September 1939 (antwoord op een schrijven van 25 augustus 1939). De Wethouder voor de Levensmiddelen, Wasch- en schoonmaak-, bad- en zweminrichtingen (Pieter Johannes Reuter). De heer Directeur van den Dienst van het Marktwezen. [Stempel linksboven:]
No 8A/86/3 M. 1939 [met handgeschreven toevoeging:] 7/S

GEMEENTE AMSTERDAM

AFD. L.M.
No. 523 -1939-
BIJLAGEN

AMSTERDAM, [handgeschreven:] / September 1939.

[Kader rechtsboven:]
MEN WORDT VERZOCHT BIJ HET ANTWOORD NAUWKEURIG HET NUMMER EN DE AFDEELING VAN DIT SCHRIJVEN TE VERMELDEN.

[Handgeschreven aantekening rechtsboven:] ni dir

In antwoord op Uw schrijven d.d. 25 Augustus j.l., No. 8A-86-2M deel ik U mede, Uw opvatting dat controleerend personeel bezwaarlijk door vrouwelijke vrijwilligers kan worden vervangen, niet te deelen. Evenwel zal dit eerst overwogen dienen te worden, wanneer blijkt dat geen geschikt mannelijk personeel te krijgen is.
In dit verband zal ik gaarne een nadere opgave van U ontvangen van het aantal te vervangen personeel en het geschatte bedrag. Ik merk hierbij nog op, dat als vervangers allereerst personen uit de G.A.R. zullen moeten worden aangewezen, en vervolgens "kleine zelfstandigen" door bemiddeling van den Dienst van Maatschappelijken Steun.

vM
[handgeschreven paraaf]

De Wethouder voor de Levensmiddelen, Wasch- en schoonmaak-, bad- en zweminrichtingen,

[Handtekening van P.J. Reuter]

Aan
den heer Directeur van den Dienst van het Marktwezen.

[Voetnoot:]
Model G.A. 6
50.000-10-'37 * Onderwerp: De vervanging van personeel dat vanwege de mobilisatie zijn post moet verlaten. Specifiek gaat het om controleurs bij de Dienst van het Marktwezen.
* Kern van de correspondentie: De Directeur van het Marktwezen had blijkbaar gesteld dat zijn (mannelijke) controleurs niet vervangen konden worden door vrouwen. Wethouder Reuter spreekt dit tegen ("niet te deelen"), maar stelt wel een hiërarchie op voor vervanging: eerst mannelijk personeel, dan pas vrouwen.
* Arbeidsvoorziening: Er wordt verwezen naar de G.A.R. (Gemeentelijke Arbeidsreserve), een pool van werklozen die door de gemeente werden ingezet. Ook "kleine zelfstandigen" die door de crisis/mobilisatie in de problemen kwamen (via Maatschappelijke Steun), kregen voorrang bij deze tijdelijke banen.
* Toon: Formeel-zakelijk en gezaghebbend. De wethouder corrigeert de directeur op een beleidspunt (inzet van vrouwen), maar houdt rekening met de toenmalige maatschappelijke normen door mannen voorrang te geven. Dit document is geschreven in de eerste dagen van september 1939, exact op het moment dat de Tweede Wereldoorlog uitbrak met de Duitse inval in Polen (1 september) en de daaropvolgende oorlogsverklaringen. In Nederland was op 28 augustus de algemene mobilisatie afgekondigd.

Tienduizenden Amsterdamse mannen werden onder de wapenen geroepen, wat bij gemeentelijke diensten zoals het Marktwezen leidde tot acute personeelstekorten. De brief illustreert hoe de gemeente Amsterdam zich voorbereidde op deze "oorlogseconomie" door te kijken naar alternatieve arbeidskrachten. De discussie over "vrouwelijke vrijwilligers" toont de verschuivende genderverhoudingen aan de vooravond van een periode waarin vrouwen noodgedwongen meer rollen in het openbare leven op zich moesten nemen die voorheen aan mannen waren voorbehouden.