Officiële brief/verordening van het nazi-bestuur. 1 april 1943 (ontvangen op 5 april 1943). Der Reichskommissar für die besetzten niederländischen Gebiete - Der Beauftragte für die Stadt Amsterdam (De Rijkscommissaris voor de bezette Nederlandse gebieden - De Gemachtigde voor de stad Amsterdam). Direktion des Centrale Markt, Jan van Galenstraat 14, Amsterdam. [[Afbeelding: Gestileerde adelaar met swastika in een krans]]

DER REICHSKOMMISSAR
FÜR DIE BESETZTEN NIEDERLANDISCHEN GEBIETE

DER BEAUFTRAGTE
FÜR DIE STADT AMSTERDAM

AMSTERDAM den 1. April 1943.
MUSEUMPLEIN 19
TEL. 97101

Ref. Wi.

No. 468/16/6 M. 1943 ¾

[handgeschreven: spoed (onderstreept)] [handgeschreven: m. Dri]
[handgeschreven: Ontvangen 5 April ‘43] [handgeschreven: Js. / ]

An die
Direktion des Centrale Markt
A m s t e r d a m

Jan van Galenstr. 14

Die Firma A.J. van Rijsbergen, Driehuis N.H., Vondellaan 51 hat von mir die Erlaubnis erhalten, die von ihr verwalteten nachstehend aufgeführten Geschäfte unter Aufrechterhaltung der einzelnen Firmen wie folgt zusammen-zulegen bezw. umzusiedeln :

Fa. Drukker & Co, Amstelveld 7 )
Fa. E. Peper, Rijnstraat )
Fa. Drukker & Goudeketting, Weesperstr. ) nach Amstelveld 7
Fa. Wijnschenk, Blasiusstraat ) in Amsterdam.

Holl. Vischhandel, Willemsparkweg )
Levie Biet, Bellamystraat ) nach Utrechtsche-
Locher’s Vischhandel, Ruysdaelstraat ) straat 73 in Amsterdam.

Die auf die vorbezeichneten Firmen lautenden Kontingente sind alle auf die beiden Adressen Amstelveld 7 und Utrechtschestraat 73 umzuschreiben.

Ich bitte, mir den Empfang dieses Schreibens zu bestätigen.

Im Auftrag
[handgeschreven handtekening: AZombault]
(A. Zombault)
Wirtschaftsreferent

--- Dit document is een direct bewijs van de administratieve "ontjoodsing" (Entjudung) van het economische leven in Amsterdam tijdens de bezetting.

• Systematische roof: De brief geeft toestemming aan een zogeheten Verwalter (bewindvoerder), A.J. van Rijsbergen uit Driehuis, om verschillende bedrijven te fuseren of te verplaatsen. In de praktijk betekende dit dat de oorspronkelijke Joodse eigenaren hun zeggenschap en bezit volledig kwijt waren.
• Identificatie van Joodse bedrijven: De namen van de genoemde eigenaren (Drukker, Peper, Goudeketting, Wijnschenk, Levie Biet) laten er geen twijfel over bestaan dat dit Joodse ondernemingen betreft.
• Concentratie: De nazi-bureaucratie dwong kleine, verspreide Joodse winkels en groothandels (met name in de vissector) om samen te klonteren op slechts twee locaties: Amstelveld 7 en Utrechtsestraat 73. Dit vergemakkelijkte de controle en de uiteindelijke liquidatie of overname door "Ariërs".
• Economische overdracht: Cruciaal is de instructie over de "Kontingente" (toewijzingen/quota). Hiermee werd sichergesteld dat de distributierechten voor schaarse goederen (zoals vis) behouden bleven voor het systeem, terwijl de oorspronkelijke ondernemers werden uitgeschakeld.
• Bureaucratische efficiëntie: De handgeschreven notitie "spoed" en het feit dat de brief vier dagen na verzending al was verwerkt door de directie van de Centrale Markt, toont aan hoe voortvarend de onteigening werd uitgevoerd.

--- In april 1943 bevond de Holocaust in Nederland zich in een kritieke fase. Terwijl dit document op kille, zakelijke wijze de verplaatsing van inventarissen en handelsrechten regelt, vonden de massale deportaties van de Joodse bevolking naar de vernietigingskampen in volle gang plaats.

• De Rol van de Verwalter: A.J. van Rijsbergen fungeerde hier als een handlanger van de bezetter. Bewindvoerders werden aangesteld door de Wirtschaftsprüfstelle om Joodse vermogens te beheren en uiteindelijk te liquideren ten gunste van het Duitse Rijk.
• De Centrale Markt: De Centrale Markt in Amsterdam (Jan van Galenstraat) speelde een sleutelrol in de voedselvoorziening. De bezetter had de volledige controle over de markt om de distributie te beheersen en Joodse handelaren uit de voedselketen te weren.
• Lot van de eigenaren: Voor de genoemde ondernemers betekende deze brief het administratieve einde van hun levenswerk. Velen van hen zijn in deze periode gedeporteerd. Zo is bijvoorbeeld Levie Biet (genoemd in de lijst) volgens archieven in 1943 vermoord in Sobibor. Dit document is daarmee een papieren voorbode van de fysieke vernietiging. A. Zombault A.J. van Rijsbergen E. Peper