Getypt rapport met handgeschreven kanttekeningen en stempels. 14 oktober 1944 (ingekomen op 16 oktober 1944). A. Oort (wachtdienstdoende op de Centrale Markt). De Bedrijfschef van de Centrale Markt, Amsterdam. Rapport. Nº 37/95/2 M.1944 [handgeschreven in de marge: n.i. Dai (?)]

Ondergeteekende, A. Oort, wonende Govert Flinckstraat 78", Amsterdam, als wacht dienstdoende met hond op het terrein van de Centrale Markt rapporteert U het volgende:

"Hedennacht te ongeveer 3.15 uur hoorde ik op mijn ronde zijnde op de hoofdweg ter hoogte van pier E, een of meer personen loopen. In het licht van mijn lamp zag ik inderdaadtwee personen loopen, die ik aanriep met: "wie daar?" Zij gaven daarop geen antwoord.

Ik begaf mij daarop in hun richting en zag dat het twee personen waren in groene uniform, wachtsmannen van de Duitsch Wehrmacht, waarvan de een, die een kape droeg, doorliep en de ander mij te woord stond en zei: "We hebben jou al lang gezien, maar we zeiden niets en lieten je toch ook loopen." Ik antwoordde dat ik als wachtsman geen risico neem en indien er geen antwoord gegeven wordt wanneer ik iemand aanroep, de hond los laat. Hij zei dat ik er rekening mede houden moest, dat niet ik, maar zij de baas op het terrein zijn en dat ik de kans liep dat, wanneer ik de hond op het terrein los zou laten loopen, ik en mijn hond beid doodgeschoten zouden worden. Daarna verwijderde hij zich, evenals zijn collega gedaan had in de richting van het "Lager" en ik ging naar ons wachthuisje in mijn rusttijd.

Ik zat ongeveer een kwartier binnen toen een der groene wachts, genaamd Bijkelenberg, bij mij binnenkwam met degene die mij eerst tewoord stond. Eerstgenoemde zei tegen mij: "Als je de moed hebt om je hond los te laten op het terrein, schiet ik jullie beide neer, want jullie hebt hier niets te vertellen. Daarna begon hij in gebroken Duitsch (hij is Hollander) te schelden, terwijl hij het geweer in den aanslag hield. Hij zei nog dat hij voor mij wel een kogel over had.
Het laatste maakte de hondenwacht Willemse nog mee; de sabotagewacht en de wacht van de Amsterdamsche Fustcentrale hebben alles gehoord.

Amsterdam, 14 October 1944.
[Handtekening: Aoort]

Aan den heer Bedrijfschef
der Centrale Markt.

[Stempel:]
INGEKOMEN
16 OCT. 1944
Beantw. ....................

[Handgeschreven aantekeningen in de linker marge:]
mag nemen / zou moeten inslaan
Het julani (?)

[Rechtsonder handgeschreven getal:] 37 * Incident: Het document beschrijft een ernstige confrontatie tussen een civiele Nederlandse bewaker (A. Oort) en twee militairen in Duitse dienst op het terrein van de Centrale Markt in Amsterdam.
* Conflict: De kern van het conflict is een autoriteitskwestie. Oort voert zijn beveiligingsprotocol uit (aanroepen en dreigen met de hond), waarop de militairen agressief reageren. Zij herinneren hem eraan dat zij "de baas op het terrein" zijn.
* Dreiging: Er is sprake van expliciete doodsbedreigingen ("beid doodgeschoten zouden worden", "schiet ik jullie beide neer"). De agressie escaleert wanneer een van de mannen, een Nederlander in Duitse dienst genaamd Bijkelenberg, Oort in het wachthuisje opzoekt en hem onder schot houdt.
* Taal en Identiteit: Opvallend is de vermelding dat Bijkelenberg een Nederlander is die "gebroken Duitsch" spreekt om indruk te maken of zijn status te benadrukken, terwijl hij ondertussen Oort in het Nederlands/Duits uitscheldt.
* Getuigen: Oort noemt specifiek andere aanwezigen (Willemse, de sabotagewacht en de wacht van de Fustcentrale) om zijn verklaring te staven. * Tijdsbeeld: Oktober 1944 was een uiterst gespannen periode in bezet Nederland. Het zuiden was reeds bevrijd, terwijl in het westen de "Hongerwinter" voor de deur stond. De Centrale Markt was een cruciaal knooppunt voor de (schaarse) voedselvoorziening en stond daarom onder zware bewaking.
* Collaboratie: De figuur 'Bijkelenberg' representeert de Nederlanders die aan de zijde van de bezetter werkten (mogelijk Landwacht of een vergelijkbare hulporganisatie van de Wehrmacht). De vijandigheid tussen civiele wachten en deze collaborateurs was vaak groot.
* Sabotagedreiging: De vermelding van een "sabotagewacht" duidt op de constante angst van de autoriteiten voor verzetsdaden gericht op de infrastructuur en voedselvoorraden.
* Rechtsorde: Dit rapport toont aan hoe de normale civiele orde volledig ondergeschikt was gemaakt aan de militaire macht van de bezetter, waarbij zelfs een functionaris die zijn werk deed, met de dood bedreigd kon worden door 'collega-bewakers' in Duits uniform. A. Oort Wehrmacht