S. Speyer

Document

Het document is een ambtelijke notitie betreffende een sociaal dossier van een individu genaamd S. Speyer. De kern van de notitie betreft "1 week van betaling wegens 'markten'". Dit duidt waarschijnlijk op een toekenning van steun (uitkering) of een kwijtschelding van staangelden voor een periode waarin de markthandel niet rendabel was of niet kon plaatsvinden. De lijst aan de rechterkant specificeert standplaatsnummers ("pl.") op vijf bekende Amsterdamse markten. Het feit dat één persoon op zoveel verschillende markten locaties had, wijst op een actieve ambulante handel. De afhandeling wordt door de ambtenaar (de Haas) gekwalificeerd als een "Normaal steungeval", wat betekent dat de aanvraag voldeed aan de destijds geldende criteria voor sociale bijstand. Het proces liep van het advies op 11 januari 1939 tot de definitieve afhandeling op 23 januari 1939.

Handgeschreven brief (dienstmededeling).

* **Inhoud:** Marktopziener J. Renz rapporteert aan zijn inspecteur over een situatie rondom de koopman S. Speyer. Op 3 januari (jongstleden) heeft Speyer een doktersverklaring ingeleverd wegens ziekte. Renz begrijpt blijkbaar niet goed waarom Speyer aangeeft "de dupe" te zijn geworden, aangezien er nog geen officiële waarschuwing was uitgegaan voor het onbezet laten van zijn marktplaats. De brief eindigt met het vermoeden dat de heer Speyer inmiddels "in de steun" (werkloosheidsuitkering) zit. * **Schrijfstijl:** Formeel-ambtelijk, maar direct. Opvallend is de variatie in spelling van de naam ("Speyer" en "Spijer"), wat vaker voorkwam in administratieve documenten uit die tijd. * **Status:** De brief geeft inzicht in de strikte controle op de bezettingsgraad van marktplaatsen op het Waterlooplein en de administratieve afhandeling van ziektegevallen onder kooplieden.

Officieel schrijven / Administratieve brief.

* **Inhoud:** De brief bevat een officiële vergunning aan de heer S. Speyer om zich gedurende maximaal vier weken te laten vervangen door zijn zoon op diverse Amsterdamse markten. * **Aanleiding:** Een verzoekbrief van de heer Speyer van 3 april 1939, waarin hij aangaf wegens zijn gezondheidstoestand niet zelf op de markt te kunnen staan. * **Locaties:** De genoemde markten (Uilenburg, Mosplein, Dapperstraat, Waterlooplein en Westerstraat) zijn verspreid over de stad, wat erop wijst dat de heer Speyer op meerdere dagen/locaties marktplaatsen bezat. * **Taalgebruik:** Formeel ambtelijk Nederlands uit het interbellum (bijv. "d.d. 3 dezer", "dato dezes", "zich [...] te laten vervangen"). Opvallend is de spelling "hierby" met een 'y'.

Officiële brief/besluit, waarschijnlijk van een gemeentelijke instantie belast met markttoezicht in Amsterdam.

Deze brief is een formeel antwoord op een verzoek van de heer S. Speyer, gedateerd op 3 april 1939. Vanwege zijn gezondheidstoestand vraagt hij toestemming om zich op de markt te laten vervangen. De directeur verleent deze toestemming voor een periode van maximaal vier weken vanaf de datum van het besluit. De brief is interessant omdat deze een overzicht geeft van de verschillende markten waar de heer Speyer standplaatsen had: Uilenburg, Mosplein, Dapperstraat, Waterlooplein en Westerstraat. Dit zijn stuk voor stuk bekende Amsterdamse markten. De vervanging mag expliciet door zijn zoon worden uitgevoerd. De toon is zakelijk en administratief correct voor die tijd. De afkorting "d.d." staat voor *de dato* (gedateerd) en "dezer" verwijst naar de huidige maand (april 1939).

