Ambtsbrief (politierapport/inlichtingenformulier). 9 augustus 1944. HOOFDBUREAU VAN POLITIE TE AMSTERDAM

POLITIEPRESIDENT TE AMSTERDAM
Bestuursdienst
BUREAU: ALGEMENE DIENSTZAKEN

Dict.Ga./P.
Dossier M.2.a
Lr.S.Nos.688/8700/1944

AMSTERDAM-C., 9 Augustus 1944

(Gekaderde tekst:) Verzoeke bij beantwoording datum, letter en nummer van dit schrijven aan te halen.

AAN den Heer Directeur van het Marktwezen
te
A M S T E R D A M

ONDERWERP: Inlichtingen marktkooplieden.
BIJLAGEN:

(Stempel en handgeschreven nummers:) Nº 20/47/7 M. 1944 10/8
(Grote handgeschreven paraaf)

VERTROUWELIJK

In antwoord op de brieven No.20/47/1M d.d. 26 Juni 1944 en No. 20/47/2M d.d. 18 Juli 1944, houdende verzoeken om inlichtingen omtrent een aantal personen, die in aanmerking wenschen te komen voor een plaats op een der markten, heb ik de eer U te berichten, dat in mijn administratie over de laatste 5 jaren omtrent de na te noemen personen het onder hun namen vermelde staat genoteerd:

• Abram VAN DEN BERG, geboren te Amsterdam, 17 Januari 1889:
  (Marginaal: 25)
  d.d. 23 Mei 1944 proces-verbaal terzake heling van gouden voorwerpen;
• Cornelis Jacobus MULLER, geboren te Amsterdam, 26 November 1922:
  (Marginaal: 20)
  d.d. 8 Mei 1942 door den Politierechter te Amsterdam veroordeeld tot f.10.- boete of 10 dagen hechtenis, terzake diefstal;
  d.d. 17 April 1942 door den Politierechter te Amsterdam veroordeeld tot f.10.- boete of 10 dagen hechtenis, terzake diefstal;
• Pieter RAAP, geboren te Sloten, 26 Januari 1895:
  (Marginaal: 9 1/2)
  d.d. 11 April 1944 proces-verbaal terzake diefstal in vereeniging c.q. heling;
• Tjitse SPAAN, geboren te Sneek, 27 Februari 1886;
  (Marginaal: 12)
  d.d. 1 Mei 1944 proces-verbaal terzake overtreding van artikel 1 van het Prijsaanduidingsbesluit (Meubelen) Uitvoeringsbesluit 1942;
• Levinus STEENBERGEN, geboren te Gouda, 23 Januari 1893:
  (Marginaal: 21)
  d.d. 18 April 1942 proces-verbaal terzake diefstal c.q. heling van tabak;
• Frederik Petrus VALK, geboren te Amsterdam, 17 April 1778: [sic, waarschijnlijk 1878]
  (Marginaal: 8)
  d.d. 24 Augustus 1939 aan het Hoofdbureau van Politie geleid, terzake verduistering, te Hoofddorp gepleegd;

(Rechtsonder:) d.d.

(Linksonder:) M 25 - 10000-5-40
(Rechtsonder handgeschreven:) 2

--- * Inhoud: Het document is een strafbladcontrole (antecedentenonderzoek) van zes mannen die een marktvergunning hebben aangevraagd in Amsterdam. De politie rapporteert over hun aanrakingen met justitie in de afgelopen vijf jaar (1939-1944).
* Misstappen: De genoemde vergrijpen zijn hoofdzakelijk vermogensdelicten: diefstal, heling (van goud en tabak) en verduistering. Er is één specifiek economisch delict: overtreding van het "Prijsaanduidingsbesluit".
* Opvallend: Bij Frederik Petrus Valk staat als geboortejaar 1778 genoteerd. Dit zou betekenen dat de man in 1944 maar liefst 166 jaar oud was. Dit is een overduidelijke verschrijving van de typist, die waarschijnlijk 1878 bedoelde.
* Administratie: De handgeschreven getallen in de marge (25, 20, 9 1/2, etc.) zijn waarschijnlijk dossiernummers of verwijzingen die door de ontvangende afdeling (Marktwezen) zijn toegevoegd.

--- * Tijdsgewricht: De brief is gedateerd op 9 augustus 1944, minder dan een maand voor 'Dolle Dinsdag'. Amsterdam bevindt zich in de slotfase van de Duitse bezetting. De stad kampt met enorme tekorten en een groeiende zwarte markt.
* Politie onder bezetting: In 1944 stond de Amsterdamse politie onder direct gezag van een door de Duitsers aangestelde Politiepresident. Hoewel dit document over 'gewone' criminaliteit gaat, illustreert het de bureaucratische controle die de overheid ook tijdens de oorlog bleef uitoefenen op het economische leven (zoals de markthandel).
* Sociaaleconomisch: De vergrijpen zoals heling van tabak en overtreding van prijsvoorschriften moeten gezien worden in het licht van de oorlogseconomie. Tabak was schaars en een gewild ruilmiddel. Het "Prijsaanduidingsbesluit" was een instrument van de bezetter om prijsstijgingen en inflatie te beheersen, iets wat in de praktijk leidde tot veel processen-verbaal voor kleine handelaren.
* Marktwezen: Voor het verkrijgen van een marktplaats was een bewijs van goed gedrag essentieel. De Dienst van het Marktwezen werkte nauw samen met de politie om te voorkomen dat personen met een crimineel verleden of zij die betrokken waren bij zwarte handel een officiële standplaats kregen.