P. Nieuwlandstr

Administratieve lijst / Tabel.

Dit document is een typisch voorbeeld van crisisadministratie. In de zomer van 1939, vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, mobiliseerde Nederland zijn leger. * **Structuur:** De tabel is zeer gestructureerd en bevat alle noodzakelijke gegevens om een marktkoopman te identificeren: naam, geboortedatum, adres en de specifieke markt waar hij werkzaam was. * **Annotaties:** De handgeschreven vinkjes en de rode letter 'F' tonen aan dat de lijst actief gecontroleerd is tegen andere registers (zoals het bevolkingsregister of de militaire registers). * **Geografie:** De genoemde adressen en markten bevinden zich hoofdzakelijk in Amsterdam (Albert Cuypstraat, Ten Katestraat, Dapperstraat, etc.). Dit suggereert een sterke lokale impact van de mobilisatie op de voedselvoorziening en handel in de stad. * **Opmerkingen:** Bij J.G. Burink staat een specifieke notitie: "buitengewoon dienstplichtige nog niet opgeroepen". Dit wijst op een verschil in militaire status tussen de mannen op de lijst.

Administratief register / Lijst van marktkooplieden in militaire dienst.

Dit document is een administratieve lijst van Amsterdamse marktkooplieden die eind augustus 1939 werden opgeroepen voor de mobilisatie (vlak voor de Duitse inval in Polen en het begin van de Tweede Wereldoorlog). * **Doel:** Het register diende om te bepalen wie recht had op vrijstelling van het 'standplaatsgeld'. Omdat deze mannen hun beroep niet konden uitoefenen vanwege militaire dienst, verleende het College van Burgemeester en Wethouders (B. & W.) hen ontheffing van betaling. * **Annotaties:** De afkorting *gs.* achter marktnamen staat waarschijnlijk voor "geschrapt" (uit de actieve marktlijst). De term *(verm)* achter de datum wijst op "vermoedelijk", wat suggereert dat de administratie op dat moment nog wachtte op definitieve bevestiging van de oproep. * **Locaties:** Er worden bekende Amsterdamse markten genoemd, zoals de Dapperstraat, Waterlooplein, Lindengracht en Albert Cuypstraat. * **Sociale context:** De namen en adressen (veelal in de Joodse buurt zoals Lepelstraat, Weesperstraat, Rapenburgerstraat) geven een beeld van de marktbevolking van Amsterdam in 1939.

Ambtelijke brief/rapportage betreffende marktkooplieden.

Dit document is een administratief verslag van een onderzoek naar specifieke marktkooplieden in Amsterdam, uitgevoerd in april 1939. De focus ligt op handelaren in "handwerksigaren" (handgerolde sigaren). De ambtenaar rapporteert over de aanwezigheid van deze handelaren op bekende Amsterdamse markten zoals de Dapperstraat, de Lindengracht, het Waterlooplein en de Albert Cuypstraat. Van elke persoon worden het woonadres, de standplaatsen en (indien mogelijk) de geschatte omzet vermeld. Opvallend is de gedetailleerde weergave van de omzetcijfers (bijv. "f 9.- per Zaterdag" of "1400 sigaren"), wat duidt op een controle voor belastingdoeleinden, vergunningverlening of naleving van handelsreglementen. De tekst bevat correcties (tussenvoegingen) en instructies in de kantlijn ("overnemen, die met een rood kruis"), wat wijst op een conceptverslag dat werd voorbereid voor verdere verwerking of kopie.

Handgeschreven lijst op gelinieerd papier.

* **Handschrift:** Een vlot, enigszins onregelmatig cursiuuhandschrift uit de eerste helft van de 20e eeuw. De leesbaarheid is goed, hoewel sommige afkortingen ("hulpkr.", "pr.") contextuele interpretatie vereisen. * **Terminologie:** "Handwerk" wordt hier waarschijnlijk gebruikt in de zin van handel in handgemaakte goederen of textielwaren (manifacturen), in tegenstelling tot "Fabriekswerk". * **Financiële gegevens:** Er worden bedragen genoemd in guldens (f), vaak per dag of specifiek voor de zondag. De getallen "1000 - 1200" bij locaties als de Dapperstraat kunnen slaan op omzet in centen, aantallen stuks (zoals sigaren) of kraamnummers, hoewel de context van "Ontvangst f 9.-" suggereert dat de grotere getallen mogelijk een andere eenheid betreffen. * **Structuur:** De lijst is alfabetisch geordend op achternaam, wat wijst op een administratief register. De rode strepen zijn waarschijnlijk afvinktekens van een controleur of administrateur.

