Getypt rapport (ambtelijke rapportage). 21 november 1944 (gebaseerd op de handgeschreven notatie "M. '44" en "21/11"). Dienst van het Marktwezen
te
Amsterdam.

R A P P O R T.

In opdracht van den Heer Directeur, is door ons ondergeteekenden, een onderzoek ingesteld, betreffende een mededeeling, dat in perceel 3e Hugo de Grootstraat 2, een partij appelen waren opgeslagen, hoogstwaarschijnlijk bestemd voor de clandestiene handel, gezien daar eenige personen o.a. Jagtman en K de Leeuw waren gesignaleerd.
Uit het onderzoek is ons het navolgende gebleken:
In perceel 3e Hugo de Grootstraat 2 troffen wij een partij appelen, ongeveer 20 ton. Deze appelen waren, zooals ons werd medegedeeld, van den grossier in fruit, genaamd van der Berg uit Beverwijk, commissionair D. Opgelder. Deze appelen zouden worden opgeslagen Bij Deelsma op de Brouwersgracht alhier. Gezien er bij Deelsma geen ruimte voor deze opslag was, heeft Opgelder zich in verbinding gesteld met de huurders van het pakhuis 3e Hugo de Grootstraat 2, genaamd J.J. Spruit en K. de Leeuw. De appelen waren bestemd voor de Duitsche Wehrmacht. Toen de appelen werden gelost, zijn er ambtenaren van verschillende takken van dienst bij geweest, o.a. Economischen Dienst, Water Politie, S.D. en C.C.D. (Technische co ntrole.
De appelen zijn door de ambtenaren van den Economischen Dienst inbeslag genomen en na onderzoek weer vrij gegeven. Daarna is deze zaak verder gecontroleerd door de ambtenaren van de C.C.D. en ons rapporteurs.
Er zijn inderdaad appelen afgeleverd aan Duitsche instellingen en aan den Landwacht. Den Heer Kalker van de C.C.D. heeft eenige papieren gecontroleerd, waaruit is gebleken, dat er inderdaad aan voornoemde instellingen waren geleverd, doch dit was volgens hem ongeveer 1400 Kilogram. De restant is ook volgens mededeeling aan voornoemde instellingen geleverd, doch de papieren zijn zoek geraakt, dit, volgens mededeeling van D. Opgelder. Deze papieren zouden voor nader onderzoek by diverse diensten hebben gerouleerd, doch zijn spoorloos verdwenen.
Verder zy nog vermeld, dat er van de 20 ton appelen wegens te lang bewaren circa 11 ton zijn verrot en dus voor de consumptie ongeschikt. Tegens Opgelder is door den Heer Kalker, ambtenaar van de C.C.D. Afd Technische Controle, proces verbaal opgemaakt wegens het moedwillig laten bederven van fruit.
Daarna hebben wij onderzocht in hoeverre Jagtman in deze zaak betrokken was. Ten eerste hoorden wij den ons bekenden expediteur Karel de Leeuw. Deze verklaarde ons als volgt: "Sedert eenige jaren ben ik als expediteur op de Centrale Markt werkzaam. Voor verschillende winkeliers bezorg ik hun groente en fruit van de Centrale Markt naar hun zaak, hieronder ook begrepen Jagtman. Toen Jagtman in opdracht van de Pryisbeheersing zijn zaak moest sluiten was hy eigenaar van twee paarden en twee wagens en had hy perceel 3e. H. de Grootstraat 2 als pakhuis en stalling in huur. Na de sluiting van zijn zaak heeft hy pakhuis, paarden en wagens verhuurd aan mijn schoonzoon genaamd J.J. Spruit, wonende van Oldenbarneveldstraat 101 I alhier, voor een bedrag van F. 75.-.- per week. Voor deze transactie ben ik borg. Wat betreft de opslag van appelen in perceel 3e. H. de Grootstraat 2 heeft Opgelder dit met mijn schoonzoon geregeld, daar hy de appelen niet by Deelsma kon onderbrengen. Deze appelen waren volgens de verklaring van Opgelder bestemd voor de Duitsche Wehrmacht. Verder kan ik U niets verklaren"
Daarna hoorden wy den ons bekenden kleinhandelaar in groente en fruit genaamd Johannes Jagtman, geb. Haarlem 8.8.1886 en wonende Beethovenstraat 16 III alhier. Hy verklaarde ons het volgende "Sedert * Toon en taal: Het rapport is geschreven in een zakelijke, ambtelijke stijl met de destijds gangbare spelling (ondergeteekenden, mededeeling, Wehrmacht). Er zijn enkele typefouten zichtbaar, zoals "co ntrole" en "Pryisbeheersing".
* Kern van de zaak: Een enorme partij appelen (20.000 kg) wordt aangetroffen in een pakhuis. Hoewel er een vermoeden is van zwarte handel (clandestien), blijkt de partij officieel bestemd voor de Duitse bezetter (Wehrmacht en Landwacht).
* Bureaucratische wirwar: Diverse instanties zijn betrokken: de Economische Dienst, Waterpolitie, SD (Sicherheitsdienst), CCD (Crisis Controle Dienst) en de Dienst van het Marktwezen. Het rapport hint op administratieve chaos; papieren die "spoorloos verdwenen" zijn nadat ze tussen diensten "gerouleerd" hebben.
* Verspilling: De meest opvallende conclusie is dat van de 20 ton appelen maar liefst 11 ton is verrot door het lange wachten op toestemming of verwerking. Dit leidt tot een proces-verbaal tegen commissionair Opgelder voor het "moedwillig laten bederven van fruit". Dit document stamt uit november 1944, midden in de Hongerwinter in bezet Nederland. Voedselvoorraden waren kritiek en de controle op de distributie was extreem streng. De spanning in het document is voelbaar: terwijl de bevolking honger lijdt, ligt er 20 ton fruit weg te rotten in een pakhuis omdat het gereserveerd is voor de Duitse bezetter, maar de administratieve afwikkeling ervan faalt.

De betrokkenheid van de SD (Sicherheitsdienst) en de Landwacht (een paramilitaire organisatie van de NSB) onderstreept de politieke lading van de voedseldistributie. De genoemde personen, zoals Johannes Jagtman, worden gecontroleerd omdat hun eerdere activiteiten door de "Prijsbeheersing" (een instituut dat woekerprijzen op de zwarte markt moest tegengaan) waren stopgezet. Het document geeft een inkijkje in de dagelijkse corruptie, bureaucratie en de schrijnende voedselverspilling tijdens de laatste oorlogsmaanden in Amsterdam.