Dijkema

Ambbtelijke notitie / voorstel tot tuchtrechtelijke maatregel.

* **Inhoud:** Het document betreft een formeel voorstel van een ambtenaar (De Haan) om een marktkoopman, J.C. Pitters, te straffen naar aanleiding van een rapportage door een controleur genaamd Dijkema. * **Maatregel:** De voorgestelde straf is een marktverbod van 14 dagen. Dit houdt in dat Pitters gedurende twee weken geen standplaats mag innemen op de lokale markten. * **Periode:** De strafperiode is nauwkeurig vastgesteld van zaterdag 20 juli tot en met vrijdag 2 augustus 1940. In de tekst is "Zaterdag" (als einddatum) doorgehaald en verbeterd naar "Vrijdag", wat precies neerkomt op een periode van 14 dagen. * **Proces:** 1. **15-07-1940:** De Haan schrijft het voorstel. 2. **16-07-1940:** Een leidinggevende (paraf 'WG') gaat akkoord ("Acc"). 3. **17-07-1940:** Een laatste aantekening bovenaan (mogelijk bevestiging van uitvoering of kennisgeving).

Ambtelijk rapport/brief betreffende markttoezicht

In dit document rapporteert de Controleur-Marktopzichter over een strikte handhaving van de regels door zijn collega, Controleur Dijkema. Het kernpunt is de verplichting voor kooplieden om het aanwezige marktmateriaal (stallen) te huren. De schrijver merkt op dat er in de praktijk op het Amstelveld een informele uitzondering bestond voor 'standwerkers'. Als zij hun eigen tafels meebrachten, werd de vaste stal verwijderd, vaak tegen een kleine vergoeding voor de stalverhuurder om de vrede te bewaren ("Koopman en stallenverhuurder hebben elkaar noodig"). Controleur Dijkema heeft deze ongeschreven afspraken echter genegeerd en is strikt teruggevallen op de letter van het geschreven reglement, waarin de huurverplichting hard is vastgelegd.

Administratief bijblad / dossieromslag (Model No. 14, Algemene Zaken).

Dit document is een typisch voorbeeld van een administratief routeblad uit de Nederlandse bureaucratie van halverwege de 20e eeuw. Het dient om de voortgang en afhandeling van een specifiek dossier (nummer 24/43 uit het jaar 1941) te registreren. Uit de aantekeningen kan het volgende proces worden afgeleid: 1. Het dossier is op **29 mei 1941** doorgezonden. 2. Op **30 mei 1941** is het ter attentie van de heer Dijkema (mogelijk kamer of afdeling 40) aangeboden "ter kennisneming". Dit is gedaan door een ambtenaar met de handtekening "de Haan". 3. De heer Dijkema heeft het dossier op **7 juni 1941** ingezien en dit bevestigd met de aantekening "Gezien" en zijn handtekening. 4. Ten slotte is op **11 juni 1941** de instructie "opbergen" gegeven, wat betekent dat de actieve behandeling van dit specifieke stuk was afgerond en het naar het archief kon.

Handgeschreven notitie, vermoedelijk een proces-verbaal van bevindingen of een getuigenverklaring.

De tekst doet verslag van een incident waarbij fysieke dwang is gebruikt. In het eerste deel wordt beschreven hoe Commissaris de Ruiter, bijgestaan door een agent en een burger (Dijkema), "met geweld" optreedt. Een persoon, aangeduid als "D.", wordt vastgehouden en bij de arm gegrepen omdat deze "onwillig" (weerspannig) was. De naam "Kooper" is later boven de regel tussengevoegd, mogelijk als getuige of extra betrokkene. Het tweede gedeelte van de tekst bevat een bijna forensische observatie. Er wordt melding gemaakt van "water en slijm" die zijn "doorgedropen" op een bed. De term "ondervoet" wordt specifiek gebruikt (mogelijk duidend op het voeteneind van het bed) als de plek waar deze sporen zijn geconstateerd nadat de persoon in kwestie al was vertrokken.

Administratief rapport/notitie op een voorgedrukt formulier ("BIJBLAD VAN:").

