S. Degen

Officieel rapport / Dienstverslag

Dit rapport beschrijft een incident tussen een handelaar (kooper S. Degen) en een ambtenaar van het Amsterdamse Marktwezen. De kern van het conflict is administratief: Degen wil zijn marktvergunning ("bonnetje") verlengen, maar heeft nog een openstaande schuld van f. 1,50. Wanneer hij later op de dag terugkomt om te betalen, kan de controleur hem niet direct de originele kwitantie overhandigen omdat deze nog bij de lopers ("inners") is. De situatie escaleert verbaal wanneer Degen een officieel afschrift eist, wat de controleur weigert. Degen beschuldigt het personeel vervolgens publiekelijk van oplichting ("Jullie zyn allemaal oplichters"). Opvallend is de vermelding dat het aanwezige publiek om de belediging lachte, wat duidt op een zekere spanning of gebrek aan ontzag voor de marktautoriteiten onder de handelaren. Het incident loopt uiteindelijk met een sisser af wanneer Degen zijn papieren later bij de uitgang ophaalt.

Getypt rapport met handgeschreven kanttekeningen.

* **Taalgebruik:** Het document is opgesteld in formeel ambbtelijk Nederlands van voor de Tweede Wereldoorlog. Opvallend is het gebruik van de 'y' in plaats van 'ij' (bijv. *bedryfschef*, *vrypostig*), wat destijds in sommige administraties nog gebruikelijk was. * **Inhoud:** Het document betreft een interne rapportage over een conflict met een marktbezoeker/koopman, S. Degen. Degen claimde een vrijstelling van het entreegeld (f. 1.50 voor een weekbon) op basis van een afspraak met een zekere Mr. v. Praag. De waarnemend bedrijfschef wees dit af, wat leidde tot een confrontatie in de portiersloge waarbij Degen de toegang werd ontzegd ("uitgelaten"). * **Incident met personeel:** Naast het geschil over het entreegeld wordt er melding gemaakt van "onbehoorlyk optreden" van een controleur (De Vries). De details hiervan staan in bijgevoegde verklaringen die niet bij dit specifieke blad zitten. * **Bureaucratische afhandeling:** De handgeschreven opmerking van 9 augustus 1939 (waarschijnlijk van de hoofdbedrijfschef of een directeur) laat zien dat de rapportage niet volledig werd geacht. De focus van het onderzoek moest liggen op de "quitantie-quaestie" (de kwestie rondom het betalingsbewijs), die in de initiële rapportage onvoldoende belicht was.

Getypt rapport met handgeschreven aantekeningen en handtekeningen.

Het document is een ambtelijk verslag van een confrontatie tussen marktpersoneel en een handelaar (koper). De kern van het incident is een aanmaning tot betaling door controleur L. de Vries, waarop koper S. Degen agressief reageert. De verklaring van De Vries wordt vier dagen later schriftelijk bevestigd door zijn collega J. Crommel, die als getuige optrad. Opmerkelijk is de handgeschreven instructie in het midden: *"Alleen dit in afschrift overleggen"*. Dit suggereert dat voor de officiële klachtafhandeling of externe communicatie alleen de verklaring van het incident zelf (het bovenste deel) relevant werd geacht, terwijl de interne getuigenverklaring van Crommel in het dossier bleef.

Getypte ambtelijke brief/rapportage.

De brief is een ambtelijk antwoord op een klacht van de heer S. Degen, waarschijnlijk een handelaar. Uit het document blijkt een conflict over de afbetaling van een schuld aan de gemeente Amsterdam (gezien de verwijzing naar de "Wethouder voor de Levensmiddelen" en de "Centrale Markt"). Degen had een aanzienlijke schuld van 240 gulden aan staangeld kwijtgescholden gekregen, maar moest de resterende 27 gulden in termijnen van 1,50 gulden per week terugbetalen om weer als koper op de markt toegelaten te worden. De kern van het geschil lijkt te gaan over de timing van de betaling en het niet ontvangen van een kwitantie. De schrijver van de brief (vermoedelijk de marktmeester of een directeur van de markthallen) verdedigt het personeel door te stellen dat Degen zelf verkoos niet te wachten op zijn bewijs van betaling.

Ambtelijke notitie / Brief (concept of afschrift).

Het document is een ambtelijke reactie op een klacht van een zekere heer S. Degen. Uit de tekst blijkt dat Degen een betalingsachterstand had bij de Centrale Markt (C.M.) in Amsterdam over het jaar 1938. Hoewel het College van Burgemeester en Wethouders (B en W) hem reeds 240 gulden had kwijtgescholden, stond er nog een restant open van 27 gulden. Degen wilde in 1939 opnieuw als "kooper" (koper) tot de markt worden toegelaten. De voorwaarde hiervoor was dat hij zijn resterende schuld met 1,50 gulden per week zou afbetalen, bovenop het reguliere entreegeld. De opsteller van dit document concludeert dat het terecht was dat Degen bij aanvang van zijn tweede week om deze betaling werd gevraagd, wat suggereert dat de klacht van Degen ongegrond werd bevonden.

Administratieve indexkaart / registratiekaart van het Marktwezen.

