J. Melhado

Document

In deze zakelijke correspondentie reageert de directeur van een niet nader genoemde gemeentelijke dienst op een schrijven van de heer L. Denneboom van 17 mei 1939. De kern van de brief is een afwijzing van een verzoek tot teruggave van gespaard geld. De heer Denneboom had blijkbaar gevraagd om de teruggave van "gespaarde kwartjes" (een vorm van verplichte besparingen of borgstelling) omdat hij er wellicht vanuit ging dat zijn ventvergunning was ingetrokken. De directeur stelt echter vast dat er bij zijn dienst niets bekend is over een intrekking van de vergunning, waardoor er geen reden is voor uitbetaling. Bovendien wijst de directeur de aanvrager erop dat hij voor dergelijke financiële verzoeken bij de verkeerde instantie aanklopt: hij dient zich te wenden tot de directeur van de Dienst voor Maatschappelijken Steun (DMS).

Officiële brief/correspondentie.

Deze brief is een zakelijke reactie op een verzoek van de heer L. Denneboom van 17 mei 1939. De kern van de correspondentie draait om twee zaken: een ventvergunning en "gespaarde kwartjes" bij de Dienst voor Maatschappelyken Steun (DMS). De heer Denneboom had blijkbaar gevraagd om de teruggaaf van gespaard geld, vermoedelijk omdat hij in de veronderstelling verkeerde dat zijn vergunning om te mogen venten (straatverkoop) was ingetrokken. De directeur van de betreffende dienst laat echter weten dat er bij hen geen sprake is van een intrekking van de vergunning. Hierdoor is er geen aanleiding om het gespaarde geld uit te keren. Tevens wijst de afzender de heer Denneboom op de juiste procedure: voor zaken betreffende het gespaarde geld bij de DMS moet hij zich rechtstreeks tot de directeur van die specifieke dienst wenden.

Getypte brief.

Het betreft een formele, ambtelijke mededeling betreffende de restitutie van een klein bedrag (0,97 gulden). De heer Helmstadt had dit bedrag blijkbaar betaald voor een marktvergunning die hij niet bleek te bezitten of te hebben gekregen. De brief hanteert een strikt formele toon met ouderwetse grammaticaal-juridische vormen zoals "eener vergunning" en "te mijnen kantore". De procedure voor terugbetaling vereist fysieke aanwezigheid met een getekende kwitantie bij de kas.

Doorslag van een verzonden brief.

* **Inhoud:** De brief is een formele afwijzing van een verzoek. De heer Oudhof had schriftelijk verzocht om opnieuw toegang te krijgen tot het terrein van de Centrale Markt. De directeur herinnert hem eraan dat een dergelijk verzoek al eerder (in maart 1937) door het college van Burgemeester en Wethouders is afgewezen. * **Toon:** De toon is kortaf en bureaucratisch. De zin "Ik heb daaraan niets toe te voegen" wijst op een definitieve beslissing waarbij geen ruimte is voor verdere correspondentie of discussie. * **Administratieve sporen:** De afkorting "vP/G." zijn waarschijnlijk de initialen van de typist(e) en de opsteller. De handgeschreven notitie "Verzonden 15/7" dient als bewijs voor de verzendadministratie. De onderstreping van de plaatsnaam en de toevoeging van "Wyk 21" hielpen bij de postbezorging binnen Amsterdam.

Medisch getuigschrift / Doktersverklaring.

Het document is een medische verklaring opgesteld door arts Salomon Meijer ten behoeve van zijn patiënt, de heer H. Lap. De arts verklaart hierin dat de patiënt vanwege zijn fysieke gesteldheid hulp nodig heeft bij het uitvoeren van zijn werkzaamheden als marktkoopman. De lijst met afkortingen aan de linkerzijde verwijst naar diverse Amsterdamse ziekenfondsen uit die periode (zoals het *Amsterdamsch Ziekenfonds voor Ambtenaren* (A.Z.A.) en *Victoria* (VICT.)). De letter "R." bovenaan de handgeschreven tekst staat voor het Latijnse *Recipe* ('neem'), wat gebruikelijk was op doktersrecepten, maar hier dient als inleiding voor een algemene medische aantekening.

Getypte officiële brief (doorslag of kopie).

* **Inhoud:** De brief is een formele bevestiging van ontvangst en afhandeling van een klacht. De heer Dagloonder had op 6 februari 1939 een klacht ingediend over overlast veroorzaakt door "kramenzetters" (personen die marktkramen opbouwen en afbreken). De directeur laat weten dat de klacht is genoteerd en spreekt de hoop uit dat de overlast in de toekomst zal verminderen. * **Stijl:** De toon is zakelijk, afstandelijk en formeel-ambtelijk, kenmerkend voor de vooroorlogse correspondentie van overheidsinstanties. * **Sociale aspecten:** De naam van de geadresseerde, Dagloonder, is een bestaande familienaam maar verwees historisch ook naar een sociaal-economische status. De locatie, Nieuwe Uilenburgerstraat, bevond zich in een dichtbevolkte buurt waar veel straathandel en markten plaatsvonden.

Getypte brief met handgeschreven aantekeningen.

