Hartog Wurms

Handgeschreven verzoekbrief aan een overheidsinstantie.

* **Inhoud:** De heer H. Wurms verzoekt de Directeur van het Marktwezen om toestemming voor zijn aanstaande ("a.s.") schoonzoon om hem te helpen bij zijn fruitstal in de Ten Katestraat. De reden voor dit verzoek is de ziekte van zijn vrouw, die lijdt aan galstenen en onder doktersbehandeling staat. * **Taal en spelling:** De brief is geschreven in een formeel-beleefde stijl die gebruikelijk was voor die tijd, hoewel er enkele fonetische spellingen en kleine fouten in staan (zoals "brans" voor branche, "dezen" en "den toestemming"). De term "verlof" suggereert dat de schoonzoon mogelijk in militaire dienst zat. * **Sociale context:** Het document toont de persoonlijke impact van ziekte op een klein familiebedrijf (een marktstal). De hulp van familieleden was essentieel om de continuïteit van de nering te waarborgen, maar hiervoor was strikte toestemming van de gemeente (Marktwezen) nodig. * **Topografie:** De fruitstal bevond zich in de Ten Katestraat, bekend van de Ten Katemarkt in Amsterdam Oud-West. De afzender woonde vlakbij in de Bellamystraat.

Dienstbrief / Officiële correspondentie

* **Inhoud:** Het document betreft een formele vergunning van de gemeente Amsterdam aan de heer H. Wurms. Hij krijgt toestemming om zich op zijn vaste marktplaats op de Ten Katemarkt te laten assisteren door een zekere A. Mok. * **Beperkingen:** De toestemming is onder voorbehoud ("tot wederopzegging"). Er wordt een scherp onderscheid gemaakt tussen hulp en vervanging: Wurms moet zelf aanwezig blijven op de marktplaats ("niet vervangen"). * **Vorm en taal:** De brief is opgesteld in de formele ambtelijke stijl van de late jaren dertig. Opvallend is de spelling "hierby" en "bystaan" met een 'y', wat vaker voorkwam in typoscripten uit die tijd. De handgeschreven aantekeningen dienden voor de interne administratie om de verzenddatum vast te leggen.

Doorslag/kopie van een officiële brief.

Het document is een officiële notificatie waarin toestemming wordt verleend aan een marktkoopman, de heer H. Wurms, om zich te laten bijstaan door een assistent genaamd A. Mok op de markt in de Ten Katestraat. Enkele opvallende administratieve en taalkundige details: * **Beperking:** Er wordt expliciet vermeld dat de assistent Wurms mag "bystaan" maar "niet vervangen". Dit duidt op strikte regels waarbij de vergunninghouder persoonlijk aanwezig diende te zijn. * **Spelling:** Er wordt gebruikgemaakt van de destijds gangbare spelling (bijv. "hierby", "bystaan"). * **Administratie:** De handgeschreven notitie "2ex. Mr. de Raer" suggereert dat er twee exemplaren van dit besluit naar een functionaris genaamd De Raer zijn gestuurd. Het kenmerk "M." in het referentienummer staat waarschijnlijk voor "Marktwezen".

Ambtsbericht / Rapport van verzuim op de markt.

Dit document is een officieel rapport van de inspectie van het Marktwezen in Amsterdam. Het betreft een lijst van 'hoofdbieders' (marktkraamhouders) die tijdens specifieke controlerondes in de namiddag niet op hun vergunde plek aanwezig waren ("niet ingevuld"). * **Administratieve verwerking:** Het document staat vol met doorverwijzingen naar andere dossiers (bijv. "25/237/3"). De term "1e melding" onderstreept dat het hier gaat om een formele waarschuwing of de start van een tuchtrechtelijke procedure. * **Geografie:** De locaties zijn typerend voor de Amsterdamse markten, met een sterke nadruk op de Albert Cuypstraat. Andere genoemde straten (Van Woustraat, Hofmeyrstraat, Oude IJsselstraat) duiden op de woonadressen van de betrokken kooplieden. * **Functionarissen:** Het rapport is opgesteld door de ambtenaren Van Mechelen en Bakker. De afkorting "U.z." aan het eind staat voor "Uwenzijds", een verzoek aan de Inspecteur om actie te ondernemen.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

