Getypt ambtelijk verslag/notitie. 4 december 1942. N o t i t i e s van een bespreking op 4 December 1942 van den waarnemend Directeur van het Marktwezen, den Heer J.. Sieburgh, den Heer F. van Meurs, Gemeentelijk Adviseur voor Voedings- en Distribtieaangelegenheden, den Heer Ter Heege, Directeur van den Centralen Dienst voor den Levensmiddelenvoorziening, den Heer H. van Duinhoven, Bureauchef van het Marktwezen, met de grossiers der Centrale Markt, de Heeren Dijkstra, Kramer, Draaisma en Bood.

O n d e r w e r p: Winteropslag 1942 - 1943 Stapelgroenten.

De Heer Van Meurs zegt, dat het door de Combinatie ingediende voorstel van de laatste vergadering nader onder de oogen is gezien en hij wil daaromtrent thans het volgende opmerken. Het voorstel der Combinatie komt hier op neer: de kosten van den opslag wordt gedragen door de Gemeente en deze zullen worden vergoed, voor zooveel dit zit in den oploopenden prijs van de opgeslagen producten. Op dit punt komt de combinatie dus geheel tegemoet aan het voorstel door mij gedaan in de eerste bijeenkomst. De kern van het voorstel der commissie is echter, dat de Gemeente als koopvrouw moet optreden. Zij moet de producten koopen en verkoopen. Zij wordt dus risico draagster. Daarvoor komt haar de ondernemers-premie toe. Ik zeg niet de geheele grossiers-marge, doch wel een deel daarvan. Het voorstel is derhalve niet compleet. Voor de Gemeente zullen namelijk alle kosten voor den opslag en het zooeven genoemde risico komen, terwijl de handel haar geheele winstmarge zal behouden. Geconstateerd moet dan ook worden, dat de handel in haar goede bedoeling niet is geslaagd. Het is thans echter duidelijk, waar wij elkander moeten vinden. Er moet een zoodanige regeling komen, waarbij de Gemeente de extra lasten, die uit de opslag voortvloeienen het voordeel van den ^den oploopendenprijs op hare rekening krijgt, terwijl onnoodige risico's voor den handel moeten worden vermeden. Bezien in dit licht lijkt het spreker toch het beste om na afloop van de geheele aangelegenheid door accountants van beide kanten de exploitatie te doen onderzoeken. De Gemeente van haar kant heeft volledig vertrouwen, dat de handel de zaak behoorlijk zal behartigen. Voorop moet staan, dat de grossiersmarge door den onderhavigen opslag in geen enkel opzicht wordt aangetast. Het oorspronkelijke door den handel ingediende voorstel zal echter door de Gemeente niet worden geaccepteerd, dit zou namelijk beteekenen, dat de Gemeente f. 75.000,- vergoeding moet betalen, benevens het koelhuis moet beschikbaar stellen, zoodat een en ander in totaal f. 100.000,- zou kosten. Spreker acht het dus het beste, dat achteraf de rekening wordt opgemaakt; indien de partijen niet tot overeenstemming komen zal de zaak aan een arbiter worden voorgelegd, bijv. den Heer Valstar. De Gemeente kan onmogelijk op het laatste/voorstel door de Combinatie ingediend, ingaan.

/Voorstel

De Gemeente moet er in principe bezwaar tegen hebben om in deze als koopvrouw op te treden. Daarvoor beschikt zij over te weinig vaktechnische kennis om alle risico's op eigen gezag te nemen. De handel moet koopen en de handel moet verkoopen. Slechts in het voorbeeld genoemd door den Heer Kramer, wanneer in het voorjaar zal blijken, dat de goederen moeten worden opgeruimd, terwijl de Gemeente deze voor opslag zal willen bestemmen, zal de Gemeente indien zij haar eisch zal handhaven, de goederen van den handel moeten overnemen. Spreker wijst er nog op, dat de onderhavige aangelegenheid voor de Gemeente geen handelszaak moet beteekenen. * Kern van het conflict: De groothandelaren (de "Combinatie") willen dat de gemeente de groenten opkoopt om zo het financiële risico van de winteropslag volledig bij de overheid te leggen. De gemeente weigert dit omdat zij geen "koopvrouw" (handelsonderneming) is en niet over de benodigde vakkennis beschikt om die risico's in te schatten.
* Financiële aspecten: Er wordt gesproken over een bedrag van f. 100.000,- (een aanzienlijk bedrag in 1942), bestaande uit vergoedingen en koelhuis-kosten. De gemeente stelt voor om de winst uit prijsstijgingen te gebruiken om de opslagkosten te dekken.
* Oplossingsrichting: Van Meurs stelt voor om achteraf een accountantscontrole uit te voeren en eventueel een arbiter (de heer Valstar) in te schakelen bij onenigheid. De grossiersmarge (de winst voor de handelaren) moet in elk geval beschermd blijven.
* Taalgebruik: Formeel ambtelijk Nederlands met typische oorlogs-economische termen zoals "ondernemers-premie", "grossiers-marge" en "stapelgroenten". Er zijn enkele typefouten zichtbaar (zoals "Distribtie" en "voortvloeienen"). Dit document stamt uit de periode van de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. De voedselvoorziening stond onder zware druk en werd strak gereguleerd door de overheid via distributiesystemen.

Stapelgroenten (zoals kool, uien en wortelen) waren essentieel voor de volksvoeding in de winter. De overheid wilde voorraden aanleggen om schaarste te voorkomen, maar de private sector (de grossiers op de Centrale Markt) was huiverig voor de financiële risico's van bederf of prijsfluctuaties. De genoemde "Heer Valstar" verwijst waarschijnlijk naar Simon Valstar, een destijds zeer invloedrijke figuur in de Nederlandse groente- en fruithandel die vaak optrad als tussenpersoon of adviseur voor de overheid. Dit document illustreert de complexe onderhandelingen tussen het lokale bestuur en de private handel om de voedselvoorziening in oorlogstijd draaiende te houden.