* **Inhoud:** De brief is een formeel verzoek aan een marktkoopman (de heer Draayer) om een medisch bewijsstuk aan te leveren. De heer Draayer had blijkbaar op 10 januari laten weten dat hij niet op de markt kon verschijnen. De directie eist nu een officiële doktersverklaring om deze afwezigheid te legitimeren. * **Taal en spelling:** Het document hanteert de destijds gebruikelijke formele spelling en naamvallen ("den Heer", "by", "blyken", "dezer"). De term "per omgaande" onderstreept de urgentie van het verzoek; het antwoord werd met de eerstvolgende post terug verwacht. * **Administratieve sporen:** De aantekening "Verzonden 26/1" bevestigt dat de brief op de dag van datering daadwerkelijk is uitgegaan. De code "Wyk 9" verwijst naar de administratieve wijkindeling van Amsterdam in die periode; de Anjeliersstraat ligt in de Jordaan.

Getypte brief (doorslag of kopie).

Deze brief is een formeel antwoord van een niet nader genoemde directeur (zeer waarschijnlijk van de Amsterdamse Dienst van het Marktwezen) aan de heer A.J. Koestal. De heer Koestal had op 11 september 1939 een verzoek ingediend, mogelijk om marktonderzoek te doen of om andere redenen achter marktkramen te mogen staan. De directeur wijst dit verzoek resoluut af. Hij stelt dat het zonder expliciete toestemming verboden is om zich achter de stal van een marktkoopman te bevinden. Tevens wordt specifiek vermeld dat het doel dat de heer Koestal in zijn brief beschreef, geen aanleiding geeft om een uitzondering te maken. De toon is zakelijk, ambtelijk en streng. De handgeschreven aantekening "Verzonden 2/10 - '39" geeft aan dat de brief effectief twee dagen na datering is verstuurd.

Officiële brief/kennisgeving (waarschijnlijk een doorslag voor het archief).

Deze brief is een officiële reactie op een verzoek van de heer S. Boer. De heer Boer had blijkbaar een brief gestuurd (gedateerd 5 oktober 1939) met het verzoek om tijdelijk niet aan zijn verplichting te hoeven voldoen om zijn standplaats op de Dappermarkt in te nemen. De directeur willigt dit verzoek in en verleent hem een uitstel van vier weken, ingaande op de datum van de brief (24 oktober 1939). Uit de tekst blijkt dat er strikte regels waren voor marktkraamhouders: zij hadden de plicht hun toegewezen plek regelmatig te bezetten, op straffe van het mogelijk verliezen van hun vergunning of standplaats.

Doorslag van een zakelijke brief (typschrift op dun doorslagpapier).

* **Inhoud:** De brief is een formele uitnodiging voor een gesprek. De heer Huis had op 24 oktober 1940 een brief gestuurd naar het "Quartieramt". In reactie daarop wordt hij nu verzocht om zich te melden bij bedrijfschef J. Broerse op de Centrale Markt in Amsterdam voor een onderhoud tussen 9 en 10 uur 's ochtends. * **Taalgebruik:** De brief hanteert de destijds gebruikelijke formele ambtelijke stijl en spelling (bijv. "Utrechtschedwarsstraat", "gerichten", "tusschen"). Opvallend is het consequente gebruik van de letter "y" in plaats van "ij" (bijv. "by", "bedryfschef", "myn", "Wyk"), wat vaker voorkwam op schrijfmachines uit die tijd of als specifieke stijlvoorkeur. * **Organisatie:** De afzender is een directeur van een niet nader genoemde gemeentelijke dienst. Gezien de locatie van de afspraak (de Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat) en de betrokkenheid van een "bedrijfschef", gaat het waarschijnlijk om de directie van de Amsterdamse Marktwezen.

Doorslag van een getypte brief (officieel schrijven).

Deze brief is een formeel antwoord op een verzoek van de heer L. Kanes. De heer Kanes had via een briefkaart op 16 december 1940 verzocht om zijn staanplaats op de markt in de Westerstraat tijdelijk niet te hoeven bezetten. De directeur verleent hiervoor toestemming voor een periode van twee weken vanaf de datum van de brief (dus tot ongeveer 16 januari 1941). Er wordt echter een belangrijke voorwaarde gesteld: hoewel hij er niet hoeft te staan, moet het wekelijkse marktgeld wel gewoon doorbetaald worden aan de dienstdoende ambtenaar. Dit duidt op strikte handhaving van de marktreglementen, zelfs bij afwezigheid. De vermelding "Wijk 20" heeft waarschijnlijk betrekking op de administratieve indeling van de stad of de marktsector.

Getypte doorslag van een officiële brief.

* **Inhoud:** De brief is een formele afwijzing van een verzoek. De heer Wessels had op 13 maart 1940 verzocht om assistentie te krijgen van een jongen die jonger is dan 18 jaar. Dit verzoek wordt door de directeur afgewezen. * **Taalgebruik:** Het taalgebruik is typisch voor de ambtelijke correspondentie van die tijd: formeel, afstandelijk en beknopt ("niet voor inwilliging in aanmerking kan komen"). * **Administratieve details:** De handgeschreven aantekening "Verzonden 22/3-'40" bevestigt de feitelijke verzending op de dag van datering. De code "Wijk 22A" duidt op de administratieve indeling van Amsterdam in die periode.

Document

Handgeschreven brief (waarschijnlijk gericht aan een gemeentelijke instantie of werkgever).

Deze brief is een indringend persoonlijk bewijsstuk van de vroege Jodenvervolging in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. Mevrouw Melhado-Haring reageert op een schrijven (mogelijk een oproep voor werk of een administratieve navraag) en legt uit dat haar echtgenoot, J. Melhado, niet aanwezig kan zijn. De kern van de brief is de mededeling dat haar man op **22 februari [1941]** "van straat is opgepakt" en naar Duitsland is overgebracht. Zij verzoekt de instantie om zijn "plaats vrij te houