Officiële circulaire (brief) van de Gemeente Amsterdam. December 1944. De Burgemeester van Amsterdam (E.J. Voûte) en de Gemeentesecretaris (J.F. Franken). Hoofden van openbare en bijzondere onderwijsinstellingen in Amsterdam. [Handgeschreven in blauw potlood rechtsboven: 67C met een schuine streep]

G E M E E N T E A M S T E R D A M

No. 3837 O. Amsterdam, December 1944.

Bij dezen bericht ik U, dat de Gemeente in staat is gesteld
aan alle schoolgaande kinderen appelen uit te reiken en wel 1 pond per
kind tegen betaling van f.0,30 per pond.

De appelen zullen in een aantal als vermoedelijk voor Uw
school noodig is aan de school worden bezorgd tegelijk met deze
circulaire.

Zeer zou ik het op prijs stellen, indien Gij Uw medewerking
wilt verleenen bij de uitreiking van het fruit en bij de inning der
gelden.

Het ontvangen bedrag dient op de rekening van den Wethouder
voor het Onderwijs bij het Gemeente Girokantoor overgeschreven te
worden onder vermelding van het volgende: "Ontvangst appelen,
...................school, adres...................."

De Burgemeester van Amsterdam,
VOÛTE

Aan
de Hoofden der openbare
en bijzondere onderwijs-
instellingen te Amsterdam.

De Gemeentesecretaris,
J.F.FRANKEN. Dit document is een treffend voorbeeld van de ambtelijke gang van zaken in een stad in crisis. Hoewel de toon formeel en zakelijk is, verhult het de wanhopige situatie van Amsterdam in december 1944. Enkele opvallende punten:

• Logistiek: De gemeente neemt de distributie op zich, maar schuift de verantwoordelijkheid voor de uiteindelijke uitreiking en de financiële afwikkeling door naar de schoolhoofden. Dit getuigt van een verregaande mate van decentralisatie van hulpverlening onder druk van de oorlogsomstandigheden.
• Prijsstelling: De appelen zijn niet gratis; er moet f. 0,30 per pond betaald worden. In de context van de zwarte marktprijzen tijdens de Hongerwinter was dit een gereguleerde, relatief lage prijs, maar voor de armste gezinnen was dit alsnog een bedrag dat opgebracht moest worden.
• Taalgebruik: Het gebruik van de 'oude' spelling (noodig, dezen, Gij, den) is typerend voor officiële correspondentie uit die periode. Het document dateert van december 1944, het dieptepunt van de Hongerwinter in West-Nederland. Na de spoorwegstaking van september 1944 blokkeerden de Duitse bezetters voedseltransporten naar het westen als represaille. In Amsterdam heerste grote honger, gebrek aan brandstof en elektriciteit.

De ondertekenaar, Edward Voûte, was de door de Duitsers aangestelde burgemeester van Amsterdam (1941-1945). Hoewel hij als collaborateur wordt gezien, probeerde hij op lokaal niveau de ergste nood te lenigen door dergelijke voedselacties te coördineren, vaak om de sociale onrust te beperken. De zending appelen was een zeldzaam extraatje in een tijd waarin het officiële rantsoen ver onder de hongergrens lag. Voor veel kinderen was dit pond appelen waarschijnlijk een van de weinige bronnen van vitamines in die maanden.