Dit document betreft een correctie op een eerdere rapportage binnen de Amsterdamse ambtenarij tijdens de bezettingsjaren. Controleur Dijkema verduidelijkt dat hij niet 'L. Kool' van de Tugelaweg heeft gerapporteerd, maar Abraham Kool en zijn zoon Louis Kool van de Rapenburgerstraat. De aanleiding was een incident op het Amstelveld op 3 juni 1941, waarbij vader en zoon Kool "een plaats bezet hielden met kegelflesjes". Kegelflesjes werden in die periode vaak gebruikt als geïmproviseerde werpwapens tijdens rellen en confrontaties. Het document dient om de onterechte verdenking tegen L. Kool (van de Tugelaweg) weg te nemen, waarbij De Haan op 14 februari 1942 concludeert dat deze L. Kool in 1941 niet eens op de markt stond. De rode onderstreping van het adres in de Rapenburgerstraat benadrukt waar de daadwerkelijke gezochte personen woonden.

Handgeschreven ambtelijk rapport.

* **Inhoud:** Het rapport betreft een overtreding van de marktvoorschriften door de gebroeders Huisman. Zij zijn aangetroffen terwijl zij zonder vergunning mosselen aan het uitventen waren. De inspecteur merkt op dat er klachten zijn van andere kooplieden (mogelijk van het Amstelveld, hier geschreven als 'Abaplein'). De overtreders ontwijken hun officiële standplaats op de visafdeling van de Lindengracht om hun goederen illegaal te lossen en te verkopen in de buurt van de Noordermarkt ("in Noord"). * **Toon:** Formeel en corrigerend. De inspecteur benadrukt dat hij de gebroeders al eerder heeft gewaarschuwd ("gemaand"), wat duidt op een herhaalde overtreding. * **Handschrift:** Een duidelijk, rechtopstaand midden-20e-eeuws cursief handschrift in inkt. De afkorting "Z.O.Z." (Zie Ommezijde) onderaan suggereert dat het rapport op de achterkant van het papier vervolgd wordt.

Handgeschreven ambtelijke notitie / memo.

Het document betreft een administratieve afhandeling van marktgeld (liggeld of precariobelasting voor handel op het water) voor een specifiek vaartuig, de lichter "Zembla", in de haven van Amsterdam. De correspondentie volgt een chronologisch verloop: 1. **1 februari 1943:** Dijkema stelt de Inspecteur op de hoogte dat er vooralsnog geen marktgeld betaald wordt voor de "Zembla". 2. **13 februari 1943:** Er vindt overleg plaats met de Inspecteur (rode aantekening). Er volgt een instructie om uit te zoeken of het bezoek eenmalig was. 3. **22 februari 1943:** Er wordt vastgesteld dat de "Zembla" inderdaad één keer aan de markt heeft gelegen. 4. **1 maart 1943:** Een laatste notitie (ondertekend met 'D') waarschuwt dat er mogelijk meer lichters zullen volgen, wat invloed kan hebben op de toekomstige belastingheffing.

Getypte brief of rapportage (pagina 2).

* **Inhoud:** Dit document is een vervolgblad van een correspondentie betreffende personeelszaken binnen de Amsterdamse marktdienst. Er wordt gereageerd op een verzoek (mogelijk promotie of aanstelling) ten gunste van controleur Dijkema. De schrijvers verduidelijken dat de verwachte vacature voor marktmeester niet vrijkomt in januari 1944 omdat marktmeester Stroër pas eind 1944 met pensioen gaat. * **Taken van de controleur:** Er wordt beschreven dat Dijkema rouleert tussen markten en soms zelfstandig belast is met kleinere markten, zoals de vismarkt op het Mosplein. Daarnaast is hij verantwoordelijk voor het innen van marktgelden op de brandstoffenmarkten aan de overkant van het IJ (Amsterdam-Noord). * **Financieel:** De brief eindigt met een aanbeveling uit een eerder rapport om een aantal controleurs, waaronder Dijkema, een financiële toelage te geven. * **Opvallende taalkenmerken:** Gebruik van de naamvallen ("den zakelijken kant") en voor-oorlogse spelling ("pension", "visch"). Er zitten enkele typefouten in het origineel: "controleurDijkema" (zonder spatie) en "marktgeldon" (in plaats van marktgelden).

