Dienstverslag / Rapport. 9 oktober 1944 (betreft gebeurtenissen op 5, 6 en 7 oktober 1944). Rapport.

Ondergetekenden, J.P.W. Haan en J.M. de Grubbe, ambtenaren bij het Marktwezen rapporteren U het navolgende:

Op Donderdag 5 October 1944 hebben wij controle gehouden in het stadsdeel (Oost) verkoop van fruit door particulieren.
Wij hebben zes karren met fruit laten uitverkoopen, tegen den vastgestelden prijs.

Op Vrijdag 6 October zijn wij des morgens om 9 uur ter controle geweest en wel langs het Merwede Kanaal ( gemeente Diemen .)
Aldaar werd door ons geconstateerd, dat 3 schuiten, beladen met appelen, aan het publiek werden verkocht, tegen 40 à 50 cent per kg. Volgens schatting waren er ongeveer 100 ton appelen op voornoemde schuiten.
In de stad hebben wij 8 handkarren beladen met fruit, welke aan 't publiek ter verkoop werden aangeboden, tegen prijzen welke ver boven den vastgestelden prijs lagen, laten uitverkoopen.

Op Zaterdag 7 October hebben wij in de stad 5 handkarren, welke beladen waren met fruit, aan het publiek tegen den vastgesteld den prijs laten verkoopen.

Tevens hebben wij een onderzoek ingesteld naar verkoop van aardappelen, overtredingen zijn door ons niet geconstateerd.

Den Heer Inspecteur
van het Marktwezen.

Amsterdam 9 October 1944
controleurs
[Handtekening: J.P.W. Haan]
[Handtekening: J.M. de Grubbe]

[Aantekening in rood potlood:]
Gereed 9-10-44
[Initialen]

--- Het document is een formeel rapport van twee marktmeesters of controleurs in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van het verslag is het handhaven van de vastgestelde prijzen (maximumprijzen) voor schaarse goederen zoals fruit.

Opvallende punten:
* Handhavingsmethode: De controleurs hanteren de methode van "laten uitverkopen". Dit hield in dat wanneer een handelaar betrapt werd op het vragen van te hoge prijzen, hij ter plekke gedwongen werd zijn gehele voorraad direct aan het aanwezige publiek te verkopen voor de officiële lage prijs. Dit was een effectieve, maar voor de handelaar zeer verlieslatende straf.
* Schaal: Er is sprake van aanzienlijke hoeveelheden, zoals 100 ton appels op schuiten in het Merwedekanaal.
* Terminologie: Het gebruik van "vastgestelde prijs" duidt op de distributie- en prijsbeheersingsmaatregelen die door de bezetter en de Nederlandse overheden waren ingesteld om zwarte handel tegen te gaan.
* Aardappelen: Hoewel fruit veelvuldig tot overtredingen leidde, melden de controleurs specifiek dat er bij de aardappelverkoop die dag geen onregelmatigheden zijn gevonden.

--- Dit document stamt uit oktober 1944, een uiterst kritieke periode in de Nederlandse geschiedenis. Zuid-Nederland was grotendeels bevrijd, maar West-Nederland (waaronder Amsterdam) bleef bezet en stond aan de vooravond van de Hongerwinter.

Door de spoorwegstaking (september 1944) en de daaropvolgende Duitse blokkades van voedseltransporten naar het westen, ontstond er een enorme schaarste. Dit dreef de prijzen op de zwarte markt op. De overheid probeerde via diensten als het Marktwezen en de Prijsbeheersing de prijzen kunstmatig laag te houden zodat het weinige voedsel dat er nog was betaalbaar bleef voor de gewone burger.

De genoemde locatie, het Merwedekanaal (tegenwoordig grotendeels het Amsterdam-Rijnkanaal), was een vitale aanvoerroute voor schepen met landbouwproducten uit de Betuwe en de provincie Utrecht naar de stad. Dat er in deze periode nog 100 ton appels op schuiten lagen, toont aan dat er nog enige aanvoer was, maar dat de controle op de eerlijke distributie daarvan prioriteit had voor de ambtenaren.