A. Elzas

Officieel schrijven / kennisgeving van strafoplegging.

De brief is een formele berisping en voorwaardelijke strafoplegging aan een marktkopman, de heer A. Elzas. Uit de tekst blijkt dat de heer Elzas op zaterdag 22 juni 1940 de markt aan de Ten Katestraat niet op tijd (vóór 21:00 uur) had verlaten met zijn goederen, ondanks een eerdere waarschuwing. Op basis van artikel 39 lid 1 van het Marktreglement krijgt hij een voorwaardelijke straf: een ontzegging van het recht om op de Amsterdamse markten te staan voor de duur van één dag. Deze straf wordt pas effectief als hij binnen een jaar na dagtekening (de proeftijd) opnieuw een overtreding begaat op een van de markten in de stad. De brief is ondertekend namens "De Directeur", wat duidt op de directeur van de gemeentelijke marktdienst.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

* **Inhoud:** De heer A. Elzas vraagt de directeur van het Marktwezen om ontheffing van de plicht om zijn standplaats op de Ten Katemarkt dagelijks te bezetten. De reden hiervoor is een tekort aan voorraad: hij kan momenteel niet voldoende biscuits en koek geleverd krijgen om zijn handel voort te zetten. * **Schrijfstijl:** De brief is geschreven in een uiterst correcte, formele stijl die gebruikelijk was voor officiële correspondentie met de overheid in die tijd. * **Locaties:** * **Jonas Daniël Meijerplein 19:** Het woonadres van de afzender, gelegen in het hart van de oude Joodse buurt van Amsterdam. * **Ten Katestraat:** De locatie van de markt (in Amsterdam-West) waar de standplaats zich bevond.

Administratieve kaart of bijblad van de gemeente (mogelijk Marktwezen Amsterdam).

Dit document betreft een officiële waarschuwing aan een marktkoopman genaamd A. Elzas. Uit de tekst blijkt dat hij standplaatsen had op twee bekende Amsterdamse markten: de Ten Katemarkt (plaats 358) en het Waterlooplein (plaats 93). De kern van de zaak is de bezettingsgraad van zijn kraam in de Ten Katestraat. De marktmeester of ambtenaar (ondertekend door 'deHaan') heeft Elzas gesommeerd om zijn plaats minimaal twee keer per week te bezetten. Indien hij dit niet doet, dreigt de gemeente de vergunning in te trekken. Elzas heeft verklaard hiermee akkoord te gaan, waarna het dossier als 'afgedaan' is beschouwd door de hiërarchisch meerdere. De administratieve gang van zaken is zichtbaar door de verschillende data: * **14 november:** Doorgezonden voor actie. * **15 november:** Oproep voor Elzas om te verschijnen. * **20 november:** Het gesprek vindt plaats, akkoord wordt vastgelegd. * **23 november:** Definitieve aftekening van het dossier.

Handgeschreven brief (kennisgeving).

In deze brief stelt de heer A. Elzas de directeur van de gemeentelijke marktdienst ervan op de hoogte dat hij zijn standplaats op de markt aan de Ten Katestraat (gelegen in Amsterdam-West) "voorloopig" opgeeft. Elzas woont op het Jonas Daniël Meijerplein, het hart van de toenmalige Joodse buurt in Amsterdam. Opvallend is de ambtelijke notitie onderaan de brief, geschreven een week na ontvangst. Een ambtenaar (mogelijk een marktmeester of inspecteur) merkt op dat de afzender nog een andere standplaats heeft op het Waterlooplein. Hij adviseert met klem ("geef dringend in overweging") om de openstaande schuld van 5 maal het marktgeld van 1,35 gulden (totaal 6,75 gulden) daar in te vorderen. Dit duidt op een strikte administratieve controle op marktgelden, zelfs in een tijd van toenemende maatschappelijke spanning.

Handgeschreven register/lijst van marktkooplieden.

