Getypt verslag / ambtelijke rapportage. 18 september 1944. vervoerbewys. In ons byzyn stelde hy zich terstond telefonisch in verbinding met Burgemeester Voute en legde deze kwestie aan hem voor. Op voorstel van Klaas de Vries heeft de Burgemeester bepaald, dat op de legitimatiekaarten van de volkstuinders by het verlaten van den polder moet worden aangeteekend, dat zy op een bepaalden datum 25 K.G. aardappelen hebben medegenomen, zoodat dit vervoerbewys dus dien dag verder niet bruikbaar is. De Burgemeester heeft toegezegd zyn personeel (i.c. de politie) in dezen ten spoedigste te instueeren.

By nagenoeg alle boeren, die wy bezochten werden geen aardappelen afgeleverd. Uitgezonderd zyn :
P.A.J. Reinierse, Velsenweg 207
J.C. Verbruggen, Middenweg 147 F.
waar op het moment dat wy hen bezochten aardappelen werden afgeleverd. Er werd 25 K.G. aardappelen verstrekt tegend den prys van 10 ct. per K.G. Op ons bevel hebben deze boeren de aflevering onmiddellyk gestaakt. Wy hebben hen met nadruk gewezen op de maatregelen die genomen zul en worden by herhaling van dit feit. (arrestatie en in bezitneming van den oogst). Zy beloofden geen aardappelen meer te zullen verkoopen anders dan langs den officieelen weg.

Velen van de boeren, die wy hebben bezocht verklaarden weg bereid te zyn zich aan de voorschriften te houden, doch zy verzochten om permanente politiebewaking, daar zy hun huid niet wilden wagen tegen een overmacht van b.v. 50 of 100 man. Door de afzetting van den polder komt zoo'n groote toeloop wel niet zoo gemakkelyk meer voor, doch by den boer Verbruggen Noorderweg 203 is het Vrydagochtend 15 Sept. toch nog tot een vechtparty gekomen, omdat Verbruggen weigerde uien te verkoopen. Zyn zoons hebben zich de handen op de kooplustigen stukgeslagen en als represaille is er een steen door een ruit van zyn woning gegooid.

Amsterdam 18 September 1944.,

Boon. [handtekening]
v. Engelen [handtekening]
Veerman. [handtekening]

Den Heer Inspecteur
van het Marktwezen. Dit document is een verslag van inspecteurs van het Marktwezen aan hun superieur over de controle op de aardappeldistributie in de polders rond Amsterdam (waarschijnlijk de Noorderpolder/Velsen). De kern van het verslag draait om het handhaven van de distributieregels en het voorkomen van 'ongecontroleerde' verkoop door boeren aan particulieren (volkstuinders).

Opvallende elementen in de tekst:
* Administratieve controle: Er wordt een systeem ingevoerd waarbij op legitimatiekaarten van volkstuinders wordt aangetekend hoeveel ze hebben meegekregen (25 kg) om herhaalde aankopen op dezelfde dag te voorkomen.
* Handhaving en repressie: De inspecteurs treden streng op tegen boeren (Reinierse en Verbruggen) die buiten de officiële kanalen om verkopen. Er wordt gedreigd met arrestatie en inbeslagname van de gehele oogst.
* Sociale spanning: Het document illustreert de enorme druk op de boeren. Zij zitten klem tussen de strenge regels van de overheid en de hongerige bevolking ("kooplustigen"). De boeren vrezen voor hun veiligheid ("hun huid niet wilden wagen") tegenover groepen van 50 tot 100 man en vragen om politiebescherming.
* Geweld: De melding van een vechtpartij bij boer Verbruggen, waarbij zoons van de boer op de vuist gingen met burgers en er een ruit werd ingegooid, toont de grimmige sfeer en de wanhoop van die tijd. De datum, 18 september 1944, is cruciaal. Dit is de dag na het begin van Operatie Market Garden. Nederland bevindt zich in een uiterst explosieve situatie. In het nog bezette westen van Nederland begint de schaarste aan voedsel nijpend te worden, wat uiteindelijk zou leiden tot de Hongerwinter.

De genoemde "Burgemeester Voute" is Edward Voûte, de door de Duitse bezetter aangestelde (NSB) burgemeester van Amsterdam. De controle op de voedselvoorziening was in deze periode een topprioriteit voor de autoriteiten om de officiële distributie in stand te houden en de zwarte handel (of simpelweg directe verkoop van boer aan burger) de kop in te drukken. De boeren werden door de hongerende stedelingen opgezocht voor voedsel, wat leidde tot de beruchte 'hongertochten'. Dit document legt een vroege fase van deze sociale ontwrichting vast, waarbij de overheid nog probeert met bureaucratische middelen en politie-inzet de controle te behouden over de laatste voedselvoorraden.