Getypt ambtelijk rapport met handgeschreven kanttekeningen en handtekeningen. De Controleur (ondertekend als C. Vurmay). Den Heer Inspecteur van het Marktwezen. [Linksboven handgeschreven in potlood:] Limburg / [onleesbaar]

Nº 24/91/12 Ⅱ M. 1944 d/n =

R a p p o r t
-----------

In aansluiting op mijn rapport van 25 Nov. 1944 vermeld ik nog :
Op 4 December 1944 heb ik over deze kwestie gehoord den Heer Bouwman, ~~Exxdor~~ Provinciaal Leider van den V.B.N.A. De Heer Bouwman verklaarde mij, dat deze zaak buiten de V.B.N.A. om gaat, aangezien het hier pootaardappelen betreft. De handel in pootgoed ressorteert onder den Provincialen Voedselcommissaris te Alkmaar.
Voorts hoorde ik nog den Heer v.d. Zande, lid der firma Cazant, scheepsbevrachters. de Heer v.d. Zande verklaarde, dat hij schipper Douven op 24 November 1944 gecharterd heeft voor een reis van Midden Beemster naar Hillegom. Er zouden te Midden Beemster circa 45 ton pootaardappelen moeten worden geladen in opdracht van den Heer van Dongen, Meerstraat 121 te Hillegom. Deze heer van Dongen is handelaar in pootaardappelen. De Gemeente Hillegom heeft zich voor deze transactie garant gesteld. De aardappelen zouden worden geleverd door den Heer Bart, Commissionair te Purmerend. De firma Cazant heeft de benoodigde "Fahrschein" aangevraagd bij het Gemeentebestuur van Amsterdam. Doordat er op het aanvraagformulier inplaats van "pootaardappelen" is vermeld "aardappelen", verklaarde de Heer v.d. Zande, is op het Raadhuis blijkbaar den indruk gewekt, dat het hier om een party "zwarte" aardappelen zou gaan, ~~xxxxxxx~~ te meer daar de V.B.N.A. in dit formulier niet werd genoemd. De Heer v.d. Zande verklaarde nog, dat deze zaak thans is voorgelegd aan den Provincialen Voedselcommissaris te Alkmaar, die zal moeten uitmaken, of deze transactie al of niet kan doorgaan.
Het schip "Prins Maurits" ligt nog steeds te Amsterdam in de Prinsengracht naby de Prinsenstraat.

[Rechtsmidden:]
Amsterdam den 6 December 1944
De Controleur,
[Handtekening: C Vurmay]

[Linksonder handgeschreven:]
Gezien 6-12-'44
[Handtekening: de Heer]

[Linksonder getypt:]
Den Heer Inspecteur
van het Marktwezen.

[Rechtsonder handgeschreven in rood/oranje inkt:]
15 Dec. '44
[Initialen]
Afschrift aan M.
Boshuivel
Insp. N. en L. Holl. CCD
met mededeeling
orde door de U. [onleesbaar]
[Initiaal] * Kern van de zaak: Het rapport beschrijft een bureaucratisch misverstand met potentieel ernstige gevolgen. Een legaal transport van 45 ton pootaardappelen (bestemd voor de teelt) wordt door de autoriteiten in Amsterdam aangezien voor een illegale partij "zwarte" consumptie-aardappelen.
* Oorzaak van het conflict: De verwarring ontstond door een slordigheid op het aanvraagformulier voor een Fahrschein (vervoersvergunning), waar enkel "aardappelen" werd ingevuld en de brancheorganisatie V.B.N.A. niet werd vermeld.
* Betrokken instanties:
* V.B.N.A. (Vereniging voor de Behartiging van de Nederlandse Aardappelhandel): Verantwoordelijk voor de reguliere aardappelhandel, maar blijkbaar niet direct voor pootgoed.
* Provinciale Voedselcommissaris (Alkmaar): De beslissingsbevoegde instantie voor pootgoedtransacties.
* Inspectie van het Marktwezen: De controlerende instantie die dit rapport ontvangt.
* CCD (Crisis Controle Dienst): Genoemd in de rode kanttekening; zij hielden toezicht op de distributie en bestreden de zwarte handel.
* Status van het transport: Het schip de "Prins Maurits" ligt op het moment van schrijven geblokkeerd in de Amsterdamse Prinsengracht, in afwachting van een definitief oordeel uit Alkmaar. Dit document stamt uit december 1944, het dieptepunt van de Tweede Wereldoorlog in West-Nederland, ook wel de Hongerwinter genoemd.

1. Voedselschaarste en distributie: Door de spoorwegstaking en de Duitse blokkades was er een nijpend tekort aan voedsel in de steden. Elke zending aardappelen was van vitaal belang. De overheid probeerde via een streng distributiesysteem de schaarse middelen te verdelen.
2. Zwarte Handel: Vanwege de honger floreerde de zwarte markt. Controleurs waren uiterst alert op illegale transporten. Het feit dat 45 ton aardappelen niet correct was gelabeld, was in die tijd reden genoeg voor directe inbeslagname of blokkade.
3. Bureaucratie onder bezetting: Het gebruik van termen als "Fahrschein" herinnert aan de administratieve grip die de Duitse bezetter (en de ondergeschikte Nederlandse ambtenarij) op het transportwezen had.
4. Pootaardappelen vs. Consumptie-aardappelen: Pootaardappelen waren essentieel voor de oogst van het volgende jaar. Het opeten van pootgoed werd gezien als een bedreiging voor de toekomstige voedselzekerheid, wat verklaart waarom de regelgeving hiervoor strikt gescheiden was van die voor gewone aardappelen.