Het document is een formeel verzoek van een marktkoopman, H. Wurms, aan de directeur van het Amsterdamse marktwezen. De schrijver verzoekt om vrijstelling van de plicht om zijn vaste standplaats op de markt in de Gaaspstraat te bezetten. De reden die hij opgeeft is tweeledig: de algemene "tijdsomstandigheden" en het feit dat er momenteel "geen handel" voor hem is. Opvallend is dat de schrijver uitdrukkelijk aanbiedt om het marktgeld (de staangeldvergoeding) te blijven betalen, ondanks dat hij de plek niet gebruikt. Dit duidt op een poging om het recht op de standplaats voor de toekomst veilig te stellen. De brief is geschreven in een beleefde, zakelijke toon en het handschrift is een verzorgd lopend schrift (cursief).

Archiefkaart/fiche (waarschijnlijk van de Gemeente Amsterdam, Dienst der Markten).

Het document is een ambtelijke kaart betreffende **H. Wurms**, een fruithandelaar woonachtig aan de **Gaaspstraat 14** in Amsterdam. De kern van de correspondentie is een verzoek om vrijstelling van de bezettingsplicht op de markt. * **Aanleiding:** Op 2 april 1942 kreeg Wurms een waarschuwing omdat hij zijn marktplaats niet regelmatig gebruikte. Op de markt gold destijds de regel dat men fysiek aanwezig moest zijn om het recht op de standplaats te behouden. * **Argumentatie:** Wurms voert aan dat er een grote "fruitschaarschte" heerst, waardoor hij geen voorraad kan inkopen om te verkopen. * **Besluitvorming:** De ambtenaren Th. Smit en De Boer (chef marktwezen) adviseren positief. Ze zien geen bezwaar in het verlenen van uitstel/vrijstelling tot 1 juli 1942, gezien de economische omstandigheden (gebrek aan handel). De rode aantekeningen en dossiernummers wijzen op de administratieve verwerking van dit besluit in mei 1942.

Getypte brief met handgeschreven kanttekeningen.

Dit document is een officiële beschikking van de gemeente Amsterdam aan een marktkramer, de heer H. Wurms. De kern van de brief is de toekenning van een tijdelijke vrijstelling: Wurms hoeft tot 1 juli 1942 zijn standplaats op de markt aan de Gaaspstraat niet persoonlijk in te nemen. Er wordt echter strikt op toegezien dat de financiële verplichting blijft bestaan; het marktgeld moet wekelijks worden afgedragen aan de dienstdoende ambtenaar, ongeacht de afwezigheid van de koopman. De brief is zakelijk en ambtelijk van toon. De handgeschreven aantekeningen bovenin zijn procesnotities voor het archief: ze geven de verzenddatum aan en tonen aan dat de inspecteur op de hoogte is gesteld.

Handgeschreven ambtelijke lijst/register.

Het document is een kille, bureaucratische weergave van de economische beroving van de Joodse bevolking in Amsterdam. De afkorting "S.Z." staat hoogstwaarschijnlijk voor de afdeling **Sociale Zaken** van de gemeente Amsterdam, die nauw betrokken was bij de registratie van Joodse burgers en hun bezittingen. De lijst toont aan dat marktkooplieden hun "marktplaatsen" (vaak inclusief de fysieke stal, planken en voorraad zoals vis, textiel of koek) moesten opgeven of dat deze door de politie werden genoteerd wanneer de kooplieden niet meer op de markt verschenen. De data (juli tot oktober 1942) vallen precies samen met de grootschalige deportaties vanuit Amsterdam naar kamp Westerbork en verder. Veel van de genoemde personen op deze lijst zijn kort na de vermelde data gedeporteerd en vermoord.

Getypte lijst van personen met bijbehorende persoonsgegevens en handelswaar.

