Gedrukte ambtelijke rapportage/nota. [Pagina 4]

4

gesloten worden of er zullen zich moeilijkheden voordoen, gegeven het uiteenloopen van den inhoud der verschillende mandjes, kratten, kisten en in wat andere vorm van verpakking de groentem worden aangevoerd. — Er zal dan ook wel bij ieder schuitje of kar een arbiter geplaatst mogen worden om de geschillen te regelen. — Wat een leger van arbiters ten gevolge zal hebben (daargelaten of er voldoende vakkundigen te vinden zijn) met onnoemelijke kosten; of de tuinders zouden in volgorde geholpen worden: maar dan gaat wel een geheelen dag verloren voor den tuinder, die al spoedig uit zal zien om op andere, voor hem voordeeliger en gemakkelijker wijze, zijn waar aan den man te brengen. —
Doch ook de winkeliers-groentenhandelaren zien gaarne wat ze koopen, niet naar het monster, doch hoe het mandje, de hoeveelheid zelve er uit ziet, welke zij koopen en zullen dus al spoedig eveneens trachten op andere wijze in hun behoefte te voorzien en de hallen mijden!”

B. en W. hebben dan ook den opzet van de plannen gewijzigd in dien zin, dat voorzieningen zullen getroffen worden om den handel te kunnen uitoefenen als op de huidige markten plaats vindt; ten bewijze hiervan moge onderstaand citaat volgen uit een schrijven van B. en W. dato 21 December 1922, gericht aan de Federatie Vereen. Aardappel-, Groente- en Fruithandelaren:

GEMEENTEBESTUUR VAN AMSTERDAM.
Amsterdam, 21 December 1922.

„Ik deel U hierbij mede, dat Burgemeester en Wethouders zich hebben vereenigd met de wijzigingen in het systeem van verkoop en wel in den zin, als door U is aangegeven. De bedoeling is thans gelegenheid te bieden rechtstreeks van schuit of uit magazijn te verkoopen, zooals ook thans op de bestaande markt plaats heeft, terwijl afdaken ter beschutting van handelaren en waren zullen worden aangebracht. Voorts werden 2 nieuwe havens geprojecteerd, bestemd voor tuinders, die eventueel op den wal onder een afdak kunnen lossen, terwijl de oostelijke wal van een der havens alleen bestemd is voor grossiers, evenals een geheel nieuw ontworpen pakhuis, voorzien van een luifel, waar de grossiers hun magazijnen kunnen houden.
De mogelijkheid om op monster in de hal te verkoopen, voor hen, die zulks toch wenschen, zal blijven bestaan; een speciale haven is daarvoor ontworpen.”

Waar uit het bovenstaande Uwen Raad blijken kan, dat door deze wijzigingen de markthal haar beteekenis als zoodanig verloren heeft, aangezien de handel geschieden zal als op de huidige markten en ook indien al de mogelijkheid van verkoop op monster openblijft, als vaststaande mag worden aangenomen, dat zulks geen ingang zal vinden, daar doet het vreemd aan, dat in de projectie van deze markthal handhaven in den vollen omvang als voordien.
Waar deze markthal eenige millioenen guldens moet kosten, is de vraag gewettigd, of, gezien het bovenstaande, deze groote uitgaven wel aanvaard kunnen en mogen worden.
Zeer ernstige bedenkingen zijn op grond van de wijziging der beteekenis van de markthal, ook te uiten tegen de raming in de voordracht van de baten, te verkrijgen uit de exploitatie van deze markthal, omdat in deze raming ook geen wijzigingen zijn aangebracht.

[Pagina 5]

5

B. en W. beramen deze baten in:
Post 3 Verhuur kantoren en nissen in de markthal f 57.600.— p. jaar.
„ 4 „ vriesruimte „ „ „ „ 30.000.— „
„ 4 „ koelruimte „ „ „ „ 175.000.— „
„ 4 „ verwarmde ruimte „ „ „ „ 15.000.— „
„ 4 „ gewone ruimte „ „ „ „ 30.000.— „
„ 11 „ plaatsen „ „ „ „ 30.000.— „
„ 12 „ veilingruimte „ „ „ „ 20.000.— „
„ 13 Opbrengst veilinggelden van door Marktwezen te houden veilingen (nader in de voordracht No. 663 gebracht op „ „ 40.000.— „
„ 15 Reclame in de hal „ „ „ „ 5.400.— „
„ 17 Verhuring hal voor bijzondere doeleinden „ 10.000.— „
In totaal op f 413.000.— p. jaar.

