J. Schelvis
Bekijk Verhaal ➔AI-Synthese 44
J. Schelvis was actief als marktkoopman op diverse locaties in Amsterdam, waaronder Uilenburg, Waterlooplein, Joubertstraat, Gaaspstraat en Westerstraat, waar hij textiel (kousen en sokken) verkocht. In 1940 kreeg hij te maken met administratieve problemen wegens niet-regular bezetting van zijn standplaats op Uilenburg en achterstallige betalingen van staangeld. Op 19 december 1941 werd hij opgenomen in het Nederlandsch-Israëlietisch Ziekenhuis (NIZ). Hij verliet het herstellingsoord Beth Refoeah in Hilversum op 14 april 1942. In 1943 bleef hij nog steeds actief op de Waterlooplein met stand 8 voor textiel.
Lotgevallen
Handel
Archiefdocumenten
Administratieve kaart (indexkaart) van een marktwezen-autoriteit (waarschijnlijk Gemeente Amsterdam).
* **Administratieve Handeling:** Dit document legt de disciplinaire procedure vast tegen een marktkoopman. De heer J. Schelvis wordt opgeroepen omdat hij zijn toegewezen plaatsen op de markt Uilenburg niet regelmatig bezet. Hij had hiervoor reeds een waarschuwing ontvangen op 29 juli 1940. * **Verloop:** Schelvis verschijnt niet op de oproep van 4 september 1940 ("geen gevolg gegeven"). Als consequentie wordt besloten zijn recht op de marktplaatsen in te trekken. Op 8 september 1940 wordt genoteerd dat hij definitief is "afgevoerd" (uit de registers geschrapt), waarbij als aanvullende reden "wanbetaling" wordt opgegeven. * **Geografie:** De locaties (Uilenburg en Korte Houtstraat) situeren dit document direct in de toenmalige Joodse buurt van Amsterdam.
Administratieve lijst van openstaande schulden (waarschijnlijk van het Marktwezen).
* **Inhoud:** Het document betreft een overzicht van marktkooplieden (kraamverhuurders) die achterstallig zijn met het betalen van hun staangeld of huur. Er worden drie specifieke namen genoemd met hun respectievelijke adressen en schuldbedragen. * **Administratieve proces:** De rode aantekeningen laten zien dat er een actieve dossieropbouw was. Er wordt verwezen naar eerdere aanmaningen (met dossiernummers zoals 85/20/2). Bij de onderste vermelding wordt expliciet geconstateerd dat een deadline (13 april 1940) is verstreken. * **Besluitvorming:** De dwingende instructie onderaan ("Krachtig optreden s.v.p.") van 19 april 1940 wijst op een escalatie van het incassobeleid door de betreffende instantie. * **Handschrift:** Het document is geschreven in een net, zakelijk cursief handschrift, typisch voor de eerste helft van de 20e eeuw.
Administratieve lijst van openstaande schulden (vorderingen).
Het document betreft een ambtelijk overzicht van achterstallige betalingen van marktkooplieden of "kramenverhuurders" in Amsterdam. De lijst is opgesteld kort na de Duitse inval in Nederland. De administratie hanteert een strikt overzicht met codes (zoals TX, JX), namen van de schuldenaren, hun adressen en de exacte bedragen in guldens. Opvallend is de gedetailleerde toelichting bij de heer M.J. Brand. Hoewel hij wekelijks een klein bedrag afbetaalt, is dit onvoldoende om de lopende belastingen te dekken, waardoor zijn schuld feitelijk toeneemt. Dit leidt tot de instructie onderaan het document om zijn vergunning in te trekken. Veel andere posten zijn gemarkeerd met een 'x' of doorgehaald, wat duidt op betaling of afhandeling na de opmaak van de lijst.
Handgeschreven administratieve lijst (financieel overzicht).
* **Inhoud:** Het document betreft een overzicht van openstaande schulden en saldi van diverse personen bij een "kraamverhuurder". Dit wijst op een marktcontext, waarbij kooplieden huur verschuldigd waren voor hun staanplaatsen. * **Namen:** De lijst bevat namen die veelvoorkomend waren in de Joodse gemeenschap van Amsterdam (zoals Abram, Cohen, Schelvis, Van Gelder). * **Financiën:** Er worden twee kolommen met bedragen getoond. De eerste kolom lijkt de actuele schuld of betaling te zijn, de tweede kolom refereert aan de "vorige afrekening". Bij sommige personen (Steen, Cohen) staat "te goed", wat impliceert dat zij meer hebben betaald dan de verschuldigde huur. De rode onderstrepingen lijken posten te markeren die extra aandacht behoeven of nog niet volledig zijn vereffend. * **Administratieve verwerking:** De stempels en de notitie "Opbergen 14-2-'41" duiden op een formele archivering binnen een organisatie of overheidsinstantie.
