C. Buter

Administratieve lijst van marktkooplieden.

* **Structuur:** De lijst is opgedeeld in drie kolommen. Hoewel de eerste kolom redelijk oplopend is (van 21 naar 147), verspringen de nummers in de tweede kolom aanzienlijk (van 159 naar 306 en terug naar 2), wat duidt op een administratieve groepering in plaats van een strikt geografische volgorde op straat. * **Demografie:** Een opvallend groot aandeel van de namen is van Joodse oorsprong (bijv. Melhado, Morpurgo, Heilbron, Boas, Sigaar, Speyer). Dit weerspiegelt de historische bevolkingssamenstelling van de Amsterdamse Dapperbuurt en de sterke vertegenwoordiging van de Joodse gemeenschap in de markthandel van die tijd. * **Bijzonderheden:** * Er wordt onderscheid gemaakt tussen de "vaste plaatshouders" die de hele week staan en deze groep die specifiek alleen op **zaterdag** komt. * Vrouwen worden soms vermeld met hun eigen achternaam of als "wed:" (weduwe), zoals *wed: Casserus*. * Dubbele namen zoals *de Jong-Gerritsen* en *Clarenburg-Hijmans* komen voor.

Briefhoofd met handgeschreven namen- en adressenlijst.

* **Structuur van de lijst:** De lijst is zeer systematisch opgesteld. De eerste kolom (cijfers 1 en 2) duidt vermoedelijk op een categorie (bijvoorbeeld lidmaatschapstype of functie). De nummers tussen haakjes (1269-1279) zijn administratieve volgnummers. * **Handschrift:** Het betreft een geoefend, leesbaar kantoorschrift. Kenmerkend zijn de krullende hoofdletters 'J' en 'H' en het gebruik van de dubbele punt als afkortingsteken (bijv. 'str:'). * **Geografische spreiding:** De lijst bevat adressen uit diverse delen van Amsterdam, van het oude centrum (Kerkstraat, Haarlemmerdijk) tot de toenmalige nieuwbouw in West (Mercatorplein, Bos en Lommerweg). * **Bijzonderheid:** P. Dorjee komt twee keer voor op de lijst met verschillende adressen (Oost), wat duidt op een winkelier met meerdere filialen. Th. J. H. Frommé staat zelf ook op de lijst (nr. 1276), wat suggereert dat dit een ledenlijst of een lijst van contactpersonen is waarbij hijzelf een coördinerende rol had.

Getypte lijst met namen en adressen, voorzien van handgeschreven kanttekeningen.

* **Administratieve aard:** De lijst lijkt een distributielijst of abonneelijst. De handgeschreven term "verdeellijst" (bij Bosbaan, Brandenburg en Dotsch) suggereert dat deze personen een grotere hoeveelheid van een bepaald goed of publicatie ontvingen om verder te verspreiden. * **Sociaal-geografisch:** De adressen zijn uitsluitend Amsterdams, verspreid over de stad (Centrum, West, Oost, Zuid). De toevoeging van Romeinse cijfers (I, II, III) duidt op de verdieping van de woning. * **Categorisering:** Zeer opvallend zijn de handgeschreven toevoegingen "(Joden)" bij de namen M. Bril, Jac. Cohen & Zn. en A. Elzas. Dit wijst op een registratie waarbij de etnische/religieuze achtergrond van belang was voor de gebruiker van de lijst. * **Fouten in de bron:** Er staan enkele typefouten in de straatnamen, zoals "le Constanteyh Huygenstraat" (1e Constantijn Huygensstraat), "Bentingstraat" (waarschijnlijk Bentinckstraat) en "Oeterwalestraat" (mogelijk Oosterparkstraat of een verschrijving van Oetewalerstraat).

Handgeschreven rapport/ambtelijke mededeling.

Dit document is een ambtelijk rapport van een marktmeester of toezichthouder (F. Mittellught) aan de Inspecteur van het Marktwezen in Amsterdam. Het betreft een melding van illegale handel door een zekere C. Buter. De kern van de rapportage is dat Buter op maandag 24 augustus 1942 gerookte aal heeft verkocht op het Dapperplein zonder zich te hebben aangemeld bij de dienstdoende ambtenaar. Er wordt tevens vermeld dat hij de voorgaande zaterdag niet op de markt aanwezig was en dat er geruchten gaan dat hij zijn handelswaar in Leiden heeft verkocht. De latere aantekeningen onderaan het document tonen aan dat er direct onderzoek is gedaan: de naam Buter komt niet voor op de officiële lijsten van vergunninghouders. De zaak werd met "spoed" behandeld en er is telefonisch melding gemaakt bij de N.U.C.