28 De opbrengst van in deze markthal te houden veilingen wordt in post 12 en 13 beraamd op f 60.000.— baten per jaar.
29 Om te kunnen beoordeelen of dit bedrag ontvangen zal kunnen worden, zij Uwen Raad er op gewezen, dat op de huidige markt reeds een Gemeentelijk Veilinggebouw is, hetwelk aan particulieren in huur is gegeven. Dit gebouw is gesticht bij wijze van voorbereiding voor dit marktplan.
30 De opbrengst nu der in dit gemeentelijk veilinggebouw geveilde producten heeft, naar uit de verslagen van den Dienst van het Marktwezen blijkt, in geen jaar nog meer bedragen dan ruim 6 % van de geschatte marktwaarde van de op de markten aangevoerde producten.
31 In dit percentage zitten ook de bedragen van de dagelijks gehouden veilingen van bloemen en planten, welke dus het percentage van ruim 6 % nog minder doet worden. Wat de groenten en het fruit betreft, moeten de exploitanten om hun veiling een beter aanzien te geven, de in consignatie gezonden hoeveelheden, nog aanvullen met producten, welke zij voor eigen rekening aankoopen op de veilingen in het Westland.
32 Dit wordt veroorzaakt, omdat de producenten weinig meer in consignatie naar de groote steden zenden, aangezien zij op de veilingen in de productie-centra, alwaar de internationale vraag zich concentreert, de hoogste prijzen bereiken kunnen en derhalve geen behoefte hebben aan een andere wijze van afzet van hunne producten. Ook de export kan vanuit de productieplaatsen op meest economische wijze geschieden.
33 B. en W. willen het nu doen voorkomen, dat, wanneer de functie van stadsmakelaar wordt ingesteld, dit van zoo groote beteekenis zal zijn, dat een groote verandering komt in de wijze van voorziening en betere kwaliteiten voor lagere prijzen zullen volgen voor de consumenten.
34 Waar nu de exploitanten van het gemeentelijk veilinggebouw toch feitelijk reeds jarenlang semi-stadsmakelaars zijn en toch niet nagelaten zullen hebben om propaganda voor hun veiling te maken, en de producenten dus jarenlang reeds in de gelegenheid zijn gesteld om „in vol vertrouwen” hun producten naar Amsterdam te zenden, en dit niet van beteekenis geworden is, daar kan ook aan de verwachtingen van B. en W. ten dezen opzichte geen groote waarde worden toegekend.
35 Er is bovendien nog meer, waarom het veilen van producten hier ter stede niet van groote beteekenis kan worden.
36 In de enkele ochtenduren, waarin de detailhandelaren hunne producten moeten koopen, is er geen tijd om voor den inkoop van een gedeelte van de benoodigde Dit document vormt een kritisch betoog tegen de financiële en operationele plannen van het College van Burgemeester en Wethouders (B. en W.) van Amsterdam voor de realisatie van een nieuwe markthal.

De kernpunten van de analyse zijn:
1. Operationele wijziging: Oorspronkelijk was het plan om over te stappen op verkoop via monsters (steekproeven), maar na protesten van handelaren is besloten de traditionele verkoop "van de kar of schuit" te behouden.
2. Financiële kritiek: De auteur stelt dat hoewel de functie van de hal door deze wijziging verwaterd is, de bouwkosten (miljoenen guldens) en de verwachte inkomsten (de tabel op pagina 5) niet naar beneden zijn bijgesteld.
3. Twijfel aan veilingopbrengsten: Paragrafen 28 t/m 36 bekritiseren specifiek de geraamde veilingopbrengsten. De auteur voert aan dat producenten hun waar liever direct in de productiegebieden (zoals het Westland) veilen voor betere prijzen, in plaats van de waar in consignatie naar de stad te sturen. Dit document past in de geschiedenis van de Centrale Markthallen in Amsterdam-West. In de vroege 20e eeuw kampte Amsterdam met een verouderd systeem van verspreide markten in de binnenstad (zoals de pieren aan de Prinsengracht). Het plan voor een gecentraliseerde markthal aan de Jan van Galenstraat was ambitieus en controversieel vanwege de enorme kosten en de ingrijpende verandering voor de handelaren.

De discussie in dit document weerspiegelt de spanning tussen de moderniseringsdrang van het stadsbestuur (efficiëntie, hygiëne, centralisatie) en de praktische bezwaren van de dagelijkse handelspraktijk in 1922. Uiteindelijk werd de Centrale Markthal in 1934 geopend. De hier besproken ramingen en bezwaren waren cruciaal in de politieke besluitvorming die aan de bouw voorafging. Marktwezen