Ambtsbericht/Rapportage betreffende markttoezicht.

* **Inhoud:** Het document is een officiële klacht van een marktfunctionaris (J. Renz) over drie specifieke marktkooplieden op de Dappermarkt. De kooplieden (Beem, Hofman en Goedel) hebben op zaterdag 28 oktober 1939 hun toegewezen staanplaatsen overschreden door koopwaar (kisten fruit en groenten) op het trottoir en de openbare weg te plaatsen. Renz verzoekt de inspecteur om een officiële waarschuwing uit te laten gaan. * **Bureaucratisch proces:** Het document toont de ambtelijke hiërarchie en snelheid. Het rapport is geschreven op 31 oktober. Op 1 november geeft een medewerker (“de Man”) het advies voor een waarschuwing. Op 3 november geeft de hogere autoriteit (de Inspecteur) officieel "Accoord". De rode aantekeningen in de marge dienen als registratie dat de waarschuwingen (de eerste voor deze personen: "1e waarsch") zijn verwerkt. * **Taalgebruik:** Het document is geschreven in zakelijk, formeel Nederlands van voor de oorlog, inclusief de toen gebruikelijke naamvalsbuigingen (bijv. "aan den achterkant", "op den openbaren weg").

Getypte lijst van namen, adressen en financiële bedragen (waarschijnlijk een overzicht van registratiekosten op basis van vermogen of bedrijfswaarde).

Het document betreft een administratieve lijst, vermoedelijk opgesteld in het kader van de roof van Joodse vermogens tijdens de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945). Enkele observaties: * **Berekening:** De kolom "Te betalen registratie" bedraagt exact 0,6% van de "Hoofdsom". Dit duidt op een wettelijk vastgestelde heffing op kapitaal of bedrijfswaarde. * **Doelgroep:** Een groot deel van de namen (o.a. Aap, Cohen, Dotsch, Pais, Wijnschenk) is onmiskenbaar van Joodse origine. De adressen (zoals Waterlooplein, Rapenburgerstraat en Weesperstraat in Amsterdam) bevinden zich in de vooroorlogse Joodse buurten. * **Sector:** Er is een opvallend hoge concentratie aan ondernemers in de "Vischhandel" (vishandel), met name in kustplaatsen als Monnikendam, IJmuiden, Enkhuizen, Volendam en Spakenburg. * **Correcties:** Onderaan het document zijn "Suppletie" (aanvulling) en een aftrekpost (S. Moffie) verwerkt om tot een "Totaal Generaal" te komen.

Getypte lijst met namen, adressen en financiële bedragen.

* **Doel:** Het document lijkt een register te zijn van verschuldigde of betaalde registratiegelden. De kolom "Te betalen registratie" is exact 0,6% van de "Hoofdsom" (met afrondingen). * **Sectoren:** Er is een sterke nadruk op de vishandel ("Vischhandel"). Veel genoemde plaatsen zijn traditionele vissersdorpen of havensteden (Volendam, Spakenburg, Enkhuizen, IJmuiden, Den Helder). * **Geografie:** De focus ligt op Noord-Holland en de kuststeden rond het voormalige Zuiderzee-gebied, met uitschieters naar Amsterdam en Rotterdam. * **Financieel:** Het totaalbedrag aan kapitaal ("Hoofdsom") bedraagt bijna 50.000 gulden, waarover bijna 300 gulden aan registratiekosten wordt geheven.

Administratief bijblad of dossierkaart (Model No. 14, Algemene Zaken).