De lijst bevat gegevens van handelaren die waarschijnlijk actief waren op de markt in de **Gaaspstraat** te Amsterdam. De gegevens zijn gestructureerd: * **Personalia:** Namen en geboortedata, veelal daterend uit het einde van de 19e en begin van de 20e eeuw. * **Geografie:** De adressen bevinden zich voornamelijk in de Amsterdamse wijken De Pijp, de Rivierenbuurt en de Transvaalbuurt. * **Handelswaar:** De kolom "Artikel" specificeert de aard van de nering, variërend van levensmiddelen (vis, groente, fruit, zuurwaren) tot textiel (stoffen, kousen, manufacturen) en huishoudelijke artikelen. * **Mutaties:** De handgeschreven doorstrepingen onderaan de lijst duiden op een administratieve actualisatie waarbij personen van de lijst zijn verwijderd.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

* **De kern van de brief:** Henriëtte Wurms-Zwarts schrijft een wanhopige brief om haar moeder, Sara Zwarts-Wertheijm, te behoeden voor deportatie. Haar vader, Abraham, is al in augustus 1942 opgepakt tijdens een razzia. * **De 'Sperre':** De brief draait om het verkrijgen van een 'Sperre' (vrijstelling). De schrijfster gebruikt de termen "versperren" en "gespert" (van het Duitse *gesperrt*). Dit betekende dat iemands persoonsbewijs werd afgestempeld, waardoor men (tijdelijk) beschermd was tegen transport naar de kampen. * **Economische argumentatie:** De schrijfster benadrukt dat haar moeder de marktplaats van haar gedeporteerde vader heeft overgenomen op het Waterlooplein. Omdat bijna iedereen op die markt een 'Sperre' heeft gekregen, begrijpt zij niet waarom haar moeder is overgeslagen. * **Persoonlijk leed:** De brief vermeldt dat de moeder al twee zoons en een schoonzoon heeft verloren "in Duitsland". In de context van 1942 betekende dit dat zij al gedeporteerd waren en er waarschijnlijk overlijdensberichten waren ontvangen, of dat men niets meer van hen hoorde. * **Instanties:** Er wordt verwezen naar de **Joodsche Raad** en specifiek naar de heer **Henri Hartog**. Hartog was een belangrijke functionaris bij de Joodsche Raad die zich bezighield met verzoeken voor vrijstellingen.

# DOCUMENT INFO | Kenmerk | Details | | :--- | :--- | | **Type document** | Administratieve registratiekaart / inspectierapport (Marktwezen Amsterdam) | | **Datering** | November 1940 | | **Betreft** | S. Hartog, marktkramer | | **Locatie** | Amsterdam (Westerstraat en Albert Cuypstraat) | | **Archiefreferentie** | No. 33/104/g M. 1940 |

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Administratieve notitie / Rapportage van het Marktwezen. * **Betreft:** Hartog Gobits (geboren 1888), koopman te Amsterdam. * **Datum:** 29 april 1942 – 8 mei 1942. * **Kenmerken:** Handgeschreven op bruin papier; bevat aantekeningen in potlood, rode inkt en blauw potlood. Voorzien van stempelnummer № 20/7/2 M. 1942. * **Locatie:** Retiefstraat 116-I...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Officiële correspondentie / brief. * **Datum:** 24 augustus 1943. * **Afzender:** Frau Erna Leupold, namens de "Omnia" Treuhandgesellschaft M.B.H. (gevestigd in Arnhem, tijdelijk kantoor in Amsterdam). * **Ontvanger:** Centralen Markt, Jan van Galenstraat, Amsterdam. * **Onderwerp:** De liquidatie van de firma Hartog Fransman, gevestigd aan de Lepels...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Factuur (Nota) * **Afzender:** Van der Windt's Handelmij (Haring-, Visch- en Fusthandel), Parallelweg 4, Vlaardingen. * **Ontvanger:** Gemeentelijke vischafslag, Amsterdam. * **Datum:** 16 Maart 1944. * **Onderwerp:** Levering van vaatjes zoutevis (gezouten vis).

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Administratieve dossierkaart of bijblad betreffende een marktvergunning. * **Datering:** September 1940. * **Betrokkene:** S. Hartog (markthandelaar). * **Locatie:** Amsterdam (Westerstraat en Albert Cuypstraat). * **Referentienummers:** 33/80/1 en 33/80/2.