(Pagina 8)

7e JAARGANG — MAART 1941 — No. 3

MERCURIUS
ORGAAN VAN DE KOOPLIEDEN- EN MARKTKRAMERSBOND „MERCURIUS” TE AMSTERDAM
Redacteur: M. E. NEETER Jr. — VEETEELTSTRAAT 20 — AMSTERDAM
Secretariaat: M. ORTJE — Nw. Achtergracht 101 — Amsterdam — Telefoon 50081

MEDEDELING.
Het volgende blad van Mercurius zal onder redactie staan van de bestuurder van de bond H. FRANK, 2e secretaris en administrateur van Mercurius. Alle verdere werkzaamheden, zoals correspondentie, redactie enz., voorheen geschied door den voorzitter, worden nu in de toekomst door FRANK gedaan.
De heer FRANK is dagelijks te spreken aan zijn woning KASTANJEPLEIN 5 boven en aan het bureau van de bond, Nw. Achtergracht 101. Men spreke echter telefonisch af op No. 50081, bureau van Mercurius.
Het dag. bestuur van de bond bestaat uit: M. E. NEETER, voorz.; M. ORTJE, secr.; B. FEISS, penn. en H. FRANK, 2e secr. en administrateur.

EEN WOORD VAN DANK VOOR DE HULP ONS GEBODEN, IN DE MOEILIJKE DAGEN
De moeilijkheden waarvoor de marktkooplieden te Amsterdam zich de laatste weken geplaatst zagen, vergde van ons bestuur een spoedig optreden bij de autoriteiten. Maandag 3 Maart vonden met ons bestuur ten Stadhuize reeds besprekingen plaats om tot een snelle oplossing te komen. Andere vooraanstaande personen deden ook, op verzoek van ons bestuur, bijzondere stappen, die konden leiden tot oplossing van het ongerief.
Na 5 dagen wachten mochten wij het genoegen smaken, dat een gunstige oplossing werd bereikt. Zowel de betrokken autoriteiten ten stadhuize als de andere personen, die voor ons in de bres sprongen, betuigt „Mercurius” langs deze weg zijn oprechte dank.
Alles is nog wel niet in het reine, omdat zoals men weet de oplossing voor de Zondagmarkt nog niet is bereikt. Echter ons bestuur hoopt ook hiermede binnenkort te kunnen slagen. Hoe moeilijk de situatie voor onze bedrijfsgenoten ook was, met rustige zekerheid werd afgewacht en vertrouwen gesteld op een gunstige beslissing.
Zoals de dichter eens van Amsterdam dichtte: „onder de grootste moeilijkheden wist ze steeds haar kruis en kroon fier te dragen”, is nog altijd een realiteit welke ook door onze bedrijfsgenoten in de moeilijke dagen niet is beschaamd.

MERCURIUS VAARWEL!!
Het is de laatste keer, dat ik als redacteur van ons blad optreed. De omstandigheden van thans doen niet verwachten, dat zelfs de geringste belangstelling voor dit feit aanwezig is, terwijl nog minder aandacht kan worden verwacht voor hetgeen hier thans geschreven wordt.
Laten wij allen in deze troosteloze periode, ons rustig beraden. Machteloos als wij thans zijn behoeven wij niet al het geleerde van voorheen, ons pogen om opwaarts te streven, uit onze gedachten te bannen. Na deze oorlog komt de tijd zeker voor bezinning, komt meer de tijd van het goede.

(Pagina 9)

