Handgeschreven memo/conceptbrief. 25 augustus 1939. [Linksboven in potlood en rood:]
4 doorh.
Concept [doorgehaald]
MM
8A/86/2
Vervanging door
vrouwelijke vrijwilligers
in oorlogstijd
25/8/39 48

[Rechtsboven:]
A’dam, 25 Aug 39
a.b.M.

[Hoofdtekst:]
Naaraanl. v. d. missive
van B en W d.d. 21 Juni jl. (No. 698c Arb. 1939)
heb ik de eer U te berichten, dat het
~~controlleerend~~ controleerende personeel van
het Marktwezen (chefs-marktopzichter,
marktopzichters, controleurs-marktopzichter en
controleurs) bezwaarlijk door vrouwelijke
vrijwilligers kan worden vervangen.
Wel kan dit geschieden met onder de
wapenen geroepen administratief
personeel van den dienst.

In geval van volledige mobilisatie
zullen onder de wapenen worden geroepen:
1 hoofdclerk;
1 klerk-kassier;
1 bureelambtenaar;
1 marktopzichter;
5 controleurs. * Inhoud: Het document betreft een ambtelijk advies over de vervangbaarheid van personeel bij de Dienst van het Marktwezen in Amsterdam in het geval van oorlog. De auteur stelt dat het controlerende personeel (de 'buitendienst' zoals opzichters en controleurs) niet eenvoudig te vervangen is door vrouwelijke vrijwilligers. Voor het administratieve personeel dat opgeroepen wordt voor militaire dienst, wordt vervanging wel mogelijk geacht.
* Personeelstekort: Aan het eind wordt een specifieke lijst gegeven van het aantal medewerkers per functie dat bij een volledige mobilisatie onder de wapenen zal worden geroepen (in totaal 9 personen).
* Vorm: Het betreft een kladversie of concept, getuige de doorhalingen en de verschillende potloodaantekeningen in de kantlijn die waarschijnlijk dienen voor de administratieve verwerking door een archivaris of secretarie. * Historisch moment: De datum, 25 augustus 1939, is cruciaal. Dit is slechts drie dagen voor de algemene mobilisatie van het Nederlandse leger (28 augustus) en een week voor de Duitse inval in Polen (1 september), het begin van de Tweede Wereldoorlog.
* Maatschappelijke context: Het document illustreert de koortsachtige voorbereidingen van civiele diensten op de naderende oorlog. Er werd nagedacht over hoe essentiële diensten (zoals de markttoevoer en -controle) doorgang konden vinden wanneer mannen massaal werden opgeroepen.
* Rol van de vrouw: Het toont de toenmalige visie op genderrollen; hoewel vrouwen werden overwogen als 'vrijwilligers' in oorlogstijd, vond men specifieke handhavende of controlerende functies op de markt blijkbaar nog "bezwaarlijk" voor hen, terwijl administratief werk wel als passend werd gezien.