Dit document is een administratief volgsysteem (bijblad) voor een dossier uit de Tweede Wereldoorlog. Het dient om de acties rondom een specifieke zaak of persoon te registreren. * **Acties:** Er is op 19 december 1941 een oproep uitgegaan. De notitie "Opbergen" is doorgestreept, wat betekent dat de zaak na de eerste actie niet werd gesloten maar een vervolg kreeg. * **Inhoud:** Op 22 december 1941 is er tussen 10:00 en 12:00 uur een mededeling gedaan aan een persoon genaamd 'Zwaan' over een brief van de 'V.C.'. * **Afkortingen:** "V.C." zou kunnen verwijzen naar de *Vreemdelingencontrole* of een specifieke *Vertrouwenscommissie*, instanties die in die tijd veelvuldig in politie- en bestuursarchieven voorkomen. * **Behandelaar:** De handtekening "de Haan" komt tweemaal voor als verantwoordelijke voor de uitgevoerde acties.

Handgeschreven ambtelijke of administratieve notities.

* **Structuur:** Het document bevat drie genummerde posten die elk betrekking lijken te hebben op een persoon, een goedkeuring en een locatie. * **Afkortingen:** * `acc.`: Waarschijnlijk "accoord" (akkoord/goedgekeurd). * `stpl.`: Zeer waarschijnlijk "standplaats" (gebruikelijk in de context van markthandel of ambulante handel). * `com.`: Mogelijk "commissie" of "comité". * **Inhoudelijke details:** * Punt 1 en 2 betreffen personen met de naam Kruijff. * Bij punt 2 is een specifieke actie genoteerd: de persoon gaat naar het stadhuis voor onderzoek naar een standplaats, met als resultaat "Overtoom 101". * Bij punt 3 wordt een adreswijziging of koppeling gesuggereerd tussen de Pieter Nieuwlandstraat en Beethovenstraat 16. * **Handschrift:** Een vlot, geoefend cursief handschrift, typerend voor administratieve medewerkers uit de periode 1930-1960.

Administratieve notitie/lijst met persoonsgegevens en een ambtelijke mededeling.

Het document is een lijst van vier personen met hun geboortedata, adressen en burgerlijke staat. Opvallend is dat de eerste twee personen op hetzelfde adres wonen (Oekumanenstraat 46 in de Indische Buurt in Amsterdam), wat duidt op een gezinsverband of inwoning. De namen (Polstra, Zwaans, Pietersma) zijn typisch Nederlands. De laatste alinea is van cruciaal historisch belang. Hierin wordt melding gemaakt van zeven "jüdische Fischhandelsgeschäfte" (Joodse vishandelszaken) waarvoor de Reichskommissar (Seyss-Inquart) optreedt als "Verwalter" (beheerder). Dit duidt op de 'arisering' van Joodse bedrijven tijdens de bezetting, waarbij Joodse eigenaren uit hun zaak werden gezet en het beheer werd overgenomen door door de nazi's aangestelde bewindvoerders of instanties zoals de *Omnia Treuhandgesellschaft*.

Ambtelijke aanzegging/strafbeschikking wegens overtreding van prijsvoorschriften.

* **Kernboodschap:** De vishandelaar W. Zaluwstra wordt per direct geschorst van de visbedeling (distributie). * **Overtreding:** Prijsopdrijving. De handelaar verkocht schar voor het dubbele van de officieel vastgestelde prijs (1,20 gulden in plaats van de vastgestelde 0,60 gulden per kilogram). De overtreding vond plaats op 22 september 1942 op de Dapper-markt. * **Juridische basis:** Er wordt verwezen naar het *2e Uitvoeringsbesluit van het Visscherijbesluit 1941*. Dit was een set regels die tijdens de bezetting de handel in en distributie van vis reguleerde. * **Procedure:** De schrijver van de brief heeft de zaak voorgelegd aan de "W. h. M." (zeer waarschijnlijk de *Wethouder voor Marktwezen* van Amsterdam) om te bepalen welke verdere (tucht)maatregelen genomen moeten worden.

Handgeschreven administratieve lijst met kolommen voor naam, (geboorte)datum, adres, locatie van tewerkstelling/project, datum van afvoer en de reden daarvan.

