Officiële brief/circulaire van de Gemeente Amsterdam. 31 maart 1941. De Gemeentesecretaris van Amsterdam (J.F. Franken). Hoofden van Administratiën, Bedrijven en Diensten, en Chefs van Afdeelingen ter Gemeentesecretarie. [Linksboven:]
GEMEENTE-SECRETARIS
VAN AMSTERDAM

[Rechtsboven:]
MEN WORDT VERZOCHT BIJ HET ANTWOORD NAUWKEURIG HET
NUMMER EN DE AFDEELING VAN DIT SCHRIJVEN TE VERMELDEN
№ PA / 23 / 4 M. 1941 1/4
AMSTERDAM, 31 Maart 1941

[Linkermarge:]
No. 572 BUR. G. 1940
......... BIJLAGE(N)

[Handgeschreven in de linkermarge:]
Opgegeven
S deelen(?)
2/4 41.

[Body tekst:]
Hierbij doe ik U toekomen eenige exemplaren van de circulaire van de Stichting "Winterhulp Nederland".

Ik verzoek U deze exemplaren aan de ambtenaren en werklieden, die een deel van hun salaris of loon ten behoeve van bovengenoemde Stichting hebben afgestaan, uit te reiken en Woensdag a.s. vóór 17 uur, aan mijn bureau (telefoon 43321, toestel 321) mededeeling te doen van het aantal personen, dat van deze uitnoodiging gebruik wenscht te maken.

FB.

De Gemeentesecretaris,
[Handtekening:] J. F. Franken.

[Onderaan:]
AAN Hoofden van Administratiën,
Bedrijven en Diensten, en
Chefs van Afdeelingen ter
Gemeentesecretarie.

[Linksonder:]
SGA. 27

[Rechtsonder handgeschreven:]
PA

--- Deze korte, zakelijke brief is een administratieve instructie binnen de gemeente Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. De Gemeentesecretaris, J.F. Franken, faciliteert hier de distributie van drukwerk van de Stichting Winterhulp Nederland (WHN).

Opvallende elementen:
* Doelgroep: De circulaires zijn specifiek bedoeld voor personeel dat al "vrijwillig" een deel van hun loon heeft afgestaan aan de Winterhulp.
* Logistiek: Er wordt gevraagd om een snelle terugkoppeling (vóór woensdag 17:00 uur) over het aantal personen dat van een "uitnoodiging" gebruik wil maken. De aard van deze uitnodiging wordt in deze brief niet nader gespecificeerd, maar volgde waarschijnlijk uit de bijgevoegde circulaire.
* Bureaucratie: De brief toont hoe de bestaande gemeentelijke hiërarchie en communicatielijnen werden ingezet om de doelen van een door de bezetter opgerichte organisatie te ondersteunen.

--- De brief dateert van maart 1941, ruim een jaar na het begin van de bezetting en vlak na de Februaristaking.

Winterhulp Nederland (WHN):
Dit was een nationaalsocialistische hulporganisatie, opgericht in oktober 1940 door Rijkscommissaris Seyss-Inquart. Het doel was om alle bestaande (vaak religieuze of particuliere) liefdadigheidsinstellingen te vervangen of te domineren. De WHN was gemodelleerd naar het Duitse Winterhilfswerk. Hoewel de organisatie zich profileerde als neutraal en gericht op de armen, werd ze door het overgrote deel van de Nederlandse bevolking gewantrouwd en gezien als een nazi-propagandakanaal.

Dwang en "Vrijwilligheid":
Hoewel deelname officieel vrijwillig was, werd er op ambtenaren en werknemers in overheidsdienst zware druk uitgeoefend om loon af te staan. Het niet-bijdragen kon worden gezien als een politiek statement tegen de "Nieuwe Orde", wat carrièregevolgen kon hebben. De in de brief genoemde ambtenaren die "loon hebben afgestaan" deden dit dus vaak onder sociale en professionele druk.

De Gemeentesecretaris:
J.F. Franken bleef na de machtsovername door de nazi's in functie, zoals veel ambtenaren die probeerden het bestuur gaande te houden, ook wanneer dit betekende dat zij moesten meewerken aan de uitvoering van maatregelen van de bezetter.