Handgeschreven administratief overzicht (schuldenlijst).
Het document is een overzicht van openstaande posten voor "krankenverpleging" (ziekenzorg). De lijst bevat namen van debiteuren, de huidige schuld en in de rechterkolom eventuele bedragen van een vorige afrekening of tegoeden ("te goed"). Verschillende namen op de lijst (zoals Abram, Magnes, Cohen, Schelvis en Vos) zijn veelvoorkomend binnen de Joodse gemeenschap van Amsterdam in die tijd. De administratieve symbolen (F, ≠, +) duiden op actieve opvolging van de betalingen; de betekenis hiervan is onderaan het document expliciet vastgelegd. De rode onderstrepingen bij specifieke bedragen markeren waarschijnlijk posten die extra aandacht vereisten of getotaliseerd moesten worden. De notitie "Opbergen act." (acta) bevestigt dat de administratieve handeling op 18 februari 1941 als afgehandeld werd beschouwd.
Officiële verklaring van opname in een ziekenhuis.
Het document is een bewijs van opname voor de heer J. Schelvis. Hij werd op 19 december 1941 opgenomen in het Nederlandsch-Israëlietisch Ziekenhuis (NIZ) aan de Nieuwe Keizersgracht in Amsterdam. De verklaring zelf is drie dagen later opgesteld. Opvallend zijn de administratieve codes bovenaan ("J6/34/1"), die mogelijk verwijzen naar een dossiernummer of een specifieke afdeling binnen de Joodse Raad of het ziekenhuisarchief. De handgeschreven notitie "Joubertstraat" verwijst naar het woonadres van de betrokkene (Jules Schelvis woonde destijds op Joubertstraat 14). De afkorting "niet op." zou kunnen duiden op "niet opgenomen [in een bepaalde lijst]" of "niet opgeroepen", wat in de context van de bezettingsjaren vaak een administratieve status aangaf met betrekking tot tewerkstelling of deportatie.
Getypte brief op officieel briefpapier met handgeschreven kanttekeningen en stempels.
Dit document is een officiële medische verklaring, opgesteld door het Joodse rustoord "Beth Refoeah" in Hilversum. De kern van de brief is de bevestiging dat de heer J. Schelvis op 6 maart 1942 is opgenomen voor herstel. De administratieve waarde van dit document ligt echter in de handgeschreven kanttekeningen. Hieruit blijkt dat de verklaring naar de afdeling Marktwezen van de gemeente Amsterdam is gestuurd om een vrijstelling te verkrijgen voor het betalen van "marktgeld". Jules Schelvis was op dat moment werkzaam als marktkoopman. De aantekening specificeert de locatie "Joubertstraat" (een aangewezen markt voor Joodse kooplieden tijdens de bezetting) en geeft aan dat er vanaf 12 maart 1942 "geen bezwaar" is tegen de vrijstelling van betaling vanwege zijn ziekteverzuim. De diverse stempels en data (12, 13, 16 en 17 maart) tonen de snelle ambtelijke verwerking van dit verzoek tussen de verschillende instanties. ---
Verklaring van vertrek (ontslagbewijs) uit een herstellingsoord.
* **Doel van het document:** Het document dient als officieel bewijs dat J. Schelvis op 14 april 1942 het herstellingsoord Beth Refoeah in Hilversum heeft verlaten. * **Administratieve verwerking:** De blauwe stempel "M. 1942" en het nummer "06/15/1" duiden op verwerking door een gemeentelijke instantie, waarschijnlijk het Bevolkingsregister of een sociale dienst. De aantekening "Joubertstraat" verwijst zeer waarschijnlijk naar het woonadres van de betrokkene. * **Ondertekening:** Het document is ondertekend door de directrice van het rustoord, H. Landorf. * **Fysieke staat:** Het document vertoont een vaag watermerk of doorslag-stempel met de tekst "EDACO".
Handgeschreven administratief register/lijst.
