Proces-verbaal (officieel rapport van opsporing). Dienst van het Marktwezen
te Amsterdam.

No.
Onderwerp:
Overtreding van art.3, lid 1
van het Tuinbouwafzetbesluit
van 12 Juni 1943 no.18114.

gepleegd door:
Jacob van Delft, geboren
12 Juli 1901, van beroep
tuindersknecht en wonende
te Rijnsburg, Koestraat 4.

PROCES-VERBAAL.

Op Zaterdag, den achttienden November 1900 vier en veertig, omstreeks 8.30 uur, bevond ik mij, Cornelis Veerman, ambtenaar van het Marktwezen te Amsterdam, tevens onbezoldigd veldwachter, mij in vermelde kwaliteit ter contrôle op de Centrale Markt, alhier, In het pakhuis Hal 14 trof ik 20 zakken en 1 kist met knolselderij aan. Het gewicht van deze zakken en kist knolselderij was niet direct nauwkeurig vast te stellen. Het is mij bekend, dat dit pakhuis verhuurd is aan den grossier in groente en fruit Pieter van Vliet, geboren 18-3-1907 en wonende te Amsterdam, Admiralengracht 146. In genoemd pakhuis bevond zich een persoon, die mij desgevraagd verklaarde eigenaar van deze warmoezerijgewassen te zijn. Hij kon mij van deze groente geen geldige papieren toonen en bovendien was deze groente niet aangegeven bij het Plaatselijk Verdeelingskantoor Amsterdam. Hij gaf mij desgevraagd op te zijn genaamd:

JACOB VAN DELFT,

geboren te Rijnsburg, 12 Juli 1901, Nederlander sedert geboorte, van beroep tuindersknecht en wonende te Rijnsburg, Koestraat 4, en verklaarde mij:
"Deze knolselderij is een product van mijn eigen tuin. Deze tuin is groot ca.10 roe en is gelegen nabij mijn huis te Rijnsburg. Ik heb geen teeltvergunning voor de teelt van warmoezerijgewassen. Ik heb deze 20 zakken en 1 kist knolselderij door schipper van Noort van Rijnsburg naar de Centrale Markt laten vervoeren en heb hiervoor 50 cent vracht per collo betaald. Ik ben in loondienst bij den grossier in groente en fruit Pieter van Vliet. Van Vliet weet echter niet, dat ik dit doe. Ik heb dit geheel buiten hem om gedaan. Ik ben niet gerechtigdden groothandel in warmoezerijgewassen uit te oefenen. Ik was van plan deze knolselderij aan kleinhandelaren hier op de markt te verkoopen."

Verdachte is met zijn overtreding in kennis gesteld en proces-verbaal aangezegd.
Naamsopgave en verdere gegevens zijn conform persoonsbewijs.
De 20 zakken en 1 kist knolselderij, wegende totaal 450 Kg. netto heb ik inbeslaggenomen en gedeponeerd bij den Gemeentelijken Gevolmachtigde voor Grossierszaken in Groente en Fruit, Jac. Broerse, gevestigd op de Centrale Markt te Amsterdam. De netto-opbrengst van de knolselderij ten bedrage van f...22,50... is ~~door mij per bank~~ overgemaakt aan den Provincialen Voedselcommissaris voor Noord-Holland, Kerkplein 13 te Alkmaar.

En heb hiervan op ambtseed dit proces-verbaal opgemaakt en geteekend, te Amsterdam, den twintigsten November 1900 vier en veertig.

De Ambtenaar bij het Marktwezen voornoemd,
(get.) C Veerman
(C.Veerman). Dit document is een typisch voorbeeld van de strikte economische handhaving tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De verdachte, Jacob van Delft, wordt beschuldigd van het illegaal telen en verhandelen van groenten (knolselderij).

• Juridische grondslag: Er wordt verwezen naar het "Tuinbouwafzetbesluit van 12 juni 1943". Dit was een maatregel van de bezetter om de volledige voedselvoorziening onder staatscontrole te krijgen.
• De overtreding: Van Delft had geen teeltvergunning en had de goederen niet aangegeven bij het Verdeelingskantoor. Dit duidt op activiteiten in de "zwarte handel" of op zijn minst het omzeilen van de officiële distributiekanalen.
• Sociaal-economische aspecten: De verdachte is een tuindersknecht uit Rijnsburg die probeert zijn eigen opbrengst (450 kg) direct op de markt in Amsterdam te verkopen, buiten zijn werkgever (de grossier Van Vliet) om. De vrachtprijs van 50 cent per "collo" (verpakkingseenheid) wordt expliciet vermeld.

• Taalgebruik: Het document hanteert de toenmalige ambtelijke spelling en terminologie (bijv. "warmoezerijgewassen" voor groenten en "onbezoldigd veldwachter"). Het document dateert van 20 november 1944. Dit is een cruciale periode in de Nederlandse geschiedenis: de Hongerwinter.

• Voedselschaarste: In het najaar van 1944 was de voedselvoorziening in het bezette West-Nederland nagenoeg ingestort door de spoorwegstaking en de Duitse blokkades. Elke kilo voedsel die buiten het officiële distributiesysteem omging, werd door de autoriteiten streng vervolgd.

• Economische controle: De "Dienst van het Marktwezen" en de "Provinciale Voedselcommissaris" speelden een centrale rol in het beheer van de schaarse middelen. De opbrengst van de inbeslaggenomen goederen (f 22,50) vloeide direct terug naar de staatskas (de Voedselcommissaris in Alkmaar).
• Survive-strategie: Voor kleine producenten zoals Van Delft was de verkoop van eigen teelt op de zwarte markt vaak een manier om in tijden van extreme inflatie en schaarste het hoofd boven water te houden, ondanks de grote risico's op inbeslagname en arrestatie. De hoeveelheid van 450 kg knolselderij was in die tijd een aanzienlijke voedselbron voor honderden mensen.