Officieel politierapport / marktrapport. [Koptekst linksboven]
№ 90/48/1 M. 1939 13/9
Terzake art 35
Reg. v.d. markten
+ Art.: 100 W.v.S.

[Midden]
Rapport.

[Tekst]
Op Zaterdag 9 September 1939 heeft Albert Lever plaatshouder nº 17 v/h Mosplein zonder voorkennis zich laten bijstaan. Albert Lever hierdoor mij op attent gemaakt verzekerde mij dat het niet meer zou plaats hebben. Een uur later heb ik Lever nogmaals v/d overtreding moeten wijzen en heeft de hulp zich verwijderd.

Des avonds na aflossing om 6 uur waren zij weer samen achter de stal aan het verkoopen. Albert Lever nogmaals door mij gewaarschuwd wenschte nu geen gevolg te geven de hulp v/d stal te verwijderen en begon zich onhebbelijk aan te stellen, ook wenschte de hulp op mijn verzoek zich te verwijderen en zijn naam en adres op te geven niet te voldoen en gedroeg zich al even schoftig.

Uiteindelijk heb ik met assistentie van de politie de hulp onder verzet en bedreiging met een mes naar het bureau a/d Adelaarsweg gebracht. Daar gaf hij op genaamd te zijn: Frederik-August v. Lever geb.: A’dam 9.5.1914 adres: Prinsenstraat 11-achter, beroep: venter houder serie 16 nº 50.

De plaatshouder was inmiddels ook op het bureau verschenen en wenschte een klacht in te dienen voor de gehavende kleeding. Bovenstaande veroorzaakte een groote volksoploop en een ordeverstoring v/d markt. Een gevoelige straf is m.i. hier op zijn plaats, tenzij zij hun excuses aanbieden.

[Ondertekening midden/rechts]
Jan v.d. Poel
Inspecteur v/h Marktwezen

Amsterdam
10-9-1939.
[Handtekening: L. Dijkstra]

[Aantekening linksonder in rood potlood]
14/9/39 AB
90/48/2 Oproepen

[Aantekening linksonder in blauwe inkt]
A. Lever
m.v. Pelikaanstraat 148
opger. p. 13/9 ’39

[Tekst rechtsonder - nader besluit]
In verband met het bovenstaande stel ik u voor A Lever het recht te ontzeggen om op Zaterdag 16 September a.s. een plaats op een der markten in te nemen.

Arend 13/9 ’39
13/9 ’39 [Handtekening: De Beer?] Dit document is een proces-verbaal of rapportage van een marktinspecteur betreffende een ernstig incident op de markt van het Mosplein in Amsterdam-Noord. De kern van het conflict ligt in het overtreden van de marktreglementen: een plaatshouder (Albert Lever) mocht zich niet zonder voorafgaande toestemming laten bijstaan door een helper.

De situatie escaleerde gedurende de dag. Na meerdere waarschuwingen weigerde de helper (Frederik-August van Lever, vermoedelijk familie) te vertrekken. De helper gedroeg zich volgens het rapport "onhebbelijk" en "schoftig", weigerde legitimatie en trok uiteindelijk een mes toen de politie arriveerde. De arrestatie leidde tot een "groote volksoploop", wat in de gespannen sfeer van september 1939 (het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in Europa was slechts dagen oud) zwaar werd aangerekend als ordeverstoring.

Opvallend is de pragmatische afsluiting van de inspecteur: hij adviseert een zware straf, tenzij er excuses volgen. Uit de latere toevoeging onderaan blijkt echter dat er direct actie is ondernomen om Albert Lever te schorsen voor de eerstvolgende marktdag. * Tijdsgeest: September 1939. Nederland was gemobiliseerd en de dreiging van oorlog was alomtegenwoordig. Ordeverstoringen op publieke plekken zoals markten werden in deze periode extra hoog opgenomen door de autoriteiten.
* Locatie: Het Mosplein was en is een centraal punt in Amsterdam-Noord. De markt aldaar was essentieel voor de lokale voedselvoorziening.
* Juridisch: De verwijzing naar "Art. 100 W.v.S." (Wetboek van Strafrecht) betreft het niet voldoen aan de vordering van een ambtenaar, wat de ernst van de weigering van de helper onderstreept. Het marktreglement (art. 35) diende om de eerlijke handel en de identiteit van de kooplui te controleren. A. Lever L. Dijkstra Marktwezen Politie