Ambtsverslag / Rapport (Afschrift) 19 augustus 1941 (betreft klacht van 13 augustus 1941) Behoort bij brief No. 72/54/1 M d.d. 20 Augustus 1941 van den Directeur van het Marktwezen aan den heer Wethouder voor de Levensmiddelen.-
Afschrift.-

Ingekomen den 13 Augs. 1941 per mondeling van A.C. Boekelman
~~Ventverg.~~(stpl.)~~(wijk)~~ Prins Hendrikkade voor Lloydgebouw
adres ...........................................................

Aard der klacht: Boekelman is door Politie Warmoesstraat tydelyk verplaatst naar de overzyde van P.H.kade tegen het plantsoen, omdat de Duitsche autoriteiten, die in het Lloydgebouw zyn gevestigd, klagen over de palingventers; deze venters, die veelal geen vergunning hebben, gaan echter voort om vóór het Lloydgebouw hun aal te verkoopen, waardoor Boekelman vreest, dat hy eerstdaags heelemaal wegmoet.

Ter onderzoek aan contrôleur Lak .. 19/8--1941 Terug ............
[Overige regels oningevuld]

R A P P O R T .

Hedenmiddag ± 4.30 uur was ik op contrôle op de Martelaarsgracht in omgeving Victoria-Hotel en Lloydgebouw en nam tegelykertyd deze klacht in behandeling. Onder andere trof ik aan den Volendammer Klaas Veerman, geboren 11 Juli 1913 te Volendam, wonende Zuideinde 115 te Volendam. Deze bezat geen ventvergunning en nam een clandestiene standplaats in voor de garage van het Victoria-hotel, waar hy druk aan het verkoopen was. Ik zegde hem in verband hiermede een proces-verbaal aan. Terwijl ik nog aan het praten was met Klaas Veerman, bemoeide een heer, gekleed in blauwe rybroek en rylaarzen plus burgerjas en vest en deukhoed op er zich mede en verhinderde my om behoorlyk myn werk te doen. Hy had zich nog niet gelegitimeerd en trad plotseling tusschenbeide. In verband met zyn optreden verzocht ik hem tweemaal zich er niet mede te bemoeien en zich te verwyderen. Toen pas deelde hy my mede, dat hy ambtenaar der Gestapo was. Ik verzocht hem toen zich te legitimeeren en my mede te deelen, wat hy wenschte. Hy legitimeerde zich met een aanstelling, waarop zyn photo en naam voorkwam, als volgt: ERNST OLSCHEWSKI, ambtenaar Gestapo, geboren 7 October 1894 en deelde my mede, dat het onbehoorlyk was om den persoon in kwestie te verbaliseeren, daar deze het deed om een boterham te verdienen en dat mocht ik niet verhinderen. Ik heb hem medegedeeld, dat Veerman geen vergunning bezat, dat er op de bewuste plaats een ventverbod was en dat er een klacht was, dat de Duitsche Weermacht van de rommel, welke veroorzaakt werd, niet gediend was. De Duitsche ambtenaar deelde my toen mede, dat hy met maatregelen van de vorige regeering niets te maken had en beval my kort en goed heen te gaan. Ik heb aan dit bevel voldaan.

De Contrôleur,
w.g. C.L.J. Lak.
Amsterdam, 19 Aug. 1941

z.o.z. Dit document illustreert de spanningen tussen de Nederlandse civiele handhaving en de Duitse bezettingsmacht in 1941. De kern van de zaak is een "clandestiene" (illegale) palingventer uit Volendam die wordt staande gehouden door een Amsterdamse marktcontroleur.

Opmerkelijk is de directe interventie van een Gestapo-ambtenaar, Ernst Olschewski. Hoewel de Duitse autoriteiten in het Lloydgebouw officieel klaagden over de overlast van de venters, beschermt deze specifieke Gestapo-beambte de illegale venter. De argumentatie van de Duitser is veelzeggend: hij stelt dat de man "een boterham moet verdienen" en veegt de Nederlandse marktregels van tafel als zijnde "maatregelen van de vorige regeering". De controleur, Lak, ziet zich genoodzaakt te zwichten voor de autoriteit van de Gestapo. * Locatie: De Prins Hendrikkade en het Lloyd-gebouw waren strategische locaties tijdens de bezetting. Het Lloyd-gebouw werd door de Duitsers gebruikt (onder meer door de Abwehr en voor de opvang van gevangenen).
* Tijdsgeest: In augustus 1941 was de bezetting ruim een jaar oud en werd de invloed van de Duitse politie-apparaten (zoals de Gestapo/Sipo) steeds voelbaarder in het dagelijks leven.
* Voedselvoorziening: De handel in gerookte aal was een belangrijke bron van inkomsten voor mensen uit vissersdorpen als Volendam, maar de distributie en verkoop waren strikt gereguleerd door het Marktwezen. "Clandestiene" handel nam toe naarmate de schaarste groeide.
* Rechtsorde: Het incident toont de uitholling van de Nederlandse wetgeving. Een ambtenaar in functie wordt door een bezetter gedwongen zijn werk te staken, waarbij de Duitse "willekeur" boven de Nederlandse verordeningen wordt gesteld. A.C. Boekelman C.L.J. Lak Gemeente Amsterdam Marktwezen Politie