* **Redenen voor afvoer:** De meest voorkomende reden is "wanbetaling", wat duidt op een verplichting (zoals huur of contributie voor een fonds) die niet is nagekomen. De term "Heeft pl. v/d G." of "v/h Min. pl." betekent waarschijnlijk "Heeft plaatsing van de Gemeente" of "Ministerie-plaatsing", wat wijst op een overgang naar een andere vorm van (werk)verschaffing. "Bedanken" staat voor vrijwillige opzegging. * **M. Gombault:** Dit was waarschijnlijk een functionaris bij de Gemeentelijke Dienst voor Maatschappelijk Hulpbetoon of een gelieerde instelling die toezicht hield op deze personen. * **Terminologie:** "R.W.H." staat mogelijk voor "Rijks-Werk-Inrichting" of "Rust- en Werkhuis", instellingen waar armen of werklozen werden ondergebracht.

Getypte lijst met persoonsgegevens (mogelijk een register van marktkooplieden).

De lijst bevat een alfabetisch geordend overzicht (op achternaam, hoewel de 'R' tot 'W' op deze pagina staan) van personen met hun geboortedatum, adres en de markt waar zij waarschijnlijk een staanplaats hadden. De adressen bevinden zich grotendeels in de Amsterdamse wijken (Zuid, Oost, Centrum), met enkele uitschieters naar randgemeenten zoals Badhoevedorp en Aalsmeer. Opvallend is het gebruik van marktlocaties die specifiek werden aangewezen tijdens de bezettingsperiode.

Postkaart (Briefkaart).

* **Formele aard:** Het betreft een officieel administratief stuk dat circuleerde binnen de gemeentelijke diensten van Amsterdam. Het grote "M. 1942" stempel duidt waarschijnlijk op de jaaradministratie van het Marktwezen. * **Procesgang:** De kaart is op 23 augustus verstuurd. Drie dagen later, op 26 augustus, is hij ingezien door ene J. Renz ("Kennis genomen"). Daarna is het stuk geparafeerd door een inspecteur. De opmerking "onbegrepen" van 31 augustus suggereert dat de inhoud van de correspondentie onduidelijk was of niet direct afgehandeld kon worden door de betreffende ambtenaar. * **Locatie:** De ontvanger is gevestigd aan de Jan van Galenstraat 14, het adres van de Centrale Markthallen in Amsterdam, wat de link met het 'Marktwezen' bevestigt.

Briefkaart (postzijde).

* **Formele context:** Dit is de adreszijde van een officiële briefkaart gericht aan de directeur van het Marktwezen in Amsterdam. Het Marktwezen was verantwoordelijk voor het beheer van de markten, waaronder de Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat. * **Datering:** Het poststempel vermeldt duidelijk 2 februari 1942, 14:00 uur. Dit valt midden in de periode van de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. * **Administratieve sporen:** De verschillende nummers aan de linkerkant (zoals 2/268 en 106) wijzen op een intensief administratief proces. De kaart is waarschijnlijk onderdeel geweest van een groter dossier, waarbij de nummers verwijzen naar bijlagen, vervolgpagina's of archiefregistraties binnen de gemeentelijke administratie. * **Identificatie:** De afzender, M. de Vries, woonde in de Pieter Nieuwlandstraat (Dapperbuurt). Gezien de periode en de aard van de correspondentie kan dit een verzoek, klacht of aanvraag betreffen die gerelateerd is aan marktactiviteiten, die tijdens de bezetting streng gereguleerd waren.

Document

* **Afkortingen**: Er wordt veel gebruikgemaakt van afkortingen zoals 'id.' (idem, hetzelfde als hierboven), 't/o' (tegenover), 'perc.' (perceel/pand), 'kl. eetw.' (kleine eetwaren) en 'alc.vrije' (alcoholvrije). * **Adressering**: Romeinse cijfers achter de straatnummers (bijv. I, II, III) duiden de verdieping aan waarop de persoon woonachtig was. 'hs' staat voor huis/begane grond. * **Ordening**: De lijst is alfabetisch gesorteerd op achternaam (sectie H t/m K). * **Locaties**: De genoemde locaties bevinden zich allen in Amsterdam, met een merkbare concentratie in de Joodse buurt (Waterlooplein, Muiderstraat) en de Transvaalbuurt (Retiefstraat, Tugulaweg).

Handgeschreven memo of administratieve notitie.

