Dienstverslag / Dagrapport van de controledienst. [Koptekst formulier]
MARKTWEZEN AMSTERDAM
CONTRÔLEUR [Handtekening/Paraaf] Dir. 19
DAGRAPPORT van [leeg] dag [leeg] 19

[Stempels in tabelvlak]
Nº [niet ingevuld]
20/11/19 [datumstempel, mogelijk foutief ingesteld jaar of interne codering]
M. 1944

[Handgeschreven tekst]

Rapport

Op Maandag 20 Nov: '44 Controle gehouden in de Ten Katestraat en omgeving. Aldaar aangetroffen vele personen, die met pakkies sigarettenpapier, soepballen, staafjes mangelpees, losse sigaretten enz. deze kennelijk ten verkoop aan wilden bieden. Allen aldaar van de Markt verwijderd. Steeds weeraan komen deze personen dan weer daar ter plaatse terug. Verder in „West” niets bijzonders aangetroffen.

Op Dinsdag 21 Nov: '44 hetzelfde beeld in de Ten Katestraat. Weder alles ontruimd, wat daar geen plaats mocht innemen.

Aangetroffen op de Hoofdweg hoek Willem Schoutenstraat een koopman met appelen, welke door hem verkocht werden à ƒ 2.50 p. KG. Deze man is genaamd Gerardus Brontjes geb: 11-3-'22 beroep Schilder wonende St Jansstr: 14 II, de appelen uit laten verkoopen voor vastgestelde prijs.

Gerrit Menschat geb: 3-1-'24 beroep geen wonende Celebesstraat 36 I welke prijs van ƒ 1 per KG verkocht ook deze man uit laten verkoopen. Aangetroffen Samenkomststraat bij Molenwerfsweg.

M.O.Z. [Initialen rapporteur] * Onderwerp: Handhaving van de marktorde en prijsbeheersing tijdens de Duitse bezetting.
* Handelswaar: De genoemde producten zijn typerend voor de schaarste in 1944: sigarettenpapier en losse sigaretten (tabak was op de bon), "mangelpees" (voederbieten, die tijdens de Hongerwinter als noodvoedsel dienden) en appelen.
* Tegenmaatregelen: De controleurs treden op tegen "wilde bieders" (illegale straathandelaren). Opvallend is de sanctie bij de appelen: de handelaren worden niet direct gearresteerd, maar gedwongen hun waar ter plekke uit te verkopen tegen de officieel vastgestelde prijs in plaats van de woekerprijs (bijv. ƒ 2,50 per kilo, wat destijds extreem duur was).
* Persoonsgegevens: Er worden twee specifieke personen genoemd met geboortedatum en adres. Gezien hun geboortejaren (1922 en 1924) vallen zij in de leeftijdscategorie die door de bezetter werd opgeroepen voor de Arbeitseinsatz. Hun aanwezigheid op straat als handelaar wijst mogelijk op een poging om aan tewerkstelling te ontkomen of in het levensonderhoud te voorzien buiten het officiële systeem om. Dit document stamt uit het hart van de Hongerwinter (winter 1944-1945). In deze periode was de voedselvoorziening in de grote steden in West-Nederland nagenoeg ingestort. De Ten Katemarkt was (en is) een centraal handelspunt in Amsterdam-West.

De autoriteiten (in dit geval de gemeentelijke marktinspectie) probeerden de zwarte handel en prijsopdrijving in te dammen, hoewel de illegale handel voor veel Amsterdammers de enige manier was om nog aan extra calorieën of genotsmiddelen te komen. De term "mangelpees" (suiker- of voederbiet) in het rapport is een directe verwijzing naar het surrogaatvoedsel waar de bevolking op was aangewezen toen de gewone voedselvoorraden uitgeput raakten. De genoemde datum, 20-21 november 1944, markeert het begin van de diepste ellende van die winter.