Officieel rapport/ambtelijke rapportage.
Origineel
Officieel rapport/ambtelijke rapportage. 4 september 1943. No. 76/16/1 M. 1943 8/9
R A P P O R T
=============
[Handgeschreven paraaf: m.v.d.] D/SV
genaamd:
M.H. Jaarsveld-
Haarsma
houdster van een
voorrangskaart
no. 9173
Zaterdag 4 September 1943 drong zich zeer onbehoorlijk een vrouw /tusschen de 5 menschen, welke ik juist voor een kar visch had aangewezen waar met de verkoop werd begonnen. Ik tikte haar op de schouder en vroeg wat zij kwam doen. Ik moet visch hebben was het verontwaardigd antwoord. Sluit U dan achter de rij aan dame en blijft U hier niet staan, gaf ik te verstaan. Ik heb een voorrangskaart man en moet deze visch hebben. De koopman had inmiddels de kar geopend en de mooie schol van f. 1,20 kwam te voorschijn. Ik vroeg haar voorrangskaart. Zij haalde deze uit haar tasch en overhandigede mij die zeer minachtend onder het uitspreken van eenige onzin en herrie. Toen ik haar erop attent maakte, dat zij in het vervolg eerst haar kaart behoorde te toonen en deze af moet laten teekenen, kreeg ik te antwoord: och vent , dat weet ik wel, ik moet toch eerst zien wat voor soort visch of er is en als hij niet afgeteekend wordt, heb ik weer een kans. Ik probeerde haar duidelijk te maken, dat zij een voorrangskaart heeft om zoo mogelijk direct geholpen te worden en dat iedere voorrangskaarthoudster de visch moet nemen, die op dit moment verkocht wordt. Maar de vrouw was voor geen reden vatbaar. Ik stel U dringend voor deze voorrangskaart in te nemen op de volgende gronden:
- Eerst willen zien welke soort visch beschikbaar is om dan te wachten op grootere visch wanneer de beschikbare visch haar niet aanstaat,
- Het probeeren zonder afgeteekende kaart visch te koopen.
- Een onbehoorlijk optreden van deze vrouw, waarop een volksoploop ontstond en de orde op de markt bij de vischverkoop dreigd te verstoren.
- Later terug te komen met haar man om opnieuw te probeeren de orde te verstoren.
N.B. Het is mijns inziens dringend gewenscht bij het uitreiken van de voorrangskaarten de dames er goed op te wijzen, dat zij deze kaart ontvangen om uitsluitend het lange wachten te voorkomen en haar niet het recht geeft te blijven wachteb op een betere soort cisch. Zaterdag had ik op de Jan Evertsenstraat + 60 voorrangskaarthoudsters. De menschen uit de rij protesteeren, dat deze dames eerst komen kijken wat er wordt verkocht en dan op komen zetten, wanneer er mooie visch wordt aangeboden. Inderdaad is deze klacht juist en heb ik die dames waar ik het van opmerkte dat ze bleven wachten, visch geweigerd. Ook heb ik op een moment, dat er groote schol werd verkocht voor de dames met voorrangskaarten een rij moeten vormen en bij iedere 5 menschen uit de rij 1 of 2 dames met kaarten aan de karren toegelaten.
Amsterdam, 4 September
1943.
Aan den Heer Inspecteur van
het Marktwezen.
[Handtekening: Leghema]
[Linksonder handgeschreven notitie:]
Spoed
Afleggen of niet
Volksdienst
11-9-43
[Paraaf] * Taal en Toon: Het document is geschreven in een formele, ambtelijke stijl, kenmerkend voor de vroege 20e eeuw (bijv. "tasch", "afgeteekend", "vattebaar"). De toon is streng en gezagsgetrouw; de rapporteur ergert zich zichtbaar aan de "minachtende" houding van de burger en het gebrek aan discipline in de rij.
* Kern van het conflict: Een houdster van een voorrangskaart misbruikt haar privilege door selectief te zijn. In plaats van direct te kopen wat beschikbaar is (zoals de regels voorschrijven), wacht zij tot er "mooie schol" (duurdere vis) wordt aangeboden. Dit zorgt voor onrust ("volksoploop") onder de reguliere wachtenden die geen kaart hebben.
* Sociale dynamiek: Het rapport schetst de enorme schaarste aan voedsel (vis in dit geval). De "voorrangskaart" was een bron van sociale spanning. De rapporteur probeert de orde te handhaven door de regels strikt toe te passen en stelt voor de kaart als straf in te nemen.
* Fouten in origineel: Het getypte document bevat enkele foutjes, zoals "wachteb" i.p.v. wachten en "cisch" i.p.v. visch in de N.B.-sectie. Dit document stamt uit de tijd van de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. 1943 was een jaar van toenemende tekorten en strenge rantsoenering.
* Marktwezen: Het Marktwezen hield toezicht op de distributie van goederen op markten om woekerprijzen en zwarte handel tegen te gaan.
* Voorrangskaarten: Deze werden vaak verstrekt aan zwangere vrouwen, moeders met veel kinderen of zieken om de fysieke belasting van het urenlang in de rij staan te verlichten.
* Locatie: De Jan Evertsenstraat in Amsterdam-West was (en is) een drukke winkelstraat waar tijdens de oorlog veel marktactiviteit plaatsvond.
* Volksdienst: De handgeschreven notitie linksonder noemt "Volksdienst". Dit verwijst waarschijnlijk naar de Winterhulp Nederland of de Nederlandsche Volksdienst, nationaalsocialistische hulporganisaties die betrokken waren bij de sociale zorg en distributie. De datum 11-9-43 suggereert een snelle afhandeling van de klacht. M.H. Jaarsveld N.B. Het Marktwezen Winterhulp