Proces-verbaal / Getuigenverklaringen (onderdeel van een opsporingsdossier). Februari 1943 (specifiek 19 en 25 februari). [Pagina begint midden in een verklaring]

ongeveer 9 kisten boerenkool en 12 kisten lof op voornoemd adres
"afgeleverd en voor de kisten en kratten het verschuldigde statie-
"geld ontvangen. Waren het met "1943" gestempelde kasten, dan ontving
"ik F. 2.-- per stuk, waren zy niet van het stempel "1943" voorzien
"dan ontving ik F. 1.-- per stuk hiervoor. De boerenkool was afkomstig
"van T. Kroes en het lof van R. Uithol.

Op 19 Feb. 1943 hoorde Felthuis de zoon van Lagendyk, genaamd C. A.
Lagendyk, geboren 23.12.1920 te Haarl.meer, knecht, wonende Akerdyk
217 te Haarlmeer. Hy verklaarde als volgt:
" Eenige dagen geleden, de dag weet ik niet meer precies, heb ik met
" paard en wagen een partytje groente gebracht op de werf van de Jong
" overtoom 519, alhier. Deze groente bevond zich in kisten van de
" Ned. Veiling van het jaar 1943. De groente werd ontvangen door den
" koopman P. Blom, voor wien ze bestemd was. De Koopman G. Oudhof was
" hierby ook tegenwoordig. Toen zy bemerkten, dat ik de groente
" bracht in kisten gestempeld met 1943, zeiden beiden my, dat ze
" liever kisten [doorgehaald: xxxxxxx] niet voorzien van het stempel 1943 hadden.
" Zy konden dan zelf wel de kisten voorzien van het stempel 1943
" en op die manier een gulden meer voor de ledige kisten terugont-
" vangen. Waar de groente vandaan kwam weet ik niet, dat verzorgte
" myn vader. Toen ik thuis kwam heb ik direct aan myn vader zoowel
" als aan myn broer medegedeeld, dat ik vermoedde, dat Blom en
" Oudhof zelf de kisten van de Ned. Veiling van het stempel 1943
" voorzien".

Op 25 Februari 1943 hoorde ik nogmaals de koopers Blom en Oudhof
Zy verklaarden als volgt:
" Wy ontvangen nogal eens groente van Lagendyk. Wy koopen deze groen-
" te van Lagendyk en deze op zijn beurt koopt buiten de veiling om
" by tuinders. De groente wordt dan door Lagendyk bezorgd op de
" werf van perceel Overtoom 519, waar wy onze stalling hebben. Wy
" hebben er het wel eens met Lagendyk over gehad of hy de groente
" niet in kisten die niet zijn voorzien van het stempel 1943, kan
" brengen. Dit scheelt ons Fl. 1.-. statiegeld per kist. Het komt
" ons niet altyd [doorgehaald: direct] gelegen het ledige fust direct weer in te
" leveren, zoodat wy [doorgehaald: max] wy wel eens een tamelyke voorraad ledig
" fust hebben staan. Waar wy kleine kooplieden zyn, beschikken wy
" niet altyd over de noodige contanten om veel geld in leeg fust te
" steken. Hoe Lagendyk durft vol te houden, dat wy gezegd zouden heb-
" ben, dat wy de kisten zelf wel van het stempel 1943 zouden voor-
" zien, begrypen wy dan ook niet en wy ontkennen immer een uitlating
" in dien geest te hebben gebezigd, noch ook maar een enkele kist
" van een stempel 1943 te hebben voorzien. "

C. A. Lagendyk blyft echter by zyn verklaring een heeft dit in byzyn
van Oudhof en [doorgehaald: de] een rechercheur van het Bureau Adm. de Ruyterweg
bevestigd.

[Begin paars omkaderd gedeelte]
Vervolgens hoorde ik op 25 Februari 1943 den my bekenden grossier
Rebe Kroes, geboren te Haarlmeer 2 April 1888, grossier in groente
en wonende Akerdyk 148 te Haarl.meer. Hy verklaarde als volgt:
" Eenige weken geleden, de datum weet ik niet precies heb ik aan
" myn zwager A. Lagendyk veertien kratten boerenkool verkocht. Deze
" boerenkool heb ik afgeleverd in kratten van de Ned. Veiling van het
" Jaar 1942 en daarvoor een gulden statiegeld per stuk ontvangen.
" Waar myn zwager deze kool gelaten heeft weet ik niet. Ik weet
" echter zeker, dat al deze kratten niet voorzien waren van een
" stempel 1943.
[Einde paars omkaderd gedeelte]

[Handgeschreven tekst in de linker marge bij het omkaderde gedeelte:]
Deze Kroes is
intusschen [onleesbaar/overleden?]
12/3 '43

Tevens op 25 Februari 1943 hoorde ik nogmaals Aart Lagendyk Jr.
oud 20 jaar, knecht, wonende Akerdyk 217 te Haarl.meer. Hy verklaar-
de als volgt:
" Eenige weken geleden kwam myn broer C. A. Lagendyk thuis. Hy had Dit document betreft een onderzoek naar mogelijke fraude met statiegeld op veilingkisten tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van het conflict is het verschil in statiegeldwaarde tussen kisten met het stempel "1943" (F. 2,-) en oudere kisten zonder dit stempel (F. 1,-).

• Getuigenis Lagendyk: De familie Lagendyk (vader en zonen) wordt ervan verdacht of is getuige van het feit dat handelaren (Blom en Oudhof) gevraagd zouden hebben om ongestempelde kisten, om deze vervolgens zelf illegaal van een 1943-stempel te voorzien en zo een winst van 1 gulden per kist te maken.
• Verweer Blom en Oudhof: Zij ontkennen de vervalsing, maar geven wel toe "buiten de veiling om" te kopen (grijze/zwarte handel) om contanten te besparen op het dure statiegeld van 1943-kisten.
• Rol van Rebe Kroes: De verklaring van Rebe Kroes (omkaderd) dient als bewijs dat de partij boerenkool inderdaad in oude 1942-kratten is geleverd, wat de basis vormt voor het onderzoek naar waar het stempel "1943" later vandaan kwam. Het document dateert uit februari 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode was de distributie van voedsel strikt gereguleerd via het veilingwezen.
• Schaarste en Controle: Er was een groot tekort aan verpakkingsmateriaal (fust), waardoor de waarde van statiegeldkisten aanzienlijk was. Een verschil van 1 gulden was in 1943 een fors bedrag.
• Zwarte Handel: Het document vermeldt expliciet het kopen "buiten de veiling om bij tuinders". Dit was een overtreding van de distributiewetten, bedoeld om de prijsbeheersing en de afdracht aan de bezetter te omzeilen.
• Bureau Adm. de Ruyterweg: Dit verwijst naar een politiebureau in Amsterdam dat tijdens de oorlog veelvuldig belast was met de opsporing van economische delicten en zwarte handel.
• Handgeschreven notitie: De aantekening in de marge suggereert dat de getuige Rebe Kroes kort na zijn verklaring (op 12 maart 1943) is overleden of dat er een andere statuswijziging in zijn dossier was, wat relevant was voor de voortgang van de rechtszaak.