Dienstbrief (begeleidend schrijven).

Dit document is een kort, formeel begeleidend schrijven van de **Nederlandsche Visscherijcentrale (NVC)** aan de directeur van het **Marktwezen in Amsterdam**. Het doel van de brief is het doorsturen van een kopie (afschrift) van een brief die de NVC heeft ontvangen van een zekere **C. Buter**. De NVC vraagt de directeur van het Marktwezen om advies of een mening ("meening hieromtrent") over de inhoud van de brief van Buter. Hoewel de inhoud van Buters brief niet bijgesloten is in deze afbeelding, suggereert de context van de "Afdeeling Verdeeling" dat het gaat over een kwestie betreffende de distributie, toewijzing of handel in visproducten. De administratieve verwerking is zichtbaar door het referentienummer (21818) en het blauwe stempel (links) dat de ontvangst of verdere verwerking op 15 september 1942 markeert.

Getypt afschrift van een brief.

* **Inhoud:** De brief is een fel formeel protest van de heer C. Buter tegen een beschuldiging van de Nederlandsche Visscherijcentrale. De Centrale beweerde dat Buter zijn vis buiten de officiële afslag van Amsterdam om had verkocht in Leiden (vermoedelijk illegale handel of "zwarte" verkoop). * **Argumentatie:** Buter ontkent de beschuldiging categorisch ("nooit, maar dan ook nooit"). Hij voert aan dat hij simpelweg geen vis heeft ontvangen om te leveren en dat hij zich altijd strikt aan de geldende regels heeft gehouden. Hij eist te weten wie de valse informatie heeft verstrekt. * **Toon:** De toon is beleefd doch zeer beslist en verontwaardigd. Het gebruik van "met de meeste klem protesteeren" onderstreept de ernst van de situatie voor de afzender. * **Vorm:** Dit is een "eensluidend afschrift", wat betekent dat het een officiële kopie is van de originele brief, gewaarmerkt door de Nederlandsche Visscherijcentrale zelf (zie de stempel/handtekening onderaan). De toevoeging "/bij U" in de marge is een correctie op de tekst in de laatste alinea.

Handgeschreven memo of inspectierapport op gelinieerd papier.

Het document is een kort verslag van een controle op de markt op het Dapperplein in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een controleur van de L.C.W. (mogelijk een lokale afdeling van de prijsbeheersing of voedselvoorziening) heeft toezicht gehouden op de verkoop van verse en gerookte aal bij drie verschillende handelaren: Ossendorp, Otto en C. Buter. Opvallend is de vermelding dat de vis "gedeeltelijk onder toezicht verkocht" is. Dit duidt op de strikte regulering van de handel in schaarse goederen tijdens de bezetting, waarbij ambtenaren aanwezig waren om te voorkomen dat er boven de vastgestelde maximumprijzen werd verkocht of dat goederen naar de zwarte markt verdwenen.

Document

Dit document is een officiële administratieve kopie van een besluit van de **Nederlandsche Visscherijcentrale** tijdens de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Het illustreert de verregaande regulering van de voedselketen in die periode. De essentie van de regeling is een gedwongen gecentraliseerde distributie: 1. **Toewijzing:** De firma Buter krijgt verse paling van specifieke leveranciers uit de regio IJsselmeer (Monnikendam en Enkhuizen). 2. **Verwerking:** De firma mag de vis roken en daarvoor een "rookloon" (arbeidsvergoeding) behouden. 3. **Inleverplicht:** De gerookte paling mag niet direct door Buter worden verkocht, maar moet volledig (100%) worden afgeleverd bij de visafslag in Amsterdam. 4. **Rationering:** Pas na deze inlevering krijgt de handelaar van de overheid een beperkte hoeveelheid toegewezen voor verkoop op zijn eigen marktkraam. De dreiging met "intrekking der toewijzingen" bij niet-naleving toont de dwangmiddelen aan die werden gebruikt om de zwarte handel te bestrijden en de schaarse voedselvoorraden onder overheidstoezicht te houden.

Zakelijke brief / Verzoekschrift

In deze brief verzoekt de Amsterdamse vishandelaar C. Buter de directeur van de Gemeentelijke Vishal om toestemming om zijn toegewezen visvoorraad over te dragen aan een zekere heer G. Lammers, voor het geval Buter zelf niet fysiek op de markt aanwezig kan zijn. De diverse ambtelijke aantekeningen tonen het administratieve proces in juni 1943. Hoewel er aanvankelijk "geen bezwaar" was (21 juni), werd het verzoek enkele dagen later "voorloopig aangehouden" (27 juni). De meest opvallende rode aantekening onderaan vermeldt dat Buter op dat moment "buiten verdeeling" is gesteld. Dit suggereert dat zijn recht op vis-toewijzingen was opgeschort of ingetrokken, wat in de context van de bezettingstijd vaak een sanctie was of het gevolg van het stopzetten van bedrijfsactiviteiten.