* **Datum en weer:** De notitie opent met een datum, "Maandag, 3 Aug.". Daaronder staat de weersgesteldheid "guur", wat dubbel onderstreept is om de onaangename koude of wind te benadrukken. * **Namen en zaken:** "Ossendorp" fungeert hier waarschijnlijk als eigennaam (een contactpersoon). De tekst "Oproepjes van drie" suggereert dat er drie berichten of telefoontjes waren binnengekomen. * **Rode annotatie:** De in rood geschreven code "26/10/3 M" is vermoedelijk een later toegevoegd archiefkenmerk, dossiernummer of een datumverwijzing (bijv. 26 oktober 1903 of 1913). * **Adres:** "P. Nieuwlandstr. 15 D" verwijst naar een fysieke locatie, zeer waarschijnlijk de Pieter Nieuwlandstraat in Amsterdam. De toevoeging "D" kan duiden op een specifieke verdieping of woningeenheid.

Handgeschreven concept of minuut voor een ambtelijke brief.

* **Inhoud:** Het document betreft een afwijzing van een verzoek. De afzender (ondertekend met initialen 'D.D.') laat aan twee verschillende adressanten weten dat een uitkering of toeslag ("bijsl." – afkorting voor bijslag) die oorspronkelijk aan hun (overleden) echtgenoten was toegekend, niet op hun eigen naam kan worden overgeschreven. * **Structuur:** Bovenaan staan de adressen van de geadresseerden, genummerd 1 en 2. Daaronder volgt een algemene tekst die voor beiden (of specifiek voor de tweede, getuige de aantekening "2)") bestemd was. * **Schrift:** Een vlot, ambtelijk lopend schrift (latijnse cursief). De doorhalingen en toevoegingen duiden op een werkdocument dat als instructie diende voor een typist(e).

Registerblad / Administratieve lijst (waarschijnlijk afkomstig uit een inventarisatie van de Joodse Raad of een roofinstantie zoals de Lippmann, Rosenthal & Co. bank).

* **Namen:** De lijst bevat uitsluitend Joodse namen (zoals Porcelijn, Beugeltas, Brilleslijper, Bolle). * **Geografie:** De adressen concentreren zich in de toenmalige Joodse wijken van Amsterdam, zoals de Jodenbuurt (Waterlooplein, Rapenburg, Zwanenburgwal) en de Transvaalbuurt (Tugelaweg, Retiefstraat, President Brandstraat). * **Annotaties:** De kolom "Datum Inlevering" bevat cruciale informatie. Veel data liggen rond 26 en 27 januari 1942. De opmerkingen "Sicherheitspol" (Sicherheitspolizei), "gevangenis scheveningen" (het Oranjehotel) en "V.V. bij M.S." (vermoedelijk Vrijwillige Vertrek bij Maatschappelijk Steun, een eufemisme voor deportatie of ontruiming) duiden op actieve vervolging. * **Administratieve tekens:** Er staan kruisjes (x) voor sommige regels, wat kan duiden op een controle of een afwijkende status van die specifieke personen. De Romeinse cijfers achter de huisnummers geven de verdieping aan (hs = huis/begane grond).

Administratieve lijst (verzendlijst)

* **Structuur:** De lijst is georganiseerd in vier kolommen. De eerste kolom 'S' duidt waarschijnlijk op een serie- of lijstnummer. De kolom 'Nr' bevat registratienummers van de betreffende personen of brieven. De kolom 'Naam' en 'adres' spreken voor zich. * **Geografie:** De genoemde adressen bevinden zich vrijwel allemaal in Amsterdam, met een sterke concentratie in de (toenmalige) Joodse buurt en de Transvaalbuurt (bijv. Rapenburg, Tugulaweg, Vrolikstraat, Blasiusstraat). * **Afkortingen:** De adressen bevatten de destijds gebruikelijke aanduidingen voor verdiepingen: 'hs' (huis/begane grond), 'I', 'II', 'III'. Straatnamen zijn vaak afgekort (str., nw. voor nieuwe, pres. voor president). * **Opvallend:** De naam 'M. de Vries' (Nr. 270) komt tweemaal voor op de lijst onder kolom S:2.

