Verslag/Rapport van een incident. 4 juni 1943 (rapportage gedateerd op 9 juni 1943). [Links boven, diagonaal geschreven:]
Inschrijving
Jan Evertsenstraat

[Stempel links:]
No. 76/10/1 M. 1943 9/6

[Rechts boven:]
opb D
Den Heer Inspecteur
H. Marktwezen
Alhier.

[Hoofdtekst:]
Op Vrijdag 4 Juni '43 om ± 2.30 uur werd mij door eenige gegadigden van visch, gevraagd, of er nog iets kwam.
Ik deelde hun mee, dat er nog versche visch zou komen.
Het publiek ging zich opstellen in de versche visch-rij. Een juffrouw genaamd Petronella Offermans, wonende Mercatorstraat 24 II, plaatste zich voor aan de rij en wilde niet achter de rij aansluiten. Hierdoor ontstond een protest en werd mij door het publiek dat voor in de rij stond, verzocht, genoemde juffr. te verwijderen.
Deze juffr. trad onmiddellijk handtastelijk op en sloeg een andere juffr. haar bril van het gezicht. Toen ik nu deze juffr. wilde verwijderen, werd ik door een man vastgegrepen en zoodoende belemmerd in mijn bewegingen. Toen ik mij nu losrukte zeide hij mij naar hem te zullen luisteren, want wanneer ik zulks niet deed, zou hij zijn partij inschakelen. Ik verzocht hem, mij zijn persoonsbewijs te toonen om hem terzake belemmering te verbaliseeren, maar waaraan hij niet wilde voldoen. Op dit moment kwam er een Agent v. Politie, aan wien ik verzocht genoemd persoon naar het Bur: v Politie te willen brengen. Deze persoon bleek later te zijn Petrus Hendricus Burggraaf, geb: 10-2-1920 te Bloemendaal N.H. Nederlander, wonende Z. Tuindorpstraat 18 te Haarlem van beroep Gruppen-führer, thans met verlof. Daar hij mij meedeelde, dat hij over 2 dagen weer naar het Oostfront vertrok, leek mij een proces-verbaal van geen nut. Wat Mej: Offermans betreft, deze kreeg driemaal achtereen een zenuw-toeval en werd ten slotte door de Gem. Geneeskundige Dienst naar huis [onderzijde document] Dit document is een ambtelijk verslag van een ordverstoring bij een viskraam in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. Het incident begint met een alledaags probleem: een vrouw (Petronella Offermans) die voordringt in de rij voor schaarse levensmiddelen (visch). De situatie escaleert wanneer zij geweld gebruikt tegen een mede-wachtende.

Interessant is de escalatie waarbij een omstander, Petrus Hendricus Burggraaf, de ambtenaar fysiek belemmert en dreigt "zijn partij" in te schakelen. Dit is een directe verwijzing naar de machtspositie van pro-Duitse organisaties (zoals de NSB of de Waffen-SS) in die tijd. De ambtenaar besluit uiteindelijk geen proces-verbaal op te maken tegen Burggraaf omdat deze een "Gruppen-führer" is die twee dagen later weer naar het Oostfront vertrekt. Dit illustreert de rechtsongelijkheid en de druk waaronder ambtenaren destijds werkten: het vervolgen van een frontsoldaat werd als zinloos of potentieel gevaarlijk gezien. Het jaar 1943 was een periode van grote schaarste in Nederland. Voedselbonnen en lange wachtrijen waren aan de orde van de dag. Incidenten in wachtrijen ("hongerrellen" of opstootjes) kwamen vaak voor vanwege de spanning en uitputting onder de bevolking.

De genoemde locaties (Jan Evertsenstraat en Mercatorstraat) liggen in Amsterdam-West, een buurt die in die tijd dichtbevolkt was. De vermelding van het "Oostfront" verwijst naar de Nederlandse vrijwilligers die aan de zijde van de Duitsers vochten tegen de Sovjet-Unie. De term "Gruppen-führer" duidt op een militaire of paramilitaire rang (waarschijnlijk binnen de Waffen-SS of het NSKK). Het feit dat de vrouw een "zenuwtoeval" krijgt, is tekenend voor de psychologische druk waaronder burgers leefden. De Gemeentelijke Geneeskundige Dienst (de voorloper van de GGD) moest er uiteindelijk aan te pas komen. H. Marktwezen N.H. Nederlander Z. Tuindorpstraat GGD Marktwezen NSB Politie