Officieel politierapport / controlerapport. 13 februari 1941. Nº 77/4/1 M.1941 ½

R A P P O R T

    Onderget. Controleur D. Schiermeier rapporteert U hierby het [v?] volgende:
    Hedenmorgen ongeveer 10 uur kwam de knecht van den grossier B. van Dyk naar onderget. met het verzoek om een persoon aan te willen houden, welke een drietal kisten achter hun pakhuis Pier C had gestolen. Herhaaldelyk werden kisten by hun gemist en hedenmorgen hadden zy eenige kisten met een blaauw kruis gemerkt. Even later werden een drietal van deze kisten by B. van Dyk ingeleverd om zoodoende f.1,80 aan statiegeld te ontvangen. De knecht van B. van Dyk (Th. Meinema) herkende direct deze kisten als de door hem gemerkte en wilde geen statiegeld uitbetalen daar deze kisten van diefstal afkomstig waren. Toen hy, de persoon die deze kisten by hun inleverde, hem er van beschuldigde dat hy deze kisten gestolen had, ontkende deze doch maakte zich direct uit de voeten.
    Onderget. is hierop met de knecht van B. van Dyk meegegaan en heeft op diens aanwyzing een persoon aangehouden welke hem opgaf genaamd te zyn:
                 Johannes van der Bilt
                 geb. 5 Januari 1911 te Amsterdam
                 Bestevaerstraat 174 huis.
    Van der Bilt verklaarde aan onderget. dat hy inderdaad bovengenoemde drie kisten had gestolen om zoodoende aan geld te komen. Het was de eerste maal dat hy zulks deed en had er erg spyt van.
    De grossier B. van Dyk wenscht geen aangifte te doen van diefstal doch zag wel gaarne dat J. van der Bilt den toegang tot de Centr. Markt wordt ontzegd.
    Van der Bilt moet gerekend worden onder de onvolwaardigen en staat onder controle van den heer De Boer.

Den Weledl. Heer Amsterdam, 13 Februari 1941.
De Controleur,
Bedryfschef, [Handtekening: D. Schiermeier]
[Handtekening onleesbaar]

                                    Z. O. Z. *   **Inhoud:** Het rapport beschrijft een geval van kleine diefstal op de Centrale Markt in Amsterdam. Johannes van der Bilt heeft drie lege kisten gestolen bij een grossier om deze vervolgens bij diezelfde grossier weer in te leveren voor het statiegeld (totaal 1,80 gulden). De kisten waren echter vooraf gemerkt met een blauw kruis door een alerte medewerker. De verdachte bekent en geeft financiële nood als motief aan.

• Taalgebruik: Het document is opgesteld in een ambtelijke stijl die typerend is voor de vroege 20e eeuw (gebruik van "onderget.", "doch", "zoodoende"). Opvallend is de term "onvolwaardigen". In de toenmalige context werd dit vaak gebruikt voor personen met een verstandelijke of fysieke beperking, of sociaal zwakkeren die onder toezicht stonden van maatschappelijke instanties.
• Afhandeling: De bestolene (Van Dyk) kiest ervoor geen officiële aangifte te doen, waarschijnlijk vanwege de geringe waarde en de sociale status van de dader, maar eist wel een toegangsverbod voor de markt.
• Fysieke kenmerken: Het betreft een getypte brief op officieel papier met handtekeningen van de controleur en waarschijnlijk de bedrijfschef. Rechtsonder staat "Z.O.Z.", wat aangeeft dat er op de achterzijde nog informatie staat (wellicht een proces-verbaal of verdere administratieve afhandeling). * Tijdsgewricht: Het document is gedateerd op 13 februari 1941, midden in de Duitse bezetting van Nederland. Dit was een periode van toenemende schaarste en economische druk. Slechts twaalf dagen na deze datum zou de Februaristaking uitbreken in Amsterdam.
• Sociaal-economisch: De diefstal van kisten voor een klein bedrag aan statiegeld illustreert de armoede die voor sommigen nijpend werd tijdens de oorlogsjaren.
• Locatie: De Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat waren (en zijn) het hart van de voedseldistributie in Amsterdam. Tijdens de oorlog stonden deze onder streng toezicht om zwarte handel en diefstal te voorkomen. De dader woonde in de Bestevaerstraat, wat op loopafstand van de markt is. B. van Dyk D. Schiermeier