Officieel rapport / ambtsbericht. 2 mei 1942. No 37/38/1 M. 1942 4/5

R A P P O R T
_____

Van de zijde der winkeliersvereeniging "Centraal Belang", was een
was een klacht binnengekomen, dat aan kooper J. Groot, zaakhoudende aan de
Adm: de Ruyterweg 261 alhier, door grossierz F. Terpunt, huurder van pakhuis
Hal 4, van deze week reeds twee maal 4 kisten sinaasappelen was geleverd,
terwijl andere koopers geen sinaasappelen konden krijgen. Bij onderzoek
is mij gebleken uit de aanteekeningen in het groentenboekje van de Groot,
dat hij steeds sinaasappelen heeft gehad van Fr: Terpunt en wel als volgt.
24 April 1942 voor 72 bonnen één kist, op 29 April voor 70 bonnen een kist,
op 29 April voor 280 bonnen 4 kisten en op 1 Mei ~~xxx~~ eveneens 4 kisten.
Voor laatste 4 kisten moet Groot de bonnen nog inleveren. J. Appelboom,
die de zaak voor grossier F. Terpunt drijft, verklaarde, dat hij Groot
ten behoeve van diens klanten hierbij behulpzaam was geweest aangezien
in de omgeving waar Groot zijn zaak heeft, verschillende andere zaken ge-
sloten zijn waardoor de vraag naar sinaasappelen bij Groot was vermeerderd.
Op de bonnen welke Groot dus zal inleveren voor de reeds op 1 Mei ontvangen
sinaasappelen zal hem dan weer een toewijzing worden verstrekt, zodat hij
steeds met het inleveren der bonnen achter zal zijn. Dat een en ander aan-
leiding is geweest dat andere kooplieden geen sinaasappelen konden krijgen,
is niet gegrond gebleken, De grossiers H. Terpunt en J, de Geus hadden nog
voldoende evenals de grossier Griffioen.

Amzterdam 2 Mei 1942
Controleur,
[Handtekening: S. Lutma (?)]

Den Heer Bedrijfschef
v/h Marktwezen.

[Handtekening/Paraaf links]
[Handgeschreven notitie: "Begrepen? Ja" met paraaf] Dit rapport is een administratief verslag over een onderzoek naar een klacht van oneerlijke handelspraktijken. De kern van de zaak is de distributie van schaarse goederen (sinaasappelen) via een bonnensysteem.
* De Klacht: Winkeliersvereniging "Centraal Belang" vermoedde vriendjespolitiek of illegale bevoorrading van winkelier J. Groot door grossier Terpunt.
* Het Verweer: De zaakvoerder (Appelboom) stelt dat Groot meer voorraad krijgt omdat de klandizie in zijn buurt (Admiraal de Ruyterweg) is toegenomen doordat andere winkels daar gesloten zijn.
* De Conclusie: De controleur vindt de klacht ongegrond. Hij stelt vast dat de administratie (het "groentenboekje") van Groot klopt, al loopt de inlevering van bonnen iets achter op de levering. Bovendien hadden andere grossiers nog voldoende voorraad, waardoor er geen sprake was van een absoluut tekort veroorzaakt door de leveringen aan Groot. Dit document stamt uit mei 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland. Verschillende historische elementen vallen op:
1. Schaarste en Distributie: Sinaasappelen waren in 1942 een luxeartikel. De handel was streng gereguleerd via een bonnensysteem om zwarte handel te voorkomen. Elke kist sinaasappelen moest gedekt zijn door een specifiek aantal consumentenbonnen (ca. 70 per kist).
2. Gesloten zaken: In de tekst wordt terloops opgemerkt dat er "verschillende andere zaken gesloten zijn". In mei 1942 was de uitsluiting van Joden uit het economische leven bijna voltooid. Veel zaken in Amsterdam waren gesloten omdat de eigenaren Joods waren en hun bedrijven waren geliquideerd of onder een 'Verwalter' (bewindvoerder) waren geplaatst. Dit verklaart de toegenomen druk op de overgebleven ("Arische") winkels zoals die van Groot.
3. Bureaucreatie: Het document toont de enorme controle-apparatuur van het 'Marktwezen' (gemeentelijke dienst). Controleurs inspecteerden tot in detail de administratie van kleine handelaren om de naleving van de distributiewetten te waarborgen.
4. Typografie: De spelfout 'Amzterdam' is opmerkelijk, mogelijk een typefout van de kantoorklerk of een lokale eigenaardigheid van de schrijfmachine.