Officieel rapport van de Centrale Markt Amsterdam. 24 oktober 1942. [Koptekst]
Nº 77/94/1 M. 1942 20/10 [handgeschreven]
R A P P O R T

[Inhoud]
Op grond van vermoeden, dat door verschillende koopers uit Beverwijk op pier E van de Centrale Markt groothandel zou worden gedreven, heb ik heden morgen aldaar gecontroleerd en geconstateerd, dat kooper H.J. Schlatman, oud 21 jaar, wonende Populierenlaan 148 te Beverwijk, aan kooper G. Dikhout, wonende Bloemstraat 53 huis te Amsterdam-C, een partij van 20 kisten pronkboonen werd overgedaan. Dikhout verklaarde mij deze pronkboonen van Schlatman te hebben gekocht tegen de prijs van 11 cent per kilogram. Desgevraagd werd mij dit door Schlatman bevestigd. Eenige oogenblikken daarna heb ik op pier E van de Centrale Markt staande gehouden kooper C. Tuin, wonende le Jan Steenstraat 51 alhier, juist toen deze met een driewielige bakfiets pier E wilde verlaten en waarop zich twee kisten pronkboonen en twee kisten spruiten bevonden. Tuin verklaarde mij deze te hebben gekocht van meengenoemden kooper Schlatman, hetwelk deze mij later ook bevestigde. Toen ik mij hierna weer achter op pier E bevond, zag ik, dat kooper Dikhout een ledige kist overgaf aan C.W. Tervoort, wonende Alkmaarscheweg 223 te Beverwijk, die [doorstreept: kals] als personeel in dienst is bij kooper A. Tervoort. C.W. Tervoort gaf aan Dikhout eenig geld het welk blijkbaar bedoeld was als statiegeld voor de door Dikhout ingeleverde kist. Dikhout verklaarde mij eenige dagen geleden van C.W. Tervoort een kist [doorstreept: xx] peen te hebben gekocht. C.W. Tervoort erkende wel de ledige kist van Dikhout te hebben aangenomen, omdat hij deze best kon gebruiken, doch nimmer aan Dikhout iets te hebben verkocht. Later verklaarde Dikhout dan ook niet met zekerheid te kunnen beweren of hij inderdaad van Tervoort de kist met peen had gekocht. Ik, rapporteur, merk hierbij op, dat op het einde van pier E vrijwel door alle koopers uit Beverwijk groothandel wordt gedreven in groenten, welke groenten als regel door schipper Kooiman uit Beverwijk aldaar wordt aangevoerd. [onderstreept in rood] De meeste van deze koopers uit Beverwijk zijn vaste wijkloopers in Amsterdam en houden dan ook een gedeelte voor hun eigen klanten. Toegangskaart voor de Centrale Markt van de in dit rapport gemelde koopers en personeel gaat hierbij.

[Ondertekening]
Amsterdam 24 October 1942
Controleur,
[Handtekening: S. Ulthuis (?)]

[Adressering]
Den Heer Bedrijfschef van de Centrale Markt.

[Handgeschreven marginalia en voetnoten]
* Rechtsboven: nu Dir
* Midden links: WLM 94/3 | Schlatm 94/4 | TDT 94/5
* Onder de tekst:
* Schlatman 14 dagen ontzeggen wegens onbevoegde groothandel. m.i.v. Maandag 9 Nov. 42 + waarsch. op thans.
* Tervoort, Dikhout en Tuin ontboden. mondel. waarschuwing.
* Apr. Dir. 5-11-42
* 7-11-42 Tuin ernstige waarschuwing gegeven.
* 10-11-42 Dikhout id. id. Dit document is een proces-verbaal van een controleur op de Centrale Markt in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. De kern van de overtreding is "onbevoegde groothandel". In het strak gereguleerde distributiesysteem van de Tweede Wereldoorlog was het essentieel dat producten via de officiële kanalen liepen om prijsopdrijving en de zwarte markt tegen te gaan.

De controleur stelt vast dat handelaren uit Beverwijk (die normaal gesproken als 'wijkloopers' of detailhandelaren functioneren) onderling partijen groente (pronkbonen, spruiten, peen) verhandelen op de kade (pier E). Dit werd gezien als illegale groothandel omdat zij hiermee de officiële marktveiling of distributieschakels omzeilden.

Opvallend is de rol van schipper Kooiman, die als de vaste aanvoerlijn uit de tuinbouwstreek rond Beverwijk wordt aangemerkt. De rode onderstreping in de tekst duidt erop dat de directie dit zag als een structureel probleem ("vrijwel door alle koopers uit Beverwijk"). In oktober 1942 was de schaarste in Nederland reeds voelbaar en stond de handel onder streng toezicht van de Crisis Controle Dienst (CCD) en marktmeesters. De Centrale Markt van Amsterdam (het huidige Food Center terrein aan de Jan van Galenstraat) was het kloppend hart van de voedselvoorziening in de stad.

De strafmaten die onderaan handgeschreven zijn toegevoegd, tonen de hiërarchie van de bestraffing:
1. H.J. Schlatman (de verkoper/groothandelaar) krijgt de zwaarste straf: 14 dagen ontzegging van de markt. Dit was een zware sanctie voor een handelaar die afhankelijk was van dagelijkse inkoop.
2. Tuin en Dikhout (de kopers) komen weg met een "ernstige waarschuwing", die hen in november 1942 persoonlijk is aangezegd.

Dergelijke rapporten zijn cruciaal voor sociaal-economisch historisch onderzoek naar de "grijze markt" en de handhaving van distributieregels tijdens de bezettingsjaren. H.J. Schlatman G. Dikhout C. Tuin A. Tervoort C.W. Tervoort schipper Kooiman.