Handgeschreven verzoekschrift. 12 september 1942. M. Polak. Vermoedelijk de Dienst van het Marktwezen, Amsterdam. [Rechtsboven:] 12-9-42
[Potloodnotitie, onduidelijk:] m.i. L...

Mijnheer.

Ondergeteekende deelt hierbij
mede dat hij een dezer dagen
naar het werkkamp moet
en vraagt zoo doende
vrijstelling van betaling
van marktgeld.

Hoogachtend
M. Polak 211
Kerkstraat 417 II
A’dam .C.

[Stempel onderaan:]
№ 30/b 3/1 M. 1942 14/9
[Rechtsonder in potlood:] 30 In deze korte, zakelijke brief verzoekt de heer M. Polak om vrijstelling van de betaling van marktgeld. De reden die hij hiervoor opgeeft is dat hij "een dezer dagen naar het werkkamp moet". Het getal '211' achter zijn naam verwijst waarschijnlijk naar zijn marktvergunning of staanplaatsnummer. De administratieve stempel onderaan toont aan dat de brief op 14 september 1942 is ingeboekt door het Marktwezen (de 'M' in de stempel).

De brief is opvallend door de contrastrijke combinatie van een alledaagse administratieve handeling (het opzeggen of opschorten van marktgeld) en de gruwelijke context van de deportatie. Het typeert de nauwgezette manier waarop veel slachtoffers hun zaken probeerden te regelen, zelfs terwijl zij geconfronteerd werden met gedwongen tewerkstelling en deportatie. Dit document is een direct bewijsstuk van de Jodenvervolging in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. In 1942 werden Joodse Amsterdammers op grote schaal opgeroepen voor 'werkkampen'. Hoewel dit vaak werd gepresenteerd als werkverschaffing binnen Nederland, was het in de praktijk bijna altijd een tussenstation naar doorgangskamp Westerbork en daaropvolgende deportatie naar de vernietigingskampen.

Op basis van het adres (Kerkstraat 417-II) kan de afzender met grote zekerheid worden geïdentificeerd als Mozes Polak (geboren 12 april 1891). Hij was inderdaad koopman van beroep. Uit historische bronnen (zoals het Joods Monument) blijkt dat Mozes Polak op 14 januari 1943 is vermoord in Auschwitz. Deze brief, geschreven exact vier maanden voor zijn overlijden, vormt een van de laatste tastbare sporen van zijn leven als Amsterdamse burger en marktkoopman. M. Polak Marktwezen