* **Administratieve structuur:** De lijst is strak georganiseerd in twee kolommen. De linkerzijde betreft non-food (textiel en kleding), de rechterzijde betreft voedingsmiddelen. De nummers in de linkerkolommen verwijzen naar marktplaatsen of vergunningsnummers. * **Goederen:** Het assortiment weerspiegelt de dagelijkse behoeften van die tijd: van basisbehoeften zoals ondergoederen, dekens en aardappelen tot luxe-artikelen zoals koek, chocolade en 'japons' (jurken). 'Ger: visch' staat voor gerookte vis. * **Naamkunde:** De lijst bevat een grote hoeveelheid namen die typerend zijn voor de Joodse gemeenschap in Amsterdam (o.a. Morpurgo, Meljado, Polak, Markus, Elzas, Boas, Franschman). Dit bevestigt de centrale rol van de Joodse bevolking in de handel op het Waterlooplein. * **Kwantiteit:** Aan de onderzijde van de kolommen staan teltotalen (20/17 en 32+3), waarschijnlijk gebruikt voor dagelijkse controle of belastinginning door de marktmeester. ---

Handgeschreven brief (officiële correspondentie).

Dit korte, zakelijke schrijven is een kennisgeving van het opgeven van een marktstandplaats. De afzender, A. Elzas, geeft als reden "door omstandigheden". Deze vage formulering was in de ambtelijke correspondentie van die tijd gebruikelijk, maar verhult in deze specifieke historische context vaak een dwingende of tragische achtergrond. De brief vertoont sporen van ambtelijke verwerking: * **Stempel:** Geeft de registratie binnen het archiefsysteem van het Marktwezen aan. * **Potloodaantekening:** De instructie "inschrijven enz." wijst erop dat de opzegging administratief verwerkt moest worden in de registers van standplaatshouders. * **Adres:** Het J.D. Meijerplein 19 bevond zich in de Joodse buurt van Amsterdam, wat van groot belang is voor de contextuele duiding.

Administratieve kaart/notitie (Model No. 14, Algemene Zaken).

Dit document is een administratief "bijblad" dat betrekking heeft op een mutatie in een register of lijst. De kern van de notitie is het verzoek om de heer **A. Elzas**, woonachtig aan het **Maasplein 96**, per 31 mei 1941 "af te voeren". De naam **H. Dijkema** wordt hierbij ook genoemd, mogelijk als degene die de plek overneemt of als betrokken ambtenaar. Uit de opmerkingen blijkt een vertraging in de uitvoering: op 31 mei 1941 wordt genoteerd dat de plek "nog bezet" is. Uiteindelijk vindt de administratieve verwerking plaats op 7 juni 1941 ("Afgevoerd per 7 Juni 1941"), waarna het document op 9 juni met de instructie "opbergen" in het archief is geplaatst. De kaart is geviseerd door een inspecteur genaamd De Haer.

Administratieve notitie/correspondentie betreffende marktvergunningen.

Dit document is een intern ambtelijk schrijven van de marktinspectie in Amsterdam. Het behandelt de personele bezetting van een marktkraam op het Maasplein. De kern van de zaak is een verandering in assistentie: 1. **J. de Leeuw-Walvisch** heeft een vaste staanplaats (nr. 94) op de markt aan het Maasplein. 2. Zij werd voorheen geassisteerd door haar vader, **J. Walvisch**. 3. J. Walvisch heeft echter de vrijgekomen plaats van **A. Elzas** overgenomen (die in februari 1941 de plaats opzegde), waardoor hij nu zelf een zelfstandige staanplaats heeft. 4. Hierdoor vraagt Mw. De Leeuw-Walvisch toestemming om een nieuwe assistent aan te stellen: **Frieda Ritmeester** (geboren op 7 juli 1912). 5. De verschillende ambtenaren (waaronder Hv Dyksma en 'de Heer') geven een positief advies en accorderen het verzoek, mits het gaat om assistentie en niet om volledige vervanging.

Handgeschreven brief op gelinieerd papier.