Verslag van een vergadering (Concept-notulen)

Dit document is een verslag van een dienstvergadering van het 'Marktwezen' tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De kern van de vergadering is de corruptie en de gebrekkige handhaving bij de distributie van vis op de dagmarkten. **Belangrijkste punten uit het verslag:** * **Fraude en vriendjespolitiek:** Er wordt geconstateerd dat kostbare vis (zoals snoekbaars en Deense vis) wordt achtergehouden voor eigen gebruik of voor de politie en kennissen, in plaats van op de markt te verschijnen voor het publiek. * **Strengere controle:** Er worden maatregelen aangekondigd zoals het 'turven' (tellen/noteren) van de voorraad en het beperken van het aantal assistenten per koopman om illegale handel tegen te gaan. * **Gebrek aan mankracht:** De ambtenaren Dijkema en Uitvlugt klagen dat zij hun controlerende taak niet kunnen uitvoeren omdat er geen politiebijstand beschikbaar is op locaties als de Jan Evertsenstraat en het Mosplein. * **Sociale ongelijkheid:** De visventers ervaren een onrechtvaardigheid (grief) omdat zij aan strenge regels gebonden zijn, terwijl viswinkels schijnbaar vrijer mogen verkopen.

Getypte notulen of verslag van een vergadering (pagina 2).

Dit document is de tweede pagina van een verslag van een overleg over marktbeheer, specifiek gericht op de visverkoop. De tekst bevat enkele interessante observaties: * **Schaarste en discipline:** Het verbod om politieagenten "buiten de rij om" vis te verstrekken, wijst op een situatie van schaarste waarbij strikte naleving van de wachtrij essentieel was voor de publieke orde. * **Logistieke uitdagingen:** Er is discussie over het concentreren van de middagverkoop. Van Moerkerken wil voorkomen dat mensen voor niets wachten, terwijl De Haer wijst op de onvoorspelbaarheid van de aanvoer (zoals kabeljauw of mosselen). * **Crowd control:** Dijkema stelt een duurzame oplossing voor om de opstelplaatsen voor het publiek te markeren met "verkeers-punaises" (wegdekreflectoren of nagels), omdat verf te snel slijt door het intensieve gebruik. * **Taalgebruik:** De spelling (zoals "Visch", "markeeren", "grootere") is de zogenaamde spelling-Marchant of ouder, wat gebruikelijk was tot 1947.

Getypt administratief overzicht (mogelijk een besluit of dienstrooster).

* **Inhoud:** Het document betreft een roulatieschema voor marktmeesters of markttoezichthouders in Amsterdam. Het overzicht toont de bezetting van de verschillende dagmarkten per 1 september 1943. * **Kolommen:** Er wordt een vergelijking gemaakt tussen de huidige situatie ("THANS") en de nieuwe situatie ("WORDT"). * **Locaties:** De genoemde locaties zijn bekende Amsterdamse markten: Lindengracht, Westerstraat, Noordermarkt (Jordaan), Ten Katestraat (Oud-West), Albert Cuypstraat (De Pijp), Dapperstraat (Oost), Nieuwmarkt (Centrum), Mosplein (Noord), Stadionplein (Zuid) en Jan Evertsenstraat (West). * **Personen:** De namen (o.a. Stroer, Lak, Renz, Dijkema, van Moerkerken, Uitvlugt, Bekkering) verwijzen naar de ambtenaren belast met het markttoezicht. Opvallend is dat Uitvlugt op het Mosplein gehandhaafd blijft (onderstreept). * **Aantekeningen:** In de onderste regel worden Helsloot, Engelen en Bekkering aangewezen als reserve en belast met "ventcontrole" (toezicht op ambulante handelaren buiten de vaste markten). * **Opmaak:** De handgeschreven cirkels om de naam "Lak" en de onderstrepingen bij de nieuwe namen voor de Ten Katestraat en het Mosplein suggereren dat dit een werkdocument was voor administratieve verwerking.

Getypt inspectierapport (Ambtelijk verslag).

