* H. Klok (bedrijfsleider Amsterdamsche Fust Centrale)

Zakelijke brief op officieel briefpapier.

* **Inhoud:** De brief is een formeel verzoek van de A.R.M. aan de directie van de Centrale Markthallen om een toegangsbewijs te verlenen aan hun vertegenwoordiger, de heer A.P. van Rongen. Dit bewijs is nodig zodat hij relaties op het terrein kan bezoeken gedurende de maanden mei en juni 1939. * **Bedrijfsprofiel:** De Amsterdamsche Rijtuig Maatschappij (A.R.M.) was oorspronkelijk een stalhouderij, maar groeide in de 20e eeuw uit tot een van de grootste Nederlandse automobielbedrijven. Ze waren de officiële importeur voor General Motors-merken zoals Opel, Pontiac en Bedford, zoals op de linkerzijde van het briefpapier is aangegeven. * **Taalgebruik:** Het document hanteert de toen gebruikelijke formele, zakelijke stijl met archaïsche spelling (bijv. "Naamlooze", "onzen", "teekenen"). De afsluiting "Wij zeggen U [...] beleefd dank en teekenen" is een standaardformule uit die tijd. * **Administratieve sporen:** De brief bevat diverse stempels en handgeschreven nummers ("53"), wat duidt op de archivering bij de Centrale Markthallen.

Getypte officiële brief.

* **Taalgebruik:** De brief is geschreven in de formele ambtelijke stijl van voor de Tweede Wereldoorlog, met gebruik van de naamvalsvormen ("den bedrijfschef", "den heer") en de spelling van die tijd. * **Inhoud:** De directeur reageert op een brief van 5 mei van de Amsterdamsche Rijtuig Maatschappij. Hij nodigt de geadresseerde uit voor een gesprek met de heer J. Broerse, de bedrijfschef van zijn dienst. * **Locatie:** De afspraak vindt plaats in de "Centrale Hal, No. H.69". Gezien de locatie van de geadresseerde (Amsterdam-West) en de aard van de Rijtuig Maatschappij, zou dit kunnen verwijzen naar de Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat. * **N.V. Amsterdamsche Rijtuig Mij. (ARM):** Dit was een bekend Amsterdams vervoersbedrijf, opgericht in 1880, dat oorspronkelijk met paard-en-wagen werkte en later overging op auto's en taxi's. Hun garage aan de Nassaukade was een markant gebouw.

Getypte zakelijke brief (doorslag of kopie).

* **Inhoud:** De directeur verzoekt de ontvanger om contact op te nemen met de bedrijfschef, de heer J. Broerse, voor een gesprek. Dit moet gebeuren in de ochtend tussen 9 en 10 uur in de "Centrale Hal". * **Locatie:** De "Centrale Hal, No. H.69" verwijst zeer waarschijnlijk naar de Centrale Markthallen in Amsterdam-West (tegenwoordig het Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat). Dit ligt vlakbij de Nassaukade, waar de geadresseerde gevestigd was. * **Taalgebruik:** Het document hanteert de archaïsche naamvalsvormen en spelling die in 1939 nog de standaard waren in officiële correspondentie.

Handgeschreven correspondentie (concept of doorslag van een brief).

* **Inhoud:** De schrijver herinnert de ontvanger aan een eerdere brief van diezelfde dag (of zeer recent, "7 dezer"). Het gaat om de eigendomskwestie van een motor (geïdentificeerd met nummer 99909). De motor is officieel eigendom van "N.V. Bergel", maar is fysiek in gebruik bij het bedrijf van de geadresseerde. De schrijver verzoekt hiermee rekening te houden bij een eerder gedaan verzoek. * **Schrift:** Een vlot, zakelijk handschrift uit de jaren '30. Er zijn diverse doorhalingen en correcties aangebracht (bijv. "bedoelde motor" is boven een doorhaling gevoegd), wat erop wijst dat dit een conceptbrief of een intern dossierstuk is. * **Administratieve sporen:** De grote rode cijfers "37/225/8 M" duiden op een systematische archivering. De data 11-12-39 met parafen laten zien dat het document vier dagen na verzending/opstelling is verwerkt of gearchiveerd.

Financiële balans/debiteurenlijst.