Officiële brief/aanmaning.

* **Taalgebruik:** Het document hanteert de vooroorlogse spelling (bijv. "hierby", "wys", "blyft", "onherroepelyk" en "onmiddellyk" met een 'y' in plaats van 'ij'). De toon is formeel, dwingend en bureaucratisch, kenmerkend voor ambtelijke correspondentie uit die periode. * **Inhoudelijke kern:** De brief is een laatste waarschuwing aan een marktkoopman (de heer S. Speyer) wegens een betalingsachterstand van meer dan drie weken voor een standplaats op het Mosplein. De sanctie is het verlies van de vaste staanplaats per 17 juni 1939. * **Uitzonderingen:** Er wordt expliciet ruimte gelaten voor sociale verzachting. Indien de ontvanger "steun geniet" (werkloosheidsuitkering) of in het ziekenhuis ligt, kan de intrekking worden opgeschort, mits dit direct wordt gemeld. * **Vormgeving:** De nadruk wordt gelegd door woorden dik te typen (bold) of handmatig te onderstrepen, wat de urgentie van de aanmaning benadrukt.

Administratieve oproep/kennisgeving betreffende een marktplaats.

* **Inhoud:** Dit document is een officieel verslag van een marktmeester of inspecteur. De heer S. Speyer, een markthandelaar, werd opgeroepen omdat hij zijn toegewezen standplaats (nummer 42) op de markt aan het Mosplein in Amsterdam-Noord niet regelmatig bezette. * **Resultaat:** De handgeschreven aantekening rechts meldt dat de heer Speyer niet is verschenen op de oproep van 5 januari. Als sanctie wordt geadviseerd de vergunning in te trekken ("intrekken"), gedateerd op 10 januari 1940.

Document

De brief is geschreven op gelinieerd papier in een duidelijk leesbaar, maar enigszins gehaast handschrift. In de rechterbovenhoek staat een handgeschreven notitie, mogelijk een paraaf of korte instructie ("m.i. Verp."). De schrijver hanteert een beleefde, formele toon ("U beleefd", "ten kwade neemt"). Er is een kleine correctie in de tekst waar de schrijver het woord "ik" heeft tussengevoegd boven de regel "dan geef ik met deze brief". De spelling is conform de toen geldende conventies (zoals "geschiede" en "zoo").

Officieel administratief formulier van de Gemeente Amsterdam (Marktwezen).

Dit document is een officiële kennisgeving aan de Amsterdamse marktmeester. De ondergetekende, S. Speyer, geeft hiermee aan dat de eerder verleende toestemming voor assistentie of vervanging door zijn of haar zoon niet langer nodig is. De details zijn als volgt: * **De plaatshouder:** S. Speyer exploiteerde een marktkraam of standplaats op nummer 105 in de Dapperstraat. De Dappermarkt was (en is) een van de drukste en bekendste dagmarkten van Amsterdam. * **De wijziging:** Voorheen was er blijkbaar officiële toestemming dat de zoon van Speyer mocht assisteren of de honneurs mocht waarnemen. Per 30 maart 1940 wordt deze regeling stopgezet. * **Administratie:** Het formulier is voorzien van een registratienummer in een paars stempel en is geparafeerd door een marktambtenaar (mogelijk J.H. of J.N.).

Ambtsbrief / Dienstcorrespondentie.

In deze brief vraagt een onbekende directeur (vermoedelijk van een andere Amsterdamse gemeentelijke dienst) om opheldering aan de Directeur van Maatschappelijke Steun over de financiële status van een zekere heer S. Speyer. Speyer heeft op 14 februari zelf een brief gestuurd (waarschijnlijk met een verzoek om hulp of een klacht), waarvan een kopie is bijgevoegd. De kern van de vraag is bureaucratisch en sociaal-juridisch van aard: de afzender wil weten of Speyer slechts gedeeltelijke steun ontvangt omdat hij familieleden heeft die wettelijk verplicht zijn bij te dragen aan zijn onderhoud (*onderhoudsplichtige bloedverwanten*). De schrijver suggereert dat Speyer qua eigen vermogen of inkomen in dezelfde armoedige situatie verkeert als mensen die wél recht hebben op volledige steun, maar dat de aanwezigheid van familie de hoogte van de uitkering drukt.