* **Toezicht en Handhaving:** Het document toont de strikte controle op de voedselvoorziening tijdens de Tweede Wereldoorlog. De ambtenaren treden op tegen "buitengrossiers" die buiten de officiële distributiecentrale (de "Groco") om handelen. * **Sancties:** Bij overtreding worden goederen (zoals peen en knolselderie) direct in beslag genomen en toegewezen aan een "Gemeente-grossier", wat duidt op herdistributie voor de officiële (vaak gerantsoeneerde) voedselvoorziening van de stad. Ook werden toegangskaarten voor de markt ingenomen, een zware economische straf. * **Taalgebruik:** Het rapport is geschreven in de destijds gebruikelijke ambtelijke spelling (bijv. "ondergeteekende", "transporteeren"). Er staan enkele typfouten in het origineel (zoals "afgesloteb" en "Inbeslagnname"). * **Methodiek:** De inspecteurs deinzen er niet voor terug om reservesleutels te gebruiken als huurders afwezig zijn, wat de urgentie en de dwingende macht van het Marktwezen in oorlogstijd onderstreept.

Handgeschreven ambtelijke correspondentie / intern memorandum.

Het document is een ambtelijk schrijven uit de periode van de Duitse bezetting in Nederland. De schrijver reageert op een adviesaanvraag betreffende een dossier (Brandenburgh). Centraal staat een rapport van een controleur genaamd Dijkema. De kern van de zaak lijkt een tekort van 13 kilogram blik te zijn, verdeeld over drie personen. De schrijver heeft Dijkema hierover gehoord, maar deze blijft bij zijn oorspronkelijke rapportage. De schrijver van dit memo nuanceert de ernst van de zaak door op te merken dat een dergelijk tekort "niet zoo bijzonder groot" is. Opvallend zijn de doorhalingen onderaan de pagina, waar de schrijver zijn formulering halverwege de zin aanpaste (van "voldoende aan de voorschriften" naar "bijzonder groot").

kwestie in het geheel niet doch komt neer op het geven van voorkeur aan Dijkema bij een veronderstelde vacature van marktopzichter. Wij mogen U wat dezen kant van het verzoek aangaat, wel dringend verzoeken het Nederlandsche Arbeidsfront te doen laten *(einde pagina)*

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Handgeschreven ambtelijk rapport. * **Datum:** 3 juli 1942. * **Locatie:** Amsterdam. * **Afzender:** Dijkema (vermoedelijk een opzichter of marktmeester). * **Geadresseerde:** De Heer Inspecteur van het Marktwezen, Dr. Dijkema. * **Archiefkenmerken:** Links boven: `No 4b-a/420/1 M. 1942 3/7`. Rechts boven: `704`. * **Onderwerp:** Klachten over o...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Dienstbrief / Rapportage van de marktmeester aan de Inspecteur. * **Datum:** 6 juli 1942 (met eerdere administratieve verwerking op 27 en 29 juni 1942). * **Locatie:** Vermoedelijk Groningen (gebaseerd op de genoemde "Vischmarkt" en de naam Th. Dijkema, destijds een bekende functionaris bij het marktwezen aldaar). * **Afzender:** Th. Dijkema (Marktmees...

# TRANSCRIPTIE **[Stempel linksboven]** B I J B L A D V A N : M. No. 90/5/1 1942 DOORGEZONDEN : 27/6 **[Handgeschreven aantekening rechtsboven in blauw]** 671 Th. Dijkema ter afdoening 29-6-42 [initialen] **[Hoofdtekst]** Aan den Heer Inspecteur, Sinds 26 Mei j.l. heb ik het gedeelte markt na boomen vóór de vischmarkt dagelijks in gebruik. Aan bijgaand verzoek kan m.i. niet worden voldaa...

# TRANSCRIPTIE Naar aanleiding van de brief van R. Beins rapporteer ik U het volgende: De controleur Dijkema is een flinke, plichtsgetrouwe ambtenaar, die voor zijn taak ten volle berekend is. Hij is wat kort aangebonden, maakt geen praatjes met koop- lieden en publiek, doch zijn optreden is altijd zeer correct, terwijl de zaken welke hem ter behandeling worden opgedragen op een eerlijke en onpart...