Mercurius
Waar geen markt is, is het daar beter? Is de welstand ener bevolking waar geen markt is gunstiger? Neen! Het vorsen in deze materie door ons gedurende de vele jaren, dat wij er mede te maken hadden zegt ons het tegendeel. Ik heb het reeds eerder gezegd en zegt het weer „in onze stad is de armoede nimmer zo zwart noch hulpeloos; evenmin had de middenstand het slechter als elders”.
[...]
Na de oorlog wacht ons weer een n'ieuwe taak. Snel, zoals alleen de markt dat kan, zullen de oorlogsproducten er worden weggewerkt en zullen de nieuwe en betere producten er weer ingang vinden voor de nieuwe en dan weer lage prijzen.
[...]
Met het venten is het anders gesteld. Eendeels overgegaan in de vele vaste standplaatsen anderdeels verdrongen uit de gehele binnenstad en zelfs reeds uit de boog rondom het centrum is nog een klein hoopje van dit omvangrijk bedrijf overgebleven. Alleen de allerbuitenste rand der stad biedt nog mogelijkheden, alwaar wel de echte koopman er zelfs in slaagt zijn bestaan te vinden.
[...]
HET IN 'T WILD GEGROEIDE.
In 't kort hier weergegeven plaatsen wij in ons vorig blad de wijziging van het marktreglement.
1. Voorkeurskaarthouders, die 5 dagen in de week komen, gaan op Zaterdag vóór andere voorkeurskaarthouders;
2. Men moet 3 dagen per week op een algemene dagmarkt uitstallen;
3. Van 1 Juli tot 1 Juli mag men niet langer dan 4 achtereenvolgende maanden van zijn plaats wegblijven, indien men ondersteuning geniet;
4. Eén persoon mag slechts op één dagmarkt een vaste plaats hebben, daarnaast nog wel op twee weekmarkten.

Deze wijzigingen zijn in de marktcommissie behandeld en aangenomen. Voor „Mercurius” zit H. Zoutendijk in de commissie. Zaterdags ontvingt hij van deze ingrijpende wijzigingen het eerste bericht voor behandeling op de daarop volgende Maandag. Voor overleg was geen tijd meer beschikbaar.

JAARVERSLAG OVER 1940 VAN DE MARKTBOND „MERCURIUS”
Inleiding
Jaarverslagen van organisatie's zijn gelijk dagboeken; degene die geen dagboek pleegt bij te houden, beschouwd deze bezigheid als een onnutte, en dus totaal overbodige tijdsverspilling. Jaarverslagen als deze plegen door de leden, met zeer matige belangstelling te worden bekeken. De leden vinden er een opsomming in van dingen, die ze al lang wisten of hun nimmer enige belangstelling konden inboezemen.

--- * Toon en Inhoud: De toon van het blad is in deze editie opvallend somber maar vastberaden. Er wordt herhaaldelijk gesproken over "moeilijke dagen", een "troosteloze periode" en "machteloosheid". De redacteur, M.E. Neeter Jr., kondigt zijn vertrek aan, wat duidt op een ingrijpende wijziging in het bestuur of de koers van de bond.
* Economische Context: Het artikel "Mercurius" op pagina 9 schetst een beeld van economische achteruitgang in Amsterdam. Er wordt verwezen naar het verdwijnen van de handel uit de binnenstad en de druk op de middenstand.
* Regelgeving: Onder het kopje "Het in 't wild gegroeide" worden concrete wijzigingen in het marktreglement genoemd. Deze wijzigingen lijken bedoeld om de marktstroom te reguleren en dwingen kooplieden tot een hogere aanwezigheid (3 dagen per week).
* Sleutelfiguren: Naast het bestuur wordt H. Zoutendijk genoemd als vertegenwoordiger in de marktcommissie. Dit is historisch relevant gezien de latere rol van Zoutendijk binnen de Joodse gemeenschap tijdens de bezetting.

--- Dit document stamt uit maart 1941, een cruciaal moment in de Nederlandse geschiedenis. De Duitse bezetting was bijna een jaar gaande en de Februaristaking (25-26 februari 1941) in Amsterdam had zojuist plaatsgevonden. De spanningen in de stad waren om die reden extreem hoog.

De marktkooplieden in Amsterdam, van wie een aanzienlijk deel van Joodse afkomst was, werden in deze periode direct getroffen door de eerste anti-Joodse maatregelen van de bezetter. Hoewel de tekst voorzichtig blijft in zijn bewoordingen (er wordt gesproken over "de autoriteiten" en "na de oorlog"), ademt de tekst de sfeer van repressie en onzekerheid. De "moeilijkheden" met de Zondagmarkt en de gesprekken op het Stadhuis op 3 maart verwijzen naar de strijd om het behoud van handelsrechten in een steeds restrictiever wordend klimaat. De overdracht van de redactie en de sombere afscheidsspeech van Neeter Jr. kunnen worden gezien in het licht van de gedwongen 'gelijkschakeling' of de toenemende uitsluiting van Joodse bestuurders uit publieke functies en verenigingen. E. Neeter H. Frank H. Zoutendijk M. Ortje M.E. Neeter Marktcommissie Stadhuis