Officieel rapport (getypt) Dienst van het Marktwezen
te Amsterdam.

R A P P O R T.

Op Maandag 27 November 1944 werd ons, controleur Boon en C de Vries medegedeeld, dat er in de Kostverlorenkade, terhoogte van de Kinker-brug een schuit met bloemkool lag, welke volgens mededeeling aan het publiek zou worden verkocht. Uit het onderzoek bleek het volgende: Bij de Kinkerbrug lagen inderdaad twee schuiten met bloemkool. Deze werden door eenige personen aan het aanwezige publiek voor 6 voor f 1.00 verkocht. Wij hebben de verkoop direct laten stoppen en ons verstaan met de eigenaren van de bloemkool. Deze gaven op te zijn genaamd Jacobus Geugjes, geboren te Zaandam 6 Maart 1913, kleinhandelaar in groente en wonende Kattegatterdwarsstraat 5 te Zaandam en Andries Ansing, geboren te Amsterdam 3 September 1917, koopman en wonende Kinkerstraat 193/II te Amsterdam. Geugjes verklaarde als volgt;
"In opdracht van den Heerr Kooy, leider van het plaatselijk verdeel kantoor te Zaandam, zijn wij met twee schuiten met bloemkool naar Amsterdam gevaren om te probeeren de bloemkool aan het publiek te verkoopen. De bloemkool was bestemd voor de kleinhandelaren in de Zaanstreek, doch gezien de schuiten met deze bloemkool te lang onderweg zijn geweest, waardoor deze bloemkool er niet te best meer uitzag en niemand ze wilde koopen. Wij moesten ze van Kooy probeeren te verkoopen en voor deze bemiddeling zouden wij ons geld zijnde f 25 ontvangen."
Wij rapporteurs hebben de bloemkool bekeken en opdracht gegeven deze voor 10 voor f 1.00 te verkoopen, gezien de toestand waarin ze verkeede.

Daarna heb ik rapporteur mij telefonisch met den heer Kooy in verbinding gesteld, die mij het volgende verklaarde: "Ik ben leider van het plaatselijk verdeelkantoor te Zaandam. Begin vorige week heb ik op de Veiling te Medenblik drie schuiten met Bloemkool gekocht, bestemd voor Zaandan en omstreken. De schuiten met bloemkool zijn te lang onderweg gebleven en toen ze te Zaandam aankwamen waren de bloemkolen niet best meer. Een schuit met bloemkool heb ik nog aan de kleinhandelaren verkocht, doch de andere twee schuiten met kool kon ik niet kwijt. Ten einde raad heb ik aan eenige personen die ik goed ken verzocht de bloemkool voor mijn rekening in Amsterdam aan het publiek te verkoopen. Het was mij niet bekend dat ik mij eerst met den Directeur van het Marktwezen in verbinding had moeten stellen. Ingeval zich nog eens een soortgeijk geval voor mocht doen, dan beloof ik U dat ik mij dan eerst met U Directeur zal verstaan.

Amsterdam 4 December 1944.
controleur
J.P.N. Boon.

Den Heer Inspecteur
van het Marktwezen.

--- * Context: Het incident vindt plaats op 27 november 1944, midden in de Hongerwinter. Voedselvoorziening was streng gereguleerd via verdeelkantoren en distributiebonnen.
* De kern: Een ambtenaar uit Zaandam (de heer Kooy) probeert partijen bloemkool die kwalitatief achteruit zijn gegaan door transportvertragingen, buiten de reguliere kanalen om in Amsterdam direct aan het publiek te verkopen.
* Interventie: De Amsterdamse Dienst van het Marktwezen grijpt in omdat de verkoop niet volgens de regels verloopt. In plaats van de partij in beslag te nemen, wordt een pragmatische oplossing gekozen: de verkoop mag doorgaan, maar de prijs wordt verlaagd van 6 voor een gulden naar 10 voor een gulden, vanwege de slechte staat van de groente.
* Taalkundige details: Het document bevat enkele typfouten die kenmerkend zijn voor haastig typewerk op een typemachine: "Heerr" (dubbele r), "Zaandan" (met een n), "verkeede" (ontbrekende r), en "soortgeijk" (ontbrekende l).

--- Dit document illustreert de precaire voedselomstandigheden en de bureaucratische uitdagingen tijdens de bezettingsjaren in Nederland. Door brandstoftekorten en oorlogshandelingen liep transport over water (per schuit) vaak enorme vertragingen op, met bederf van verse waren tot gevolg.

Terwijl de zwarte markt bloeide, probeerden lokale autoriteiten (zoals het verdeelkantoor in Zaandam) soms creatieve, zij het onreglementaire, wegen te vinden om voedselverspilling tegen te gaan en de bevolking te voeden. Het rapport toont een zekere mate van clementie en realiteitszin bij de Amsterdamse controleurs; zij stonden de verkoop toe tegen een gereduceerd tarief in plaats van de partij te vernietigen of te confisqueren, wat in tijden van extreme schaarste logisch was. J.P.N. Boon Marktwezen