15-f
14 dagen Detentie
voorstel aan weth.
van onbep. tijd
~~te veroordelen~~
wegens diefstal
acc HD
5/3

(Handgeschreven in rode inkt:)
Zie vervolgh

(Getypte tekst:)
R a p p o r t

In verband met het rapport van den controleur P.Smit d.d.
22 Feb.1943 inzake diefstal van ledig fust ten nadeele van
den kooper F.Leeyen, heb ik een nader onderzoek ingesteld.

Op Dinsdag den 23 Februari 1943 hoorde ik een jongeman, die my
opgaf te zyn genaamd:
Jan Hermanus Sunnotel
geboren te Amsterdam den 19 Jan.1927, knecht, wonende Orte-
liusstraat 158 Hs. te Amsterdam West. Hy verklaarde als volgt:
" Ik ben als knecht werkzaam geweest by den groentehandelaar
" Schilder in de Brachthuizerstraat alhier. Sinds eenige weken
" ben ik niet meer in dienst by Schilder. Een vriendje van my
" genaamd H.Kirsenstein is als knecht werkzaam by Bach, Joh.
" Verhulststraat. Des avonds brachten wy meestal gezamelyk
" de bakfietsen van onze patroons naar het parkeerterrein op
" de Centrale Markt. Op Maandag 22 Feb.1943 heeft Kirsenstein
" de bakfiets van zyn patroon echter des middags inplaats van
" des avonds naar de markt gebracht, omdat hy voor zyn patroon
" ook bonnen moest inleveren by het Verdeelkantoor. Ik heb
" toen Kirsenstein onderweg ontmoet en we zyn samen naar de
" Centrale Markt gegaan. Vervolgens heeft Kirsenstein de bak-
" fiets niet direct geparkeerd, doch haar aan my afgegeven.
" We hadden n.l. afgesproken om met behulp van de bakfiets
" te probeeren wat ledige kisten te stelen en deze dan Dins-
" dagochtend by een der kistencentrales op naam van Bach in
" te leveren. Het geld, dat ervoor ontvangen zou worden,
" zouden wy dan deelen. Inderdaad heb ik op de markt een aan-
" tal kisten weggenomen en op de bakfiets geladen, doch ik ben
" gesnapt en aan een controleur overgegeven. Reeds meerdere
" malen heb ik op deze wyze kisten op naam van Bach of van
" Schilder by een der Centrales ingeleverd en het geld ~~xxxx~~
" ~~xxxxxxxkxxxxx~~ nu eens voor myzelf behouden, dan weer met
" Kirsenstein gedeeld. Deze kisten had ik dan niet op de
" Centrale Markt ontvreemd, doch langs den openbaren weg by
" diverse groentewinkels weggenomen. Voor het geld kocht ik
" vet- of broodbonnen en gaf deze aan myn moeder. Ik vertelde
" haar dan, dat ik de bonnen gekregen had en als ik soms vet
" thuisbracht, maakte ik haar wys, dat ik nogal fooien had
" gekregen"

Vervolgens hoorde ik eveneens op Maandag 23 Februari 1943
een jongeman, die my desgevraagd opgaf te zyn genaamd
Hendrikus Kirsenstein
geboren te Amsterdam den 4 Sept.1927, knecht, wonende Laurier-
straat Nr.192 II. Hy verklaarde als volgt :
" Ik heb Sunnotel leeren kennen, toen hy by Schilder als
" knecht in dienst was. Wy brachten toen nogal eens gezamelyk
" de bakfietsen voor onze patroons naar de markt. Hy deelde
" my mede, dat het nogal gemakkelyk was om op de Centrale
" Markt kisten te stelen en dan op naam van een van onze pa-
" troons by een der Fust-centrales in te leveren. Meerdere
" malen heeft Sunnotel op die manier gestolen kisten ingeleverd
" en het geld, dat hy ervoor ontving, hebben wy gedeeld.
" Toen ik op Maandag 22 Februari 1943 de bakfiets van myn
" patroon aan hem afgaf, wist ik niet, dat hy deze gebruiken Dit document verslaat de bekentenis van een jonge Amsterdamse "knecht", Jan Sunnotel, die samen met zijn vriend Hendrik Kirsenstein kistendiefstal pleegde. De modus operandi bestond uit het ontvreemden van emballage op de Centrale Markt en bij winkels, om deze vervolgens bij emballagecentra ("kistencentrales") in te leveren onder de naam van hun werkgevers ("patroons").

Opvallende elementen zijn:
* Typos: In de tweede alinea staat "Maandag 23 Februari", terwijl de eerste alinea correct vermeldt dat de 23e een dinsdag was.
* Doorhalingen: Er is tekst onleesbaar gemaakt met x-jes in de verklaring van Sunnotel, waarschijnlijk een correctie van een verspreking of typefout tijdens de verhoring.
* Handgeschreven annotaties: Deze bevatten de juridische afwikkeling. De notitie "14 dagen Detentie" en "voorstel aan weth. [mogelijk wees- of tuchthuis] van onbep. tijd" wijst op een strenge bestraffing van deze minderjarigen. Het rapport stamt uit februari 1943, een periode waarin Nederland gebukt ging onder de Duitse bezetting. De context van de oorlog is duidelijk merkbaar:
1. Schaarste en Distributie: Sunnotel verklaart dat hij van het gestolen geld "vet- of broodbonnen" kocht voor zijn moeder. Dit illustreert de bittere noodzaak en de zwarte handel in rantsoenbonnen tijdens de oorlogsjaren.
2. Jeugdige Arbeid: De verdachten zijn slechts 15 en 16 jaar oud, maar al volledig werkzaam als knecht. In oorlogstijd was het gebruikelijk dat jongeren vroeg werkten om het gezinsinkomen aan te vullen.
3. De Centrale Markt: Dit was het logistieke hart van de Amsterdamse voedselvoorziening. Toezicht was streng, getuige de directe overdracht aan een "controleur" na de ontdekking van de diefstal.
4. Terminologie: Termen als "ledig fust" (lege verpakkingen), "bakfiets" en "patroon" zijn kenmerkend voor de toenmalige beroepstaal in de handel.