Formulier voor statistiek-controle bij de Centrale Markt te Amsterdam. 10 augustus 1939 (met verwerkingsdatum 11/8/39). [Bovenaan gestempeld/geschreven:]
$N^o$ 37/112/1, M. 1939 11/8

STATISTIEK - CONTROLE.

Heden te 7.30 uur werd door mij contrôle gehouden op den aanvoer van:

[In de linkermarge geschreven:] 8.4 jores [onduidelijk, mogelijk een codering of scheepsnaam]

~~Schipper~~ )
Grossier ) A. Troost Azn.
~~Expediteur~~ ) aardappelkant.
~~Inz. veiling~~ )

Opgegeven op bijgaande statistiekbon
(aantal colli, stuks, kg. enz.)
Ook op soort en plaats van herkomst letten!

[Handgeschreven tekst:]
Aardappels.
Bonte eigh. 750 kg Blauwe eigh 450 kg.
Gecontroleerd: door telling aan de poort.
Bonte eigh. 1800 kg Blauwe eigh 1000 kg samen 2800 kg

Na gehouden contrôle bleek, dat de betrokkene

~~juist~~ )
te weinig ) op zijn bon had genoteerd. [In rode inkt onderstreept in de marge:] 1600 kg
~~te veel~~ )

Amsterdam, 10-8 1939
De contrôleur,
[Signatuur: C Blom]

Gezien:
Chef
[Signatuur: Joosten(?)]
Den Heer Bedrijfschef
der Centrale Markt.

[Onderaan rechts handgeschreven:]
Waarschuwingsbon
(zoals aan C. de Jong)

[Rode krabbels/stempels over de tekst:]
11/8/39 AB
37/112/2 Het betreft een officieel controleformulier van de Amsterdamse Centrale Markt uit de zomer van 1939. De kern van het document is een vastgestelde fraude of administratieve fout door de aardappelgrossier A. Troost Azn.

• De overtreding: De grossier gaf op zijn statistiekbon een totaal van 1200 kg aardappelen op (750 kg 'Bonte Eigenheimers' en 450 kg 'Blauwe Eigenheimers'). Bij een fysieke controle "aan de poort" bleek de werkelijke lading echter 2800 kg te bedragen (1800 kg Bonte en 1000 kg Blauwe).
• Het tekort: Er is exact 1600 kg te weinig aangegeven, wat in de marge met rode inkt is geaccentueerd.
• Maatregel: Er is een "waarschuwingsbon" uitgereikt. De notitie onderaan suggereert dat dit een standaardprocedure was die eerder ook bij een zekere "C. de Jong" was toegepast.
• Terminologie: "Eigh." staat voor Eigenheimer, een destijds (en nu nog) zeer populaire aardappelsoort in Nederland. "Azn." achter de naam van de grossier is de afkorting voor "Arienszoon" of "Adriaanszoon". De Centrale Markt in Amsterdam (geopend in 1934 aan de Jan van Galenstraat) was het kloppend hart van de voedseldistributie. Strenge controle op de aanvoerstatistieken was essentieel voor de marktmeesters om marktgelden te innen en de voedselstromen in de stad te monitoren.

De datum van het document, augustus 1939, is historisch saillant: Nederland bevond zich aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog en de algehele mobilisatie. In tijden van internationale spanning werd de controle op voedselvoorraden en eerlijke handel nog strikter gehandhaafd om speculatie en zwarte handel te ontmoedigen, hoewel hier in 1939 nog geen sprake was van de extreme schaarste die later in de oorlog zou volgen. Dit type documenten geeft een uniek inkijkje in de dagelijkse bureaucratie en de handhaving van handelsregels op de Amsterdamse groothandelsmarkt. A. Troost C. de Jong