1 mei 1941. De Wethouder voor de Arbeidszaken. [Stempels bovenaan:]
$N^o$ JA/52/1 M.1941 1/5

L.
No 816 Arb. 1941

G E M E E N T E A M S T E R D A M

1 Bylage [links] AMSTERDAM, 1 Mei 1941. [rechts]

Hierby breng ik te Uwer kennis, dat de Regeeringscommissaris nader wenscht te worden ingelicht omtrent de positie der gehuwde vrouwelyke ambtenaren, werklieden en arbeidscontractanten (ook schoonmaaksters) in gemeentedienst.
In verband hiermede verzoek ik U een onderzoek te willen doen instellen naar den werkkring en het loon of salaris van de echtgenooten der by Uw diensttak werkzaam zynde gehuwde vrouwelyke ambtenaren, werklieden en arbeidscontractanten.
Het onderzoek zal moeten omvatten de functie, waarin de man werkzaam is of het bedryf, hetwelk hy uitoefent, den naam van den werkgever en het geheele bedrag van het inkomen (salaris, tantièmes, toeslagen, enz.). Is de echtgenoot thans niet in een bezoldigde functie werkzaam, dan zal moeten worden vermeld of hy een pensioen, wachtgeld of eenige andere uitkeering ontvangt en zoo ja, tot welk bedrag en voor welken duur.
Indien de man in gemeentedienst werkzaam is, kan van Uwentwege by den desbetreffenden dienst om nadere inlichtingen ter zake worden gevraagd.
Nadat de uitslag van dit onderzoek U bekend zal zyn, zal ik gaarne een opgave ontvangen volgens het hierbygevoegde model.
Mocht U reden hebben aan de U gegeven inlichtingen te twyfelen, dan verzoek ik U dit mede te deelen, waararna mynerzyds een onderzoek zal worden gevraagd door het Bureau voor Maatschappelyken Steun.
De opgave zie ik zoo spoedig mogelyk tegemoet.

De Wethouder voor de Arbeidszaken,

[Handgeschreven handtekening]

[Handgeschreven aantekeningen links onderaan:]
geen vrouwen bij MW.
~ Beeren
s.v.p. briefje negatief
$D 5/5 '41$

Aan Heeren Hoofden van Administratiën,
Diensten en Bedryven.

[Rechtsonder in potlood:]
SA * Inhoud: De wethouder verzoekt de hoofden van alle gemeentelijke diensten om gedetailleerde informatie te verzamelen over de echtgenoten van hun gehuwde vrouwelijke werknemers. Er wordt gevraagd naar beroep, werkgever en het volledige inkomen van de man.
* Toon: Formaal en dwingend. De dreiging met een controle door het "Bureau voor Maatschappelyken Steun" bij twijfel aan de juistheid van de gegevens wijst op een streng toezichtregime.
* Handgeschreven marginalia: De aantekeningen in de marge lijken afkomstig van een specifieke afdeling (mogelijk 'Maatschappelijk Werk', aangeduid met MW). De conclusie is dat er op die afdeling geen gehuwde vrouwen werken die aan de criteria voldoen ("geen vrouwen bij MW"), resulterend in een "negatief" (nihil) bericht op 5 mei 1941. * Historische periode: De brief is gedateerd op 1 mei 1941, een jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland.
* Ideologie en beleid: Tijdens de bezetting voerden de autoriteiten (onder druk of invloed van de nazi-ideologie) een ontmoedigingsbeleid ten aanzien van buitenshuis werkende gehuwde vrouwen. Het ideaalbeeld was dat de vrouw thuis hoorde en dat mannen voorrang moesten krijgen op de arbeidsmarkt, zeker in crisistijd.
* Administratieve zuivering: De "Regeeringscommissaris" die in de tekst wordt genoemd, was een door de bezetter aangestelde functionaris die toezicht hield op het overheidsapparaat. Dit type onderzoek was vaak een voorbode voor gedwongen ontslagen van gehuwde vrouwen wiens mannen "voldoende" verdienden, om zo banen vrij te maken of de staatskas te ontlasten.
* Taalgebruik: Het document hanteert de toen gangbare spelling (zoals 'vrouwelyke' en 'bedryven'), die kort na de oorlog (1947) officieel zou worden gewijzigd.