Dit document is een overzicht van openstaande posten (debiteuren) voor het gebruik van een koelhuis, gedateerd op de vooravond van de Duitse inval in Nederland. De lijst bevat veertig individuen en bedrijven. Opvallend is dat bijna alle bedragen debet-saldi zijn (f.), met uitzondering van H.G. Ruhe, die een credit-saldo (Cr.) heeft van 4,18 gulden. Er zijn specifieke annotaties in groene inkt aangebracht: 1. **Selectie:** De vijf grootste posten (H.J.v. Nieuwkerk, N.V. Solbandera, P. Versluis, N.V. Walg en de Wijksche Fruit Mij.) zijn gemarkeerd met een horizontale groene streep. 2. **Correctie:** Het credit-saldo van Ruhe is omcirkeld. 3. **Herberekening:** Onderaan staat een handgeschreven berekening die resulteert in een nieuw totaal van 4094,56. Dit is exact 800 gulden lager dan het oorspronkelijk getypte totaal van 4894,56. Dit suggereert een correctie of een uitsluiting van een specifieke post van 800 gulden die niet direct uit de getypte lijst blijkt, of een herwaardering van de vorderingen.

Zakelijke brief (verzoekschrift) op briefpapier van het bedrijf.

De brief is een formeel verzoek van de *Amsterdamsche Poetsdoekenfabrieken* aan de directeur van het Marktwezen in Amsterdam. Het bedrijf verzoekt om de verlenging van een bestaande vergunning die hen kosteloos toegang verleent tot het terrein van de Markthallen. Het doel hiervan is het bedienen van hun klanten die daar gevestigd zijn. Het briefhoofd toont aan dat het bedrijf vestigingen had in de drie grote steden van Nederland (Amsterdam, Rotterdam, 's-Gravenhage), wat duidt op een zekere omvang en professionaliteit. De brief is gedateerd enkele maanden voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in Nederland.

Getypte brief (doorslag of kopie).

In deze brief verzoekt de Amsterdamsche Rijtuig Maatschappij (ARM) het stadsbestuur om tijdelijke opslagruimte voor hun transportmiddelen. De aanleiding is de gedwongen ontruiming van een terrein bij het voormalige Weesperpoortstation. De ARM stelt voor om 8 tot 10 karren te stallen op het Amstelveld, specifiek achter de Amstelkerk. De toon van de brief is uiterst formeel ("hebben wij de eer U te verzoeken"), wat passend is voor de correspondentie met het college van B&W in die tijd. Opvallend is de typefout "Weesperpportstation" met een dubbele 'p' in het midden, die in de transcriptie is behouden om de authenticiteit van het brondocument te waarborgen.

Document

* **Structuur:** De lijst is georganiseerd per "Wyk Nr" (wijknummer), gevolgd door een specifieke locatie ("Standplaats") en een tijdsbestek ("Tyd"). * **Afkortingen:** Er wordt veelvuldig gebruikgemaakt van afkortingen zoals *b/d* (bij de), *b/h* (bij het), *Nwe* (Nieuwe), *Pl.* (Plantage) en *Hendr.* (Hendrik). * **Notatie:** Tijden worden aangegeven met breuken (½, ¾, ¼) in plaats van minuten. Het dubbele aanhalingsteken (") wordt gebruikt als herhalingsteken voor het woord "uur". * **Typografie:** Het document is vervaardigd op een typemachine. Er is een handmatige correctie of vlek zichtbaar bij wijk 49. In wijk 14 lijkt "Keyzerpl." over een typefout heen getypt te zijn.

Getypte lijst op papier.

* **Doel van het document:** Het document dient als distributielijst voor "gerookte aal". In de context van de schaarste tijdens de Tweede Wereldoorlog werd luxe voedsel (zoals paling) soms gebruikt als extra rantsoen of "prestatiebeloning" voor arbeiders in cruciale industrieën. * **Taalgebruik:** Het gebruik van de Duitse term "Belegschaft" (personeelsbezetting) in plaats van het Nederlandse "personeelsbestand" is een sterke aanwijzing dat het document is opgesteld tijdens de Duitse bezetting van Nederland. * **Sleutelbedrijven:** De lijst bevat prominente Amsterdamse bedrijven uit de oorlogsjaren, waaronder de vliegtuigfabriek Fokker (met de grootste bezetting van 5831 man), de Nederlandsche Dok Mij. en Ford. Veel van deze bedrijven stonden onder direct toezicht van de bezetter (*Rüstungsbetriebe*). * **Historisch detail:** Opmerkelijk is de vermelding van *N.V. Hollandia-Fabr. Kattenburg & Co*. Dit bedrijf is historisch bekend vanwege de grote razzia op 11 november 1942, waarbij het Joodse personeel werd weggevoerd.

