Administratieve notitie/interne memo van de Gemeente Amsterdam (waarschijnlijk de Afdeling Marktwezen). Mei 1941. № 85 / 1 / 18 M.1941 26/5

S. Abram. Jodin. Houttuinen 42 a
f 2.70. laatste betaling: 10/5 '41

L.M. Geerling Alb Cuypstraat 143
f 4.52. laatste betaling 5/5 '41

S. Schalvis Waterlooplein 56
f 6.75 laatste betaling 17/4 '41

J.a Gopies. Ten Katestraat 21
f 1.04 laatste betaling 29/3 '41

Bovenstaande kramenverhuurders tot betaling van hun schuld aanmanen.

[Stempel rechts:] 20 MEI 1941

[Onderaan in potlood:] modelbriefje waarschuwing

[Grote rode aantekening:] 85/1/19 II

[Paraaf/datum:] [onleesbaar] 21/5-'41
[Paraaf/datum:] 24/5/41 WG Het document is een lijst van vier marktkooplieden ("kramenverhuurders" wordt hier gebruikt voor de huurders van een gemeentelijke marktkraam) die een achterstand hebben in hun betalingen aan de gemeente. Per persoon wordt de naam, het adres, het openstaande bedrag (in guldens) en de datum van de laatste betaling vermeld.

De locaties zijn bekende Amsterdamse markten of aanpalende straten: de Houttuinen (nabij het Jodenloopplein), de Albert Cuypstraat, het Waterlooplein en de Ten Katestraat. De instructie onderaan is duidelijk: deze mensen moeten een officiële aanmaning ontvangen. De notitie "modelbriefje waarschuwing" geeft aan dat hiervoor een standaardformulier gebruikt moest worden.

Een saillant en sinister detail is de toevoeging "Jodin" achter de naam van S. Abram. In mei 1941, een jaar na het begin van de Duitse bezetting, was de registratie van Joodse burgers door de Nederlandse bureaucreatie in volle gang. Ook S. Schalvis was een bekende Joodse familienaam in de marktwereld van die tijd. Dit document dateert uit de eerste fase van de nazi-bezetting van Nederland. Het illustreert hoe de reguliere gemeentelijke bureaucratie gewoon door bleef functioneren, maar tegelijkertijd geïnfecteerd raakte door de anti-Joodse maatregelen van de bezetter. Het expliciet benoemen van de etniciteit of religie van een burger ("Jodin") in een eenvoudige incasso-notitie laat zien hoe genormaliseerd de uitsluiting en registratie van Joden was geworden binnen het ambtelijk apparaat.

Kort na deze periode zouden veel Joodse marktkooplieden hun vergunning verliezen of gedwongen worden op aparte "Joodse markten" te staan, voordat de grootschalige deportaties begonnen. Dit ogenschijnlijk banale administratieve briefje is daarmee een stille getuige van de verstikkende administratieve voorbereiding op de Holocaust. L.M. Geerling S. Abram S. Schalvis Gemeente Amsterdam Marktwezen