Handgeschreven notitie op gelinieerd papier.

De notitie bestaat uit drie specifieke elementen die duiden op een zakelijke of administratieve context: 1. **S. Speyer:** Een eigennaam. De familie Speyer was in de 19e en vroege 20e eeuw een bekende naam in de Nederlandse bankwereld en handel. 2. **fl 150:** Dit staat voor 150 florijnen, oftewel 150 gulden. In de vermoedelijke periode van schrijven was dit een aanzienlijk bedrag (ter vergelijking: rond 1900 verdiende een geschoolde arbeider vaak tussen de 10 en 15 gulden per week). 3. **Gasgesticht:** De historische benaming voor een gasfabriek. Deze instellingen waren verantwoordelijk voor de productie van gas (meestal uit steenkool) voor stadsverlichting en later voor huishoudelijk gebruik. De volledige onderstreping van de regel suggereert dat dit een afgeronde post is, wellicht uit een kasboek of als herinnering voor een specifieke betaling of dossier.

Doorslag van een getypte officiële brief (archiefstuk).

Dit document is een officiële administratieve beslissing van de gemeente Amsterdam. De directeur van de betreffende dienst verleent toestemming aan de heer S. Speyer om assistentie te krijgen bij zijn marktkraam. **Belangrijke details:** * **De assistent:** Het gaat om zijn zoon, J. Speyer, die op dat moment 17 jaar oud is. * **Restrictie:** Er wordt expliciet vermeld dat de zoon de vader mag *bijstaan*, maar hem niet mag *vervangen*. Dit duidt op strikte marktreglementen waarbij de vergunninghouder persoonlijk aanwezig moest zijn. * **Locatie:** De markt aan de Gaaspstraat. * **Status:** Het betreft een herroepbare toestemming ("tot wederopzegging").

Formulier van de Gemeente Amsterdam voor het opzeggen van een marktplaats.

* **Betrokkene:** S. Speyer (waarschijnlijk Salomon of Samuel Speyer, gezien de voorletter en de context van de markt). * **Locatie:** Een vaste staanplaats (nummer 105) op de Dappermarkt in de Dapperbuurt te Amsterdam. * **Handeling:** De houder zegt formeel zijn marktplaats op. * **Tijdlijn:** Het formulier is ondertekend op 7 februari 1941. De opzegging gaat in op 10 februari 1941. De administratieve verwerking ("Afgevoerd") vond plaats in diezelfde week (10 februari 1941). * **Opvallende kenmerken:** Bij de handtekening staat een 'X'. Hoewel de naam 'S Speyer' in een vloeiend handschrift is geschreven, kan een kruisje duiden op een formele bekrachtiging of een administratieve markering.

Getypte namenlijst op papier.

Het document is een overzicht van individuen, hun geboortedata, woonadressen en het type handel dat zij dreven. * **Beroepen:** Er is een sterke concentratie in de textielsector (*stoffen, kousen en sokken, manufacturen*) en de levensmiddelenhandel (*visch, groenten en fruit, suurwaren*). De term "ongeregeld" duidt op de handel in diverse goederen of ongeregelde goederen (vaak op markten). * **Locaties:** De adressen bevinden zich voornamelijk in de Amsterdamse volks- en marktbuurten zoals de Pijp (Albert Cuypstraat, Gerard Doustraat) en de Rivierenbuurt (Molenbeekstraat, Biesboschstraat). * **Layout:** De lijst is alfabetisch gesorteerd op achternaam (S t/m V-gedeelte zichtbaar). De notaties 'hs' (huis) en Romeinse cijfers (I, II, III) geven de verdiepingen aan.