Handgeschreven conceptbrief of ambtelijk voorstel.

Het document is een concept van een ambtelijk voorstel aan de burgemeester (of het college van B&W) van Amsterdam. De schrijver pleit voor een financiële tegemoetkoming van 878 gulden aan een collectief van groothandelaren ("Combinatie van grossiers in grove groenten"). De kern van het argument is dat het distributiesysteem voor wintergroenten (wortelen, rapen, uien, kool) het afgelopen jaar succesvol is verlopen, zonder noemenswaardige klachten van het publiek of de detailhandel. Dit suggereert dat de "Combinatie" goed werk heeft geleverd in een tijd van schaarste. De uitgave moet worden geboekt op de rekening van de Centrale Markt.

Officieel bericht / Instructieblad betreffende gasdistributie.

* **Taalgebruik:** Het document hanteert de toenmalige formele spelling (bijv. "gewenschte", "eventueele", "zoo'n") en een ambtelijke, dwingende toon. * **Inhoud:** Het document regelt de distributie van gas voor voertuigen in Amsterdam. Vanwege de brandstofschaarste (benzine) werd er overgeschakeld op stadsgas of lichtgas. De tekst legt de nadruk op de strikte scheiding tussen het couponsysteem in Amsterdam en de "machtigingsstaten" voor daarbuiten. * **Controlemechanisme:** Er is sprake van een nauwlettend controlesysteem. Door het bijhouden van de gasdruk (begin- en einddruk) op "tankkaartjes" kon exact worden berekend hoeveel gas er verbruikt was. Dit werd vergeleken met de ingeleverde coupons om fraude of zwarte handel op te sporen. * **Uitzonderingen:** Opvallend is de handmatige rode doorhaling in punt 5, wat suggereert dat het aangekondigde "model" van het tankkaartje uiteindelijk niet met de brief is meegezonden of dat de procedure op het laatste moment werd aangepast.

Krantenknipsel (rubrieksadvertenties).

* **Taalgebruik:** Het document hanteert de spelling-Marchant (zie woorden als "afdeelingen", "algemeene", "vereischt"). * **Arbeidsmarkt:** Er is een sterke nadruk op technische functies (M.T.S.-niveau) en kantoorpersoneel. Opvallend is de strikte leeftijdsdiscriminatie ("ten hoogste 18 j.") en de sekse-specifieke vacatures ("vrl. Kantoorbed.", "Chef-Inkoopsters", "Juffr."). * **Privacy en Sollicitatie:** Er werd vaak gevraagd om een "eigenhandig geschreven brief" (voor grafologische analyse) en een pasfoto. De meeste advertenties maken gebruik van "brieven onder nummer" (Br. onder No.) via de krant om anonimiteit voor de werkgever te waarborgen.

Officieel politierapport / proces-verbaal van de Centrale Markt Amsterdam.

* **De Misdaad:** Het betreft een systematische diefstal en verduistering van emballage (kisten). De verdachte, een 21-jarige grondwerker genaamd Nederend, werkte als loopjongen voor een groenteman. Hij misbruikte de naam van zijn baas om gestolen kisten bij de Amsterdamse Fust Centrale in te leveren voor geld. * **Modus Operandi:** Terwijl het druk was bij het magazijn, werden kisten van de achterzijde van een pakhuis ontvreemd, op de handkar van Nederend geplaatst en vervolgens direct als zijnde 'legitiem fust' ingeleverd bij de voordeur. * **Financiële Schade:** De fraude bedroeg in een periode van minder dan twee maanden maar liefst ƒ 163,47 (het verschil tussen de uitgekeerde ƒ 186,43 en de werkelijke inbreng van baas Kloosterman van ƒ 22,96). Voor 1943 was dit een aanzienlijk bedrag. * **Resultaat:** De verdachte werd op heterdaad betrapt bij de diefstal van 11 kisten. Zijn mededaders wisten te ontkomen. Hoewel Nederend claimde slechts een tussenpersoon te zijn, werd hij aansprakelijk gehouden.

# TRANSCRIPTIE Den Heer Bedrijfschef Centrale Markt.

# TRANSCRIPTIE Inspecteur marktwezen Amsterdam. [onderstreept]

# TRANSCRIPTIE Den Heer Directeur v.h. Marktwezen Vismarkt Ruiterkade Amsterdam

# TRANSCRIPTIE [Rechtsonder:] Stadsdrukkerij Amsterdam

# TRANSCRIPTIE [Rechtsonder:] Stadsdrukkerij Amsterdam