Ambtelijke notitie/memorandum betreffende marktwezen. [Linksboven in kader]
BIJBLAD VAN:
M. No. 90/50/1 1940
DOORGEZONDEN: 4/7

[Rechtsboven]
465

[Bovenaan handgeschreven]
R. Witzenhausen - Brilleman,
pl. 62 Mosplein
geen assistentie.
/

[Midden, hoofdtekst]
Aan den Heer
Inspecteur
m. i. afwijzen, met het oog op concurrentie.
Witzenhausen en zijn vrouw
staan samen achter de stal.
Ik heb al meerdere malen 2 zoons
van achter de stal verwijderd.
Deze menschen zetten alles bij
tegen hun concurrent Lodewijks, welke
schuin over hun staat.
De vrouw van Lodewijks en de assistent Wijnands nemen
daar samen de handel waar. m. i. moet uit oogpunt van
goede orde, deze toestand zoo blijven. A'dam, 11/7 - 1940 D.

[Linksonder]
Alg. Zaken Model No. 14
10.000-10-1937-1016

[Rechterkant, annotaties]
K. Dijkstra
advies
8-7-40
dellaen

Z.O.Z. Oproepen
17-7-40
dellaen
p 19/7 '40
[Paraaf] Dit document is een intern ambtelijk advies over een verzoek van R. Witzenhausen-Brilleman, een markthandelaar op het Mosplein in Amsterdam. Het verzoek betreft waarschijnlijk een uitbreiding of aanpassing van de "assistentie" bij de marktkraam.

De rapporteur (ondertekenend met 'D.') adviseert negatief ("m.i. afwijzen"). De argumentatie is tweeledig:
1. Handhaving van de regels: Witzenhausen staat al met zijn vrouw bij de kraam; hun twee zoons zijn herhaaldelijk weggestuurd omdat zij daar blijkbaar onreglementair aanwezig waren.
2. Handhaving van de orde: Er is sprake van een conflict met de concurrent Lodewijks, die schuin tegenover hen staat. De rapporteur stelt dat in het belang van de "goede orde" de huidige situatie moet worden gehandhaafd om verdere escalatie tussen de partijen te voorkomen.

De opeenvolgende data en parafen tonen de bureaucratische afhandeling: van de eerste doorzending op 4 juli tot het uiteindelijke besluit om de betrokkenen op te roepen op 17 juli 1940. Het document is gedateerd in juli 1940, slechts twee maanden na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. Hoewel de toon van het document puur administratief is en zich richt op "marktorde" en "concurrentie", is de naam Witzenhausen van belang. Dit is een Joodse achternaam.

In de zomer van 1940 begonnen de eerste (vaak nog subtiele of indirecte) maatregelen tegen Joodse ondernemers en marktkooplieden. Hoewel deze specifieke afwijzing gebaseerd lijkt op reguliere ordemaatregelen, vormt dit type administratieve verslaglegging de context waarin de bewegingsvrijheid van Joodse Amsterdammers in de vroege bezettingsjaren steeds verder werd ingeperkt, vaak onder het mom van "economische regulering" of "handhaving van de rust". K. Dijkstra M. No R. Witzenhausen Z.O.Z. Oproepen Marktwezen