* **Inhoud:** De afzender, A. Elzas, zegt formeel zijn marktstandplaats (nummer M. 96) op het "Mooplein" op. Met "Mooplein" wordt vrijwel zeker het Mosplein in Amsterdam-Noord bedoeld. * **Reden:** De schrijver geeft aan "door omstandigheden gedwongen" te zijn. In de context van juni 1941 is dit een eufemisme voor de uitsluiting van Joodse burgers uit het openbare leven door de Duitse bezetter. * **Administratieve afwikkeling:** In het postscriptum wordt vermeld dat er pasfoto's zijn bijgevoegd van hemzelf en van een zekere Ali Walvisch. Dit duidt op het inleveren van marktvergunningen of legitimatiebewijzen die bij de standplaats hoorden. * **Handschrift:** Het betreft een verzorgd, rechtopstaand cursief handschrift, kenmerkend voor het onderwijs in de eerste helft van de 20e eeuw.

Getypte lijst met namen en adressen, voorzien van handgeschreven kanttekeningen.

* **Administratieve aard:** De lijst lijkt een distributielijst of abonneelijst. De handgeschreven term "verdeellijst" (bij Bosbaan, Brandenburg en Dotsch) suggereert dat deze personen een grotere hoeveelheid van een bepaald goed of publicatie ontvingen om verder te verspreiden. * **Sociaal-geografisch:** De adressen zijn uitsluitend Amsterdams, verspreid over de stad (Centrum, West, Oost, Zuid). De toevoeging van Romeinse cijfers (I, II, III) duidt op de verdieping van de woning. * **Categorisering:** Zeer opvallend zijn de handgeschreven toevoegingen "(Joden)" bij de namen M. Bril, Jac. Cohen & Zn. en A. Elzas. Dit wijst op een registratie waarbij de etnische/religieuze achtergrond van belang was voor de gebruiker van de lijst. * **Fouten in de bron:** Er staan enkele typefouten in de straatnamen, zoals "le Constanteyh Huygenstraat" (1e Constantijn Huygensstraat), "Bentingstraat" (waarschijnlijk Bentinckstraat) en "Oeterwalestraat" (mogelijk Oosterparkstraat of een verschrijving van Oetewalerstraat).

Getypte brief (doorslag/archiefkopie) met handgeschreven kanttekeningen.

Dit document is een ambtelijk bevel gericht aan de heer A. Elzas. De toon is dwingend ("onverwijld dient in te leveren"). Het onderwerp betreft de inlevering van elektrische materialen (een snoer met toebehoren) die werden gebruikt voor marktverlichting op het Jonas Daniël Meyerplein. De administratieve krabbels bovenin tonen het interne proces: de brief werd een dag na datering verzonden (13 maart) en er werd een notitie gemaakt om de inspecteur hieraan te herinneren, wat duidt op een streng toezicht op de naleving van dit bevel. Het adres van de ontvanger en het genoemde marktkantoor bevinden zich beide op het J.D. Meyerplein in Amsterdam.

(Bovenaan midden) @ A. Hegeman A. Lopes Dias L. Caransa

- 3 -

# TRANSCRIPTIE [Stempel linksboven in paars]: N$^o$ 27/6 // M. 1941 $^{11}/_{1}$ [Rechtsboven]: Amsterdam, 8 Januari 1941. Den Heer Directeur v/h Marktwezen Alhier. [In blauw potlood/inkt]: ni. Inp Mijnheer! Hierdoor deelt ondergeteekende, A. Elzas, J. D. Meijerplein 19, U mede, dat hij zijn standplaats op de markt aan den Ten Katestraat voorloopig opgeeft. Hoogachtend. A Elzas. [Handgeschr...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Handgeschreven brief (kennisgeving). * **Datum:** 8 januari 1941. * **Afzender:** A. Elzas, wonende aan het J.D. Meijerplein 19, Amsterdam. * **Geadresseerde:** De Directeur van het Marktwezen, Amsterdam. * **Kenmerken:** Bevat ambtelijke stempels en een handgeschreven kanttekening van een ambtenaar gedateerd op 14 januari 1941. * **Locatie:** Amst...

## Rechterpagina