Dit document is een administratief overzicht van marktkooplieden in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De lijst is gestructureerd in kolommen die de identiteit, de standplaats en de handelsactiviteit van de personen vastleggen. * **Kolom 1:** Bevat de namen en initialen van de marktkooplieden. * **Kolom 2:** Vermeldt de geboortedata, wat essentieel was voor persoonsregistratie. * **Kolom 3:** Geeft de straat aan waar de marktstandplaats zich bevond (bijv. Gaaspstraat, Joubertstraat, Waterlooplein). Dit zijn locaties in de Amsterdamse Transvaalbuurt en het Joodse kwartier. * **Kolom 4:** Toont data in december 1942 en de eerste maanden van 1943. Dit zijn de momenten waarop de "mutatie" of "afvoering" plaatsvond. * **Kolom 5:** Beschrijft de aard van de handel (bijv. visch, textiel, groente en fruit). De aantekeningen aan de rechterkant ("C.L.", "niet opg.") verwijzen waarschijnlijk naar administratieve codes van de marktmeester of de bezettende autoriteiten. De term "Afvoeringen" in de linkerbovenhoek en de specifieke data (winter '42-'43) duiden op een gedwongen stopzetting van de werkzaamheden.
Administratieve lijst van personen, waarschijnlijk marktkooplieden van Joodse afkomst.
Dit document is een register of een uittreksel van een administratie betreffende Joodse inwoners van Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kolom "E" met bijbehorende nummers (bijv. 22-158) verwijst vermoedelijk naar marktvergunningen of inschrijvingen in het handelsregister voor Joodse markten. De kolom met de "G" en een datum duidt zeer waarschijnlijk op de datum van deportatie of arrestatie. Opvallende elementen: * **Aantekening bovenaan:** "De onderstreepte gegevens over te nemen" duidt erop dat dit een werkdocument is voor een kopiist of administrateur die een nieuwe lijst moest samenstellen. * **Status "onbekend":** Bij verschillende personen (Schiffer, v. Staveren, Strauss, L. Turksma) staat een vraagteken en "onbekend", wat suggereert dat hun verblijfplaats of lot op dat moment onduidelijk was. * **Correcties:** De vele doorhalingen en gewijzigde data (bijv. bij Salomon Spanjar en Abraham v. Velzen) wijzen op een voortdurende bijwerking van de administratie naarmate er nieuwe informatie beschikbaar kwam.
Archieflijst-vermeldingen
Getypte administratieve lijst van marktkooplieden.
| J.Schelvis | 3-7-'96 | " | 8-2-'43 | kousen & sokken. |
Handgeschreven administratief register/lijst.
| J. Schelvis | 3-7-'96 | " | 8 " '43 | kousen en sokken |
Koopliedenlijsten
Waterlooplein
Waterlooplein
Waterlooplein — standplaats 8 " '43 kousen en sokken
Waterlooplein — standplaats 8-2-'43 kousen & sokken
Relevante Archieffragmenten
17.9.08 J 261014 I. Jas 2e J.v. Campenstr. 103 I [v] 26.10.14 J 290697 K. Jas Retiefstr. 37 I [v] 29.6.97 J 220615 S. Jas Weesperstr. 127 I [v] 22.6.15 J 131208 B.v.d. Kar Ben Viljoenstr. 1 II [v] 13.12.08 -3-
# TRANSCRIPTIE De Weledb Heer Directeur v. d. Marktwezen J v Galenstr. 14 A. dam.
Eendrachtstr. 9 hs V 4.5.13 J 010723 J.Elsas Blasiusstr.122 IIIV 1.7.23 J 190822 S.v.Emrik Zwanenb.wal 34 hs V 19.8.22 J 010321 H.v.Engel Pythagorasstr.49 hsV 1.3.21 J 120123 S. Erwteman Duivelandstr.27 hs 12.1.23 J 67724 SW S.Frankenhuis Maritzstr.19 III V 9.12.00 * = geb.datum
# TRANSCRIPTIE [Links bovenin:] J. Brouwer
| Achternaam | Voornaam | Geb. datum | Geb. plaats | Nat. | Adres | | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | | van Praag | Isaac | 27.5.00 | A'dam | Ned. | Transvaalstr. 110 III | | Premselaar | Jaques | 10.8.10 | " | " | Ch. de Wetstr. 26 III | | Ree | Isaac | 26.1.22 | " | " | Hofmeyerstr. 27 III | | Roodveldt | Philip | 18.5.18 | " | " | Afrikanerplein 7 II | | Rout | Louis | 20.12.19 | " | ...