Inspectierapport (prijscontrole). 2 oktober 1944. R A P P O R T .

Betreffende prijscontrole enz. in Zuid, verricht door A.A.C. Cobussen en H.F. de Vries, op 29 en 30 Sept. en 2 Oct. 1944.

Winkelcontrole.
Bij verschillende winkeliers werd een onderzoek ingesteld naar de door hen berekende prijzen, waarbij bleek dat zich daarbij geen onregelmatigheden voordeden. Ook de wijze van verkoop geschiedde op de meest billijke manier. Zoo heeft J.J. Slinger, Corn. Schuistr. 15 hoek v. Bree-str. de gewoonte om met den verkoop van aardappelen te beginnen alleen 's morgens om 9, en 's middags om 2 uur; tusschentijds ontvangen aardappelen blijven liggen tot de genoemde uren. Slinger wil hiermede bereiken dat al zijn klanten gelegenheid hebben om zich op de hoogte te stellen of er aardappelen aanwezig zijn of niet.

Hoewel voor aardappelen als distributie artikel geen levering alleen aan vaste klanten mag voorkomen, leert de praktijk toch dat dit in de meeste gevallen wel geschiedt. Bij W. Melisse, Valeriusstr. 37, troffen wij echter een bord aan waarop vermeld stond dat aardappelen alleen aan vaste klanten werden verkocht. Hierin werd op onze aanwijzing verandering gebracht zoodat het "alleen voor vaste klanten" kwam te vervallen.

Vrijdag 30 Sept. ging door de Stadionbuurt het gerucht dat een zending aardappelen bestemd voor C. Heusden Marathonweg 54, door de Duitsche weermacht in beslag zouden zijn genomen, hetgeen ons bij informatie ter plaatse, niet het geval bleek te zijn.

Straatcontrole.
Clandestiene handel in aardappelen, groenten of fruit werd op straat tot nu toe betrekkelijk weinig aangetroffen; waar dit wel het geval was werd tot verkoop voor den vastgestelden prijs overgegaan. Dit geschiedde o.m. bij:
R. Hettinga staande 1e Jan Steen-str. hoek Ferd. Bol-str.. Hij verkocht kroten voor 60 cents per Ko [Kg.].
J. Brouwer, staande Ger. Dou-str. hoek Ferd. Bol-str., die appelen en peren verkocht voor f 1,85 per Kilo.
G. Trompert staande Focke Simon- str. hoek Vijzelsgracht, en C. v. den Bor staande op het Daniel Willinkplein die beide appelen verkochten voor f 1,25 per Kilo.

Bijzondere gevallen.
In opdracht van het H.K. werd een onderzoek in gesteld naar de gedragingen van C. Meekel, die volgens een klacht aardappelen clandestien zou verkoopen op het terrein van den karrenverhuurder Keijzerswaard Havenstraat 10. Ofschoon genoemde Meekel tijdens den duur van onze driedaagsche controle geen aardappelen heeft ontvangen kan toch aan de hand van verschillende verklaringen van veelvuldig daar aanwezige klanten, worden vastgesteld dat Meekel zich niet aan prijsovertreding schuldig maakt. Aangenomen mag worden dat "bloemenjongens" die op bedoeld erf eveneens een onderkomen hebben zich aan zwarte handel in aardappelen hebben schuldig gemaakt.

Zaterdag middag werd in de Keizersgracht voor perceel 86 een bok aangetroffen vanwaaruit aardappelen werden gelost voor het personeel (700 man) van de mantelfabriek v.d. Fa. Berghaus. Deze aardappelen waren afkomstig van de "bedrijfstuin" van genoemde firma in de Beemster en reeds vanaf Donderdag onderweg. Deze aardappelen werden geteeld met een vergunning d.d. 13-4-44 van den voedselcommissaris te Alkmaar. Daar deze bok reeds grotendeels gelost was, werd na Telefonisch overleg met den Heer v. Duinhoven toestemming verleend om ook het restant te lossen.

In behandeling is een onderzoek naar de mogelijkheid van aanvoer van groenten door C.G. Kempers, Dan. Stalpertstr. 99, vanuit Ter Aar, buiten de Groco om.

Amsterdam, 2 October 1944,
(get.) H.F. de Vries
(get.) A.A.C. Cobussen

[Handgeschreven kanttekening linksonder:]
Gezien 6-10-44
[Onleesbare paraaf] Dit rapport biedt een gedetailleerd inkijkje in de handhaving van de voedseldistributie en prijsbeheersing in Amsterdam tijdens de laatste fase van de Tweede Wereldoorlog. De belangrijkste punten zijn:

1. Regelgeving: De controleurs zien streng toe op de regel dat aardappelen (een schaars distributiegoed) niet uitsluitend aan "vaste klanten" verkocht mogen worden. Dit was bedoeld om de schaarse voorraden eerlijk onder de gehele bevolking te verdelen.
2. Sociale spanningen: Het gerucht in de Stadionbuurt over inbeslagname door de Wehrmacht illustreert de constante angst voor de bezetter en de onrust over voedselvoorraden.
3. Zwarte handel: Hoewel er bij de genoemde handelaren weinig overtredingen worden geconstateerd, wordt er wel melding gemaakt van vermoedelijke zwarte handel door "bloemenjongens".
4. Eigen initiatief van bedrijven: De casus van de firma Berghaus (een bekende mantelfabriek) is opvallend. Bedrijven probeerden zelf voedsel te verbouwen (de "bedrijfstuin") voor hun personeel om de honger te bestrijden.
5. Omzeiling van instanties: De laatste opmerking over aanvoer "buiten de Groco om" (Groenten en Fruit Centrale) duidt op pogingen om de officieel gereguleerde kanalen te omzeilen, mogelijk om meer voorraad direct beschikbaar te krijgen. Het rapport is gedateerd op 2 oktober 1944. Dit is kort na het begin van de Spoorwegstaking (september 1944) en markeert het begin van de Hongerwinter in West-Nederland. Door de staking en Duitse blokkades ontstonden acute tekorten aan voedsel en brandstof.

De ambtenaren die dit rapport schreven, bevonden zich in een lastige spagaat: zij moesten enerzijds de orde en de officiële distributieregels handhaven om woekerprijzen tegen te gaan, terwijl de feitelijke voedselvoorziening bijna volledig aan het instorten was. Het feit dat er nog zo formeel gerapporteerd werd over kleine prijsverschillen en vergunningen van de voedselcommissaris, toont aan hoe de bureaucratie probeerde grip te houden op een situatie die door schaarste steeds chaotischer werd. Plaatsnamen zoals het "Daniel Willinkplein" (het huidige Europaplein) herinneren aan de vooroorlogse en oorlogs-topografie van Amsterdam.