Politierapport / Proces-verbaal van een incident. 13 november 1939. No 37/219/1 | M. 1939 10/11
[In rood:] Rapport. door Politie een verbaal opgemaakt. [Initialen] 17/11

Ondergetekende, C Gaats, heeft hedenavond te ± 7 uur een mij onbekend persoon bij het toegangshek van de Centrale markt aangehouden, die met een bakfiets de markt op wilde.
Deze aanhouding geschiedde door mij, voor kaartcontrole en het inlichtingen geven omtrent het parkeren van handkarren en bakfietsen.
Toen ik dan ook vroeg om de kaart, toonde hij mij deze op een afstand, en wilde mij deze kaart niet overhandigen op mijn verzoek, waarna ik de persoon eenige malen voorgelast had.
Door deze onwilligheid weigerde ik hem met de bakfiets toegang tot de markt, en ik gelaste hem om de handkar weer mede te nemen, wat hij weigerde te doen. Daarna heb ik zijn naam opgenomen, en bleek genaamd te zijn Cristiaan Wansches geb. 16 juli 1921 te Haarlemmermeer.
wonende Bloemstraat 39 huis van beroep winkelbediende.
Hij verklaarde mij deze kar op de markt te brengen voor een Oom, die in dienst is, deze is genaamd:
P.C de Jongh Bloemstraat 35 huis (Kooper)
en omdat die kaart van zijn Oom is, wilde hij die niet afgeven. Ik heb dan ook de Politie opgebeld en even later dat deze aanwezig was had hij mij de kaart overhandigd. Toen hij de handkar buiten het hek wilde parkeren, werd hem door de politie mede gedeeld dat dit niet mocht, en door zijn tegenstrijdigheid, werd hij overgebracht naar de Ruiler-weg.
Cristiaan Wansches beloofde controleur Barbier en Ondergetekende dat hij ons nog wel eens een paar ribben zou breken. Deze uiting had hij ook tegen de politie.

Hr Brouwer [handtekening]
Bedrijfschef d/a Markt
Zit wel alhier [handtekening C. Gaats]

13/11-39
C Gaats

[In rode cirkel:] Z.O.Z. * Inhoud: Het document betreft een verslag van een ordeverstoring bij de ingang van de Centrale Markt. Een 18-jarige winkelbediende, Cristiaan Wansches, probeert de markt op te gaan met de toegangskaart van zijn oom (een koper op de markt). Hij weigert de kaart ter controle te overhandigen aan de bedrijfschef, C. Gaats. Na tussenkomst van de politie escaleert de situatie; de jongeman wordt afgevoerd vanwege zijn weerspannigheid en uit fysieke bedreigingen ("ribben breken") aan het adres van de marktfunctionarissen en de politie.
* Taalgebruik: Het verslag is geschreven in een zakelijke, ambtelijke stijl, maar doorspekt met persoonlijke observaties over de "onwilligheid" en "tegenstrijdigheid" (weerspannigheid) van de verdachte. Opvallend is de archaïsche spelling en het handschrift waarin de letter 'k' soms neigt naar een 'h' (bijv. in "bakfiets" of "handkarren").
* Juridische waarde: Dit document diende als basis voor een officieel proces-verbaal, zoals aangegeven door de rode aantekening bovenaan. Het documenteert zowel de overtreding van de marktregels als de strafbare bedreiging. * Tijdsgeest: November 1939. Nederland bevindt zich in de periode van de mobilisatie, vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Er heerste een strenger regime wat betreft controles en handhaving op openbare distributiepunten zoals de Centrale Markt.
* Locatie: De "Centrale Markt" in Amsterdam (tegenwoordig het Food Center aan de Jan van Galenstraat) was een vitale schakel in de voedselvoorziening. Toegang was strikt gereguleerd met vergunningen en kaarten om handel in goede banen te leiden en illegale handel te voorkomen.
* Sociale achtergrond: De betrokkenen (een winkelbediende en een koper uit de Jordaan/Bloemstraat) laten een beeld zien van de Amsterdamse handelsklasse uit die tijd. De Bloemstraat ligt in de Jordaan, een wijk die destijds nauw verbonden was met de handel op de markten. C. Gaats P.C. de Jongh Politie