Administratieve lijst/registerblad met kolommen.

* **Structuur:** Het document is een register waarin personen zijn gekoppeld aan specifieke dossier- of volgnummers. De eerste kolom (bijv. 19, 28, 27) lijkt een groeps- of categorienummer te zijn, terwijl de tweede kolom individuele identificatienummers bevat. * **Geografie:** De genoemde adressen bevinden zich allemaal in Amsterdam, met een sterke concentratie in de Joodse buurt (Valkenburgerstraat, Rapenburgerstraat) en de Transvaalbuurt (Retiefstraat, Tugelaweg). * **Namen:** Veel van de achternamen zijn kenmerkend voor de Joodse gemeenschap in Amsterdam in die periode (Kroonenberg, De Metz, Polak, Pais, Franschman). * **Wijzigingen:** De doorhalingen suggereren dat de lijst een werkdocument was dat werd bijgehouden; mensen werden afgevinkt of verwijderd zodra hun status veranderde.

Administratieve registratielijst van personen, vermoedelijk een transport- of tewerkstellingslijst.

Dit document is een alfabetische lijst van vijftien Joodse mannen, bijna allen woonachtig in Amsterdam. De kolomstructuur is typisch voor transportlijsten of kampregistraties uit de Tweede Wereldoorlog. * **Handschrift:** Het is geschreven in een goed leesbaar cursief handschrift met donkerblauwe of zwarte inkt. * **Gebruikte afkortingen:** "A'dam" staat voor Amsterdam; "hs" voor huis (begane grond); Romeinse cijfers (II, III) duiden de verdieping aan; "inw" betekent inwonend (onderhuurder). * **Stempel:** Het stempel "ORVELTE" is cruciaal. Orvelte was een van de werkverschaffingskampen (Rijkswerkkampen) voor Joodse mannen in Drenthe, die later onder het gezag van Kamp Westerbork kwamen te staan. * **Notities:** De handgeschreven toevoeging onderaan suggereert een alternatief adres of een contactpersoon ("per adres") voor de persoon Aaron Zilverberg.

# TRANSCRIPTIE Dat u de aangewezen persoon is die voor een toewijzing kan zorg dragen. Ik ben gaarne bereid u mondelinge mededelingen te doen. Ik hoop bericht van uw gunst. resultaat te mogen ontvangen. Hopende een spoedig bericht van u te mogen ontvangen teken ik hoogachtend Mevr: H. J. Zalmstra - Boere Pieter Nieuwland- straat 3 Amsterdam. (Oost) *Handgeschreven notitie onderaan:* Zalmstra i...

# TRANSCRIPTIE No. 29/89/1 M. 1943 2/II [stempel/kenmerk] 403 [in rood potlood] u.w. Insp [geparafeerd] a’ Dam 1 Nov. ’43 Aan den Directie Marktwezen M.h. In overleg met de marktmeester, doe ik U een verzoek, een assistent (of een) zoo nu en dan plaatsvervanger te mogen hebben voor mijn standplaats op de Nieuwmarkt. De man die ik daarvoor op het oog heb is Leendert-A. Koster geb: 7.6. 1890 adr...

# TRANSCRIPTIE VP/HG. *extra* 27/78/2 M. n3 14 Augustus 1939. Aanvraag uitstalvergunning t.n.v. J. Jongkind & Zoon. den Heer Directeur der Gemeente-Belastingen, Heerengracht 196, <u>Amsterdam-Centrum.</u> ...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven in de rechterbovenhoek in zwarte inkt:] *M. Müller* [Met een rode streep door de handgeschreven naam] VP/HG. 15/9/4 M. n 3 12 December 1939. Verplaatsing paal der markt- verlichting Nieuwmarkt. den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, A l h i e r . Onder terugzending van de met Uw kantbrief d.d. 9 dezer om advies ontvangen stukken no. 886 L.M. 1939 heb ik de...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven in paarse inkt:] Verzonden 9/12 [Getypt:] HG. den Heer W. Zalmstra, Pieter Nieuwlandstraat 3, Amsterdam-Oost. Wijk 18. 46A/152/2 M. 9 December 1941. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 2 dezer deel ik...