Administratief registerblad of doorslag van afgegeven vervoersvergunningen.

Dit document is een registratielijst van afgegeven transportvergunningen voor vishandelaren in juli 1943. * **Personen/Bedrijven:** Er worden drie partijen genoemd: Gerritse (Nieuwe Amstelstraat 9), Busman (Nieuwmarkt 8) en C. Buter (Velserweg 37). De Nieuwe Amstelstraat en Nieuwmarkt zijn locaties in het centrum van Amsterdam die historisch verbonden zijn met de vishandel. * **Producten:** De ladingen bestaan uit verschillende soorten vis: Baars, zeevisch, Schol, Zeelt en gerookte spiering ("spier ger."). De hoeveelheden worden deels in kilo's ("k") aangegeven. * **Nummering:** De vergunningsnummers (39 t/m 44) lijken chronologisch te zijn uitgegeven, hoewel nummer 42 onderaan de lijst staat na nummer 44, wat kan duiden op een latere administratieve verwerking. * **Stempel:** De paarse stempel "No. 76A/241/2 M. 1943" duidt op een formele registratie bij een overheidsinstantie, mogelijk de Voedselvoorziening in Oorlogstijd.

Administratief overzicht van afgegeven transportbewijzen (geleidebiljetten).

Dit document is een register van de Gemeentelijke Vischmarkt waarop de uitgifte van transportvergunningen voor vis is bijgehouden. De lijst bevat vijf kolommen: de datum van uitgifte, het unieke nummer van het geleidebiljet, de naam van de ontvanger (handelaar), het bestemmingsadres en de aard en hoeveelheid van de vis. Opvallend is de variëteit aan vis: er wordt onderscheid gemaakt tussen algemene categorieën (zoetwatervis, zeevis) en specifieke soorten of bewerkingen (baars, gerookte spiering). De handelaren Busman en Gerritse lijken vaste afnemers te zijn in de Amsterdamse binnenstad. De administratieve afhandeling (gezien de handtekening en het stempel) vond plaats op 4 en 6 oktober, kort nadat de betreffende week was afgesloten.

Administratieve lijst van afgegeven geleidebiljetten (transportvergunningen) voor vis.

* **Inhoud:** Het document registreert de uitgifte van transportdocumenten voor grote hoeveelheden vis (schar, spiering, schol en wijting) aan specifieke handelaren. * **Terminologie:** * *Geleidebiljetten:* Essentiële documenten tijdens de oorlog om aan te tonen dat goederen legaal (buiten de zwarte markt om) werden getransporteerd. * *gest:* Mogelijk een afkorting voor een bewerkingswijze (zoals 'gestoomd' of 'gestikt'), hoewel de context ook 'gez.' (gezouten) zou kunnen suggereren; de 't' is echter duidelijk geschreven. * *kleene wijt.:* Oude spelling voor 'kleine wijting'. * **Personen/Locaties:** De namen 'Busman' en 'C. Buter' zijn bekende namen in de historische vishandel van de regio IJmond. De 'Nieuwmarkt' verwijst waarschijnlijk naar de markt in Amsterdam, terwijl de 'Velserweg' wijst op lokale distributie in de richting van Beverwijk/Velsen.

Officiële brief (doorslag of onverzonden origineel).

* **Inhoud:** De brief is een formele toewijzing aan de heer C. Buter voor opname op de distributielijst van de visafslag. Hij krijgt toestemming voor het afnemen van vier eenheden gepelde garnalen ("gep. garnalen") en één eenheid gerookte vis ("ger. visch"). * **Terminologie:** "De afslag alhier" verwijst naar de visafslag die destijds onderdeel was van het centrale marktterrein aan de Jan van Galenstraat.

Voorzijde van een envelop of dekblad van een officieel schrijven.

Het betreft een officiële correspondentie van de gemeentelijke dienst 'Marktwezen Amsterdam'. De opmaak is zakelijk en typerend voor overheidscommunicatie uit de betreffende periode. * **Frankering:** De tekst "Frankeering in afrekening" duidt op een regeling waarbij de postdienst de portokosten periodiek verrekent met de afzender, in plaats van het plakken van losse postzegels. Dit was gebruikelijk voor grote organisaties en overheidsdiensten. * **Adressering:** De heer C. Buter was woonachtig aan de Velserweg 37 in Sloterdijk. Sloterdijk was tot 1921 een zelfstandige gemeente, maar bleef ook na de annexatie door Amsterdam als specifieke lokatie aangeduid binnen het stadsdeel West. * **Afzender:** Het adres Jan van Galenstraat 14 is de locatie van de voormalige Centrale Markthal in Amsterdam, het hart van de groothandel in levensmiddelen.