Getypte lijst met namen, adressen, geboortedata en handelsartikelen.

Het document is een administratieve lijst van marktkooplieden ("standhouders") die werkzaam waren op de Dapperstraat-markt in Amsterdam. De term "Losse plaatsen" duidt erop dat het hier gaat om kooplieden zonder vaste jaarplaats, of die op tijdelijke basis een plek kregen toegewezen. De lijst bevat gedetailleerde sociaaleconomische informatie: 1. **Demografie:** De kooplieden zijn geboren tussen 1877 en 1923. 2. **Geografie:** De woonadressen concentreren zich sterk in de Amsterdamse Jodenbuurt (Weesperstraat, Waterlooplein, Rapenburgerstraat) en de Transvaalbuurt (Reitzstraat, Tilanusstraat). 3. **Handelswaar:** De artikelen variëren van etenswaren (kaas, consumptie-ijs, koek) tot textiel (kousen, manufacturen) en luxe goederen (bijouteriën, grammofoons). 4. **Mutaties:** De rode doorhalingen wijzen op een administratieve sanering. Namen die zijn doorgehaald, mochten hun beroep waarschijnlijk niet langer uitoefenen of waren niet langer aanwezig.

Document

Dit document is een overzicht van medische keuringen uitgevoerd door Dr. S. Spyer, de medisch adviseur van de Joodsche Raad. Het is een 'afschrift' (kopie) bedoeld voor de administratie van het Gewestelijk Arbeidsbureau. Het rapport toont de bureaucratische efficiëntie waarmee de inzetbaarheid van Joodse mannen werd bijgehouden. De resultaten variëren van "kan opgeroepen worden" tot "blijvend ongeschikt". De handgeschreven tekens in de kantlijn (kruisjes, vinkjes, stippen) en de herhaalde afkorting "w.v. 20/I '42 Jw." duiden op een systematische verwerking van deze lijst door ambtenaren om de volgende stappen (oproeping voor werk) te bepalen. Opmerkelijk is de vermelding van **J. Meyer**, die al 12 jaar in het psychiatrisch ziekenhuis "Het Apeldoornsche Bosch" verbleef, wat aangeeft hoe diep de controle in de persoonlijke levenssfeer doordrong.

# TRANSCRIPTIE S. Speyer fl 150 Gasgesticht ____________________________

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven] U. v. D. S. Speijer _________________ Waterlooplein 25 II

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Slot van een handgeschreven brief of verzoekschrift. * **Datum:** Vermoedelijk december 1941 (gebaseerd op de handgeschreven datum 31/12 en het stempel M. 10 41). * **Afzender:** M. Speyer. * **Adres:** 1e Jan Steenstraat 103 II, Amsterdam (Zuid). * **Kenmerken:** Bevat administratieve stempels en een referentienummer.

# TRANSCRIPTIE [Stempel linksboven:] BIJBLAD VAN: M. No. 90/22/1 1939 DOORGEZONDEN: 4/4 [Rechtsboven handgeschreven:] 9 10 [Hoofdtekst:] S Speyer pl. no 199 Uilenburg " " 42 Mispelstr. " " 105 Dapperstraat " " 29 Waterlooplein " " 75 Westerstraat. Dr. Dasberg heeft mij telefonisch medegedeeld dat S. Speyer enkele weken rust moet houden. Tegen inwilliging van zijn ver...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Getypte brief (doorslag op dun papier) met handgeschreven kanttekeningen. * **Datum:** 9 augustus 1940. * **Afzender:** De Directeur (vermoedelijk van de Dienst der Markten, Amsterdam). * **Geadresseerde:** Den Heer M. Speyer, 1e Jan Steenstraat 103 II, Amsterdam-Zuid. * **Referentienummer:** 25/144/2 M. en VP/HG. * **Kenmerken:** Bevat handgeschre...