Dienstbrief / Circulaire (No. 11/2) 12 februari 1942 Ir. E. de Kruijff (Hoofd van het Gemeentelijk Materialenbureau) [Stempels bovenaan:]
Nº 100 / 5 / 1
K. 1042 13/2

[Briefhoofd:]
Telefoon 43321, 43130
Toestellen 568, 569, 576

Verzoeke bij beantwoording datum en nummer van dezen brief te vermelden

No. 11/2 G.M.B.
Amsterdam, 12 Februari 1942.
Bijlagen: Circ. 93.

Gemeentelijk Materialenbureau
Oudezijds Achterburgwal 213 Amsterdam (Centrum)

Aan: Heeren Hoofden van Diensten en Bedrijven.

[Handgeschreven annotatie rechtsboven, deels onleesbaar:]
m.i.v.
Th Jordan (?)
7

Ten einde in verband met de huidige kolenschaarschte te komen tot een zoo groot mogelijke besparing op het verbruik van electriciteit, doe ik nogmaals, onder verwijzing naar het besluit van den Burgemeester van 24 October 1941, No. 49/3d H 1941, beleefd doch met den meesten nadruk een beroep op Uw medewerking om bovenbedoeld verbruik zoo veel mogelijk te beperken.

Tevens deel ik U mede, dat naar aanleiding van het invoeren van z.g. gaslooze uren het Rijkskolenbureau bepaald heeft, dat voor vervanging van gasverwarming géén extra rantsoenen vaste brandstoffen en/of electriciteit mogen worden verstrekt.

[Handgeschreven paraaf/teken links:]
V.
vE

Het Hoofd van het
Gemeentelijk Materialenbureau,
Ir. E. de Kruijff.

C.S. Stadhuis
A'dam, 2-'42.

[Linksonder:]
Stadsdrukkerij Amsterdam
16055-8-41-1500

[Rechtsonder handgeschreven:]
loo Dit document is een officiële mededeling van het Amsterdamse Gemeentelijk Materialenbureau tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van de brief is een dwingende oproep tot energiebesparing.

Hoofdpunten:
1. Elektriciteitsbesparing: Vanwege een nijpend tekort aan kolen wordt er aangedrongen op een maximale reductie van het stroomverbruik door gemeentelijke diensten. Er wordt verwezen naar een eerder besluit van de (door de bezetter benoemde) burgemeester uit 1941.
2. Verbod op compensatie: Vanwege de invoering van 'gasloze uren' (periodes waarin de gastoevoer werd afgesloten om brandstof te sparen) probeerden mensen waarschijnlijk over te stappen op elektrische kachels of extra kolenhaarden. De brief stelt expliciet dat hiervoor géén extra brandstof- of elektriciteitsrantsoenen worden verstrekt.
3. Toon: De taal is formeel-ambtelijk ("beleefd doch met den meesten nadruk"), maar de boodschap is onverbiddelijk: de schaarste dwingt tot strikte beperkingen. Het document dateert van februari 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland. Tijdens deze periode was de schaarste aan grondstoffen en brandstoffen (zoals kolen) een dagelijkse realiteit. De Duitse bezetter vorderde grote hoeveelheden kolen voor de eigen oorlogsindustrie, waardoor er voor de Nederlandse bevolking en de gemeentelijke instellingen steeds minder overbleef.

Het Rijkskolenbureau, dat in de tekst wordt genoemd, was een crisis-orgaan dat de distributie van brandstoffen reguleerde. De "gaslooze uren" waren een van de vele maatregelen om de consumptie omlaag te dwingen. Dergelijke beperkingen troffen niet alleen huishoudens, maar zoals uit deze brief blijkt, ook de vitale diensten en bedrijven van de stad Amsterdam. De brief illustreert hoe de schaarste leidde tot een steeds strengere regie en controle op het dagelijks leven en de bedrijfsvoering in de stad. C.S. Stadhuis E. de Kruijff G.M.B. Stadhuis