* **Inhoud:** De kaart legt vast dat een marktkramer, de heer S. Degen, zijn toegewezen plek (nummer 7) op de Uilenburg-markt in Amsterdam niet volgens de regels bezette. De regel was blijkbaar dat men minimaal drie van de vier weken aanwezig moest zijn. * **Procedure:** Na een eerdere waarschuwing op 17 oktober 1940 werd Degen opgeroepen voor 22 november (en later 25 november). Omdat hij niet aan de bezettingsgraad voldeed, besloot inspecteur De Haan op 22 november 1940 de vergunning voor de standplaats in te trekken ("intrekken"). * **Taalgebruik:** Er wordt gebruikgemaakt van de toenmalige spelling (bijv. "Aanteekeningen"). "v.m." staat voor voormiddag (ochtend).

Document

* **Structuur:** Het document is een strak vormgegeven administratief register. De namen zijn alfabetisch geordend op achternaam. * **Aantekeningen:** De vele afkortingen in de koptekst (zoals 'Uitbet.', 'W.pl.', 'Zu.lv.') duiden op specifieke administratieve handelingen of criteria, mogelijk gerelateerd aan betalingen of lidmaatschapskenmerken. * **Kleurencodes:** Het systematische gebruik van rood, blauw en groen suggereert verschillende categorieën of acties. Rood lijkt gekoppeld aan een hogere reeks getallen (135-151), blauw aan een lagere reeks (63-71) en groen aan een zeer lage reeks (1-5). * **Doorhalingen:** De namen Elburg, Ende en Emont zijn gemarkeerd met een plusteken in plaats van een schuine streep en bevinden zich onder een blauwe lijn, wat kan wijzen op een beëindiging van hun status of een aparte categorie.

Administratieve kaart/oproeping van de Gemeentelijke Marktdienst Amsterdam.

Dit document is een administratieve vastlegging van een disciplinaire maatregel tegen een marktkoopman, de heer S. Degen. Uit de kaart blijkt dat Degen een vaste staanplaats (nummer 50) had op de markt op het Waterlooplein, maar deze niet volgens de regels bezette. Op 25 september 1940 ontving hij een officiële waarschuwing. Omdat de situatie blijkbaar niet direct verbeterde, werd hij opgeroepen voor een gesprek met de marktinspectie op 25 of 28 oktober 1940 om 9:00 uur. Uit de aantekeningen van de inspecteur (waarschijnlijk de heer De Haan) blijkt dat er een afspraak is gemaakt: Degen zegt toe voortaan minimaal twee keer per week zijn plaats in te nemen. Hierop is het dossier op 1 november 1940 gesloten en opgeborgen.

Administratieve lijst van Joodse grossiers met gegevens over hun gehuurde objecten en toegewezen bewindvoerders.

Dit document is een administratieve neerslag van de **arisering** (het ontnemen van Joods bezit) van de Amsterdamse markthandel tijdens de Duitse bezetting. 1. **Doel van de lijst:** Het document dient om het overzicht te behouden over Joodse ondernemers die faciliteiten (pakhuizen, nissen en standplaatsen) huurden van de gemeente Amsterdam. De focus ligt op de aanwijzing van een *Verwalter* (bewindvoerder) of *Treuhänder-liquidateur*. 2. **Rol van de bewindvoerders:** Deze personen of instanties (zoals de beruchte *Omnia Treuhandgesellschaft*) werden aangesteld om de Joodse bedrijven over te nemen of te liquideren. In de laatste kolom is bij diverse namen expliciet vermeld: "met opdracht tot liquidatie". 3. **Administratieve controle:** De lijst toont hoe de gemeente (Afdeling Marktwezen) nauw samenwerkte met de bezetter om Joodse economische invloed uit te wissen. De handgeschreven wijzigingen (zoals bij M. v. Loggem) wijzen erop dat dit een werkdocument was dat actueel gehouden werd tijdens het proces van onteigening. 4. **Typologie objecten:** De gehuurde objecten variëren van grote pakhuizen (gecodeerd met letters als A, B, E) tot specifieke plaatsen in de markthallen ("Hal" followed by a number).

M. de Haan.

# TRANSCRIPTIE Den heer Inspecteur v/h Marktwezen. alhier. De heer S. Degen heeft per 4/11 - 40 zijn plaats opgezegd. A’dam 1/11 - ’40 [Handtekening, mogelijk: V. Me] Gezien 4-11-’40 [Handtekening, mogelijk: v Elton]

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven rechtsboven:] Inspecteur [Handgeschreven middenboven:] Verzonden 20/8 [Getypt:] den Heer S. Deegen, Valkenburgerstraat 21, Amsterdam-Centrum. Wyk 2. 27/48A/2 M 20 Augustus 1941. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 8 Juli jl. verleen ik U hierbij, gedurende drie maanden na dato dezes, toestemming om Uw plaats op de markt aan de Ten Katestraat niet te bezet- ten, mi...

# TRANSCRIPTIE HG. 103/148/2 M. [handgeschreven:] Verzonden 27/10 27 October 1942. den Heer N.Deegen, Nw.Uilenburgerstraat 80 I, Amsterdam-Centrum. Wijk 2. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 15 dezer deel ik U mede, dat aan het daarin vervatte verzoek <u>niet</u> kan worden voldaan. De Directeur,

Div. bylagen (w.o. teek).