Officieel politierapport / proces-verbaal van de Centrale Markt Amsterdam. R A P P O R T .

Op Vrijdag 19 Februari 1943, omstreeks 10 uur v.m. heeft H Klok, bedrijfsleider bij de Amst: Fust Centr: een jongeman overgegeven aan den Chef markt opzichter Blom, welke jongeman zich blijkbaar had schuldig gemaakt aan diefstal van ledige kisten ten nadeele van de Amst: Fust Centr. In opdracht van Blom is door mij rapporteur een nader onderzoek ingesteld, en hoorde ik de door Klok aangehouden persoon die mij ongaf genaamd te zijn: Wilhelmus Hendrikus Nederend, geboren 27 Januari 1922 te Amsterdam, grondwerker, wonende 3e Wittenburgerdwarsstraat 26 huis te Amsterdam en verklaarde het volgende: "Sinds eenigen tijd ben ik als knecht werkzaam by den Groentehandelaar Kloosterman, wonende Dapperstraat 95. Ik ben belast om voor mijn patroon het ledige fust bij de Amst; Fust Centr: in te leveren en zijn handkar met groente of aardappelen naar zijn zaak te brengen. Eenigen tijd geleden, ik kan niet zeggen wanneer precies, werd ik door twee mij van aanziende bekende jongens op het terrein der Centrale Markt aangesproken. Zij vroegen mij of ik voor hen ledige kisten by de Amst: Fust Centr; wilde inleveren, dan zouden zij mij wel wat geven. Zij vertelden mij dat zij in het bezit van de kisten waren gekomen daar zij buiten de Centrale Markt van een hun onbekenden kooper kisten met fruit hadden gekocht en deze handel clandestien hadden verkocht. De ledige kisten wilden zij nu van de hand doen. Ik heb toen eenige malen voor hen de ledige kisten ingeleverd bij de Amsterdamsche Fustcentrale op naam van mijn baas Kloosterman. Later kwamen de tweepersonen weer naar mij toe en vroegen mij of ik nog eens partijtje ledige kisten voor hen wilde inleveren. Van de opbrengst hiervan zou ik dan een derde gedeelte ontvangen, wat ik inderdaad heb gehad. Het was mij echter bekend, dat deze partij ledige kisten van diefstal afkomstig was. Wy waren met ons drieen en als het by de Amst: Fust Centr: druk was, werd er van de gelegenheid gebruik gemaakt en werden er van de achterzyde van panr B, waar de ledige kisten stonden opgeslagen, eenige afgenomen en op mijn handkar geplaatst en dan door my op naam van Kloosterman by de Cent: ingeleverd. Dit hebben wij verschillende malen zoo gedaan. Door Klok werd regelmatig het geld voor het ledige fust direct aan my uitbetaald en deelde dit dan ook direct met ons drieën. Op 19 Februari 1943 hadden wy weer 11 kisten van de achterzijde van voornoemd pakhuis weggenomen en probeerde ik ze weer op naam van Kloosterman in te leveren. Vermoedelijk heeft Klok iets gemerkt, tenminste hy pakte nog al uit tegen my en heeft my aan een ambtenaar van het Marktwezen overgegeven. De twee andere jongens hebben van deze gelegenheid gebruik gemaakt en zijn spoorloos verdwenen. Ik ken ze niet persoonlijk, maar ik weet wel dat de eene Brinkman en de andere Schapers heet en vermoedelijk in de Dapperbuurt wonen."

Door my rapporteur is een onderzoek ingesteld naar voornoemde jongens en heb meerdere malen met Nederend de Dapperbuurt afgezocht, doch heb geen der jongens kunnen vinden. Nederend blijft volhouden dat de diefstallen door deze twee jongens werden gepleegd en dat hij de kisten voor hen inleverde en zoodoende een derde van de opbrengst kreeg. Volgens opgaaf van de Amst: Fust Centr: is er tijdens een periode vanaf 29/12/'42 tot en met 18/2/'43 op naam van Kloosterman voor een bedrag van F186.43 aan ledig fust bij de hun ingeleverd. Bij onderzoek is gebleken dat er door Kloosterman maar voor F. 22.96 is ingeleverd, het overige bedrag dat aan Nederend is uitbetaald is grootendeels afkomstig van ledig fust, dat zij bij de Fust Centr: hadden gestolen. Tegen Nederend zal P.V.B. worden opgemaakt wegens diefstal.

Amsterdam 17 Maart 1943
controleur.

Den Heer Bedrijfschef
van de Centrale Markt.

(Handgeschreven notities onderaan:)
14 dagen straffen wegens medeplichtigheid aan diefstal
vonnis 7/12/1
v.h. M. van [onleesbaar] * De Misdaad: Het betreft een systematische diefstal en verduistering van emballage (kisten). De verdachte, een 21-jarige grondwerker genaamd Nederend, werkte als loopjongen voor een groenteman. Hij misbruikte de naam van zijn baas om gestolen kisten bij de Amsterdamse Fust Centrale in te leveren voor geld.
* Modus Operandi: Terwijl het druk was bij het magazijn, werden kisten van de achterzijde van een pakhuis ontvreemd, op de handkar van Nederend geplaatst en vervolgens direct als zijnde 'legitiem fust' ingeleverd bij de voordeur.
* Financiële Schade: De fraude bedroeg in een periode van minder dan twee maanden maar liefst ƒ 163,47 (het verschil tussen de uitgekeerde ƒ 186,43 en de werkelijke inbreng van baas Kloosterman van ƒ 22,96). Voor 1943 was dit een aanzienlijk bedrag.
* Resultaat: De verdachte werd op heterdaad betrapt bij de diefstal van 11 kisten. Zijn mededaders wisten te ontkomen. Hoewel Nederend claimde slechts een tussenpersoon te zijn, werd hij aansprakelijk gehouden. Dit document stamt uit de periode van de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. De Centrale Markt in Amsterdam (nu het Food Center Amsterdam in West) was een vitaal punt voor de voedselvoorziening.

In 1943 heerste er grote schaarste aan materialen, waaronder hout voor kisten (fust). Dit maakte lege kisten tot een gewild object voor diefstal en handel op de zwarte markt. De handgeschreven aantekening onderaan het document ("14 dagen straffen") wijst op een relatief snelle afhandeling van de strafmaat. Opvallend is dat de verdachte woonachtig was op de Wittenburgerdwarsstraat, een buurt die indertijd bekend stond als een volksbuurt die zwaar getroffen was door de economische omstandigheden van de oorlog. De genoemde Dapperbuurt was in diezelfde periode eveneens een brandpunt van sociale onrust en kleinschalige criminaliteit door armoede. * H. Klok (bedrijfsleider Amsterdamsche Fust Centrale) Marktwezen