Getypte doorslag of officiële kennisgeving op dun papier.

* **Inhoud:** Het document is een bevestiging van inschrijving op een verdeellijst (distributielijst) voor visproducten bij een lokale afslag. Het specificeert de exacte toewijzingen voor twee personen of handelaren. * **Terminologie:** * *n.a. br. toew.*: Waarschijnlijk een afkorting voor "naar aanleiding van brief-toewijzing". * *gep. garnalen*: Gepelde garnalen. * *ger.visch*: Gerookte vis. * *verdeellijst*: Een systeem om schaarse goederen eerlijk of gecontroleerd te verspreiden. * **Administratieve stijl:** Het document is kort en zakelijk, kenmerkend voor ambtelijke correspondentie uit die tijd. De tekst "De Directeur" is over de getypte tekst heen geplaatst, wat duidt op een standaardformulier of een haastige verwerking.

Register/staat van afgegeven geleidebiljetten (vervoersdocumenten).

Dit document is een administratieve lijst van de Gemeentelijke Vischmarkt waarin de distributie van vis aan diverse handelaren in Amsterdam wordt bijgehouden. * **Handelaren:** 'Busman' op de Nieuwmarkt is een grote afnemer (honderden kilo's), terwijl anderen zoals B. Steur en J. Schilder kleinere hoeveelheden (5 tot 10 kg) afnemen voor lokale verkoop. * **Producten:** Er wordt voornamelijk 'schol' (pladijs) getransporteerd, naast 'gerookte aal' (ger. aal) en 'tong'. * **Locaties:** De genoemde adressen (Nieuwmarkt, Wittenburgergracht, Ambonplein, Keizersgracht, Rozengracht en Velserweg) duiden op een fijnmazig distributienetwerk binnen de stad Amsterdam. * **Afkortingen:** 'id' staat voor 'idem' (dezelfde persoon als in de regel erboven). De aanhalingstekens (") in de laatste kolom duiden op herhaling van de vissoort 'schol'.

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven:] Verzonden 9/10 VB/HB. den Heer Directeur der Nederlandsche Visscherijcentrale, 2e Adelheidstraat 300, Den Haag. 46A/321/106 M. 9 October 1942, Verdeeling visch C.Buter. Naar aanleiding van Uw brief d.d.14 September j.l. No.21818/ /Afd. V./Ian. bericht ik U, dat bij een nader ingesteld onderzoek is gebleken, dat Buter op Zaterdag 22 Augustus j.l. geen aal heef...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Zakelijke brief / Verzoekschrift * **Afzender:** C. Buter, Vishandelaar en Visroker (Velserweg 37, Amsterdam-W.; Visrokerij te Monnikendam) * **Ontvanger:** Directeur der Gemeente Vishal te Amsterdam * **Datum:** 1 april 1943 * **Referentienummer (stempel):** No. 7/a/201/s M. 1943 15/6 * **Kenmerken:** Briefhoofd met gedrukte gegevens; handgeschrev...

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven:] 959 Den heer Inspecteur v.h. Marktwezen Volgens mededeeling van de politie op het Dapperplein heeft C. Buter op Maandag 24 Aug. 42 gerookte aal verkocht op het Dapperplein. Mij is hiervan niets bekend. Buter heeft zich niet bij mij gemeld. Op Zaterdag 22 Aug 42 is C. Buter ook niet met gerookte aal op de Dapperstraat geweest. Volgens geruchten moet hij zijn aal erg...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Doorslag van een getypte zakelijke brief. * **Datum:** 8 juli 1941. * **Afzender:** De Directeur (specifieke dienst niet vermeld, maar verwijst naar de 'Centrale Hal'). * **Geadresseerde:** Den Heer H. Buter, Vinkenstraat 20 I, Amsterdam-Centrum. * **Kenmerken:** Referentienummer 53/37/2 M., administratieve codes 'HG.' en 'Wijk 9'. Bevat een handgesc...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Voorzijde van een envelop of dekblad van een officieel schrijven. * **Afzender:** Marktwezen Amsterdam, Jan van Galenstraat 14 (West). * **Geadresseerde:** Den Heer C. Buter, Velserweg 37, Amsterdam-West (Sloterdijk). * **Datering:** Vermoedelijk midden 20e eeuw (na 1934, de opening van de Centrale Markthal). * **Kenmerken:** Getypte adressering met ...