Ambtelijk rapport (Rapport over diefstal en aanhouding) 10 december 1942 De Controleurs van de Centrale Markt (onder verantwoordelijkheid van de Directeur van het Marktwezen) Behoorende bij brief 77/106/4 aan den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen van den Directeur van het Marktwezen.

R A P P O R T

In aansluitng op ons rapport van 25 November 1942, betreffende het geval met de 23 ledige kisten van kooper A. Thoen, kunnen wij thans vermelden, dat deze op 23 November 1942 zijn gestolen door
JOANNES SCHIJFFERS,
geboren te Amsterdam 26 April 1925, knecht bij den grossier K.F. Terpunt en wonende Barth' Diazstraat 31 II te Amsterdam. Schijffers had deze kisten voorloopig neergezet op tuindersplaats 52 van per B in de verwachting, dat ze later op den dag zouden worden ingeleverd door:
LEENDERT ROOSEMAN,
geboren te Amsterdam 5 Mei 1924, personeel bij grossier J. Star, wonende Westzaanstraat 24 huis te Amsterdam.
Leendert Rooseman hielp op de Centrale Markt namelijk ook zijn vader, de kooper W.J.H.F. Rooseman. De inlevering van ledige kisten werd namelijk door Leendert Rooseman verzorgd.
Bij onderzoek is ons, rapporteurs, voorts gebleken, dat Schijffers en Rooseman ook voordien geregeld ledige kisten hebben gestolen van per B. Naar Leendert Rooseman ons verklaarde zouden zij dit reeds een half jaar achtereen hebben gedaan en per week voor ongeveer f. 80 aan ledige kisten hebben ontvreemd.
Schijffers en Rooseman zijn door ons aangehouden en respectievelijk op 9 December en 8 December onverwijld ter beschikking gesteld van den heer Commissaris van Politie in de 2e sectie op wiens last beiden in verzekering zijn gesteld. Proces-verbaal van de aanhouding gaat hierbij. Tevens hebben wij bij dit rapport gevoegd de toegangskaart voor de Centrale Markt van Schijffers. Rooseman verklaarde zijn toegangskaart voor de Centrale Markt te hebben verloren. Uit de administratie van het kaartenkantoor is gebleken, dat hij wel een toegangskaart heeft gehad als personeel van grossier Star.

Amsterdam 10 December 1942
Den Heer Bedrijfschef van de Centrale Markt.
de Controleurs,
w.g.
Voor eensluidend afschrift:
De Directeur van het Marktwezen, wnd.
J.P.N. Boon
B. Felthuis. Dit document is een verslag van een interne opsporingsactie op de Amsterdamse Centrale Markt tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het betreft de aanhouding van twee jonge mannen, Joannes Schijffers (17 jaar) en Leendert Rooseman (18 jaar), die stelselmatig lege veilingkisten stalen.

Enkele kernpunten uit het rapport:
* Economische waarde: De daders bekenden dat zij wekelijks voor ongeveer 80 gulden aan kisten ontvreemdden. In 1942 was dit een zeer aanzienlijk bedrag (ruim twee keer een gemiddeld weekloon voor een volwassene). Door de oorlogsschaarste was emballage (kisten) zeer waardevol en essentieel voor de voedseldistributie.
* Modus operandi: De daders maakten gebruik van hun legale toegang tot de markt als werknemers van grossiers. Zij kenden de logistiek van de "perrons" en "tuindersplaatsen" en konden de kisten zo onopvallend achteroversdrukken.
* Bestraffing: De daders zijn onmiddellijk overgedragen aan de politie ("in verzekering gesteld"). Naast strafrechtelijke vervolging betekende het innemen van de toegangskaarten het einde van hun legale werkzaamheden op de markt. Het document dateert uit december 1942, een periode waarin de Duitse bezetting van Nederland gepaard ging met toenemende schaarste en strenge distributieregels. De Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat waren het knooppunt voor de voedselvoorziening van Amsterdam. Omdat alles "op de bon" was, werd de handel strikt gecontroleerd door zowel de Directie van het Marktwezen als de politie.

De betrokkenheid van de "Wethouder voor de Levensmiddelen" onderstreept het politieke belang van een ongestoorde voedselketen. Diefstal, zelfs van lege kisten, werd in deze context gezien als een ernstige verstoring van de economische orde. Voor jonge mannen zoals Schijffers en Rooseman was een dergelijke arrestatie extra gevaarlijk; het verliezen van hun baan en een confrontatie met de politie kon leiden tot gedwongen tewerkstelling in Duitsland (Arbeidseinsatz). A. Thoen B. Felthuis B. Naar J. Star J.P.N. Boon K.F. Terpunt W.J.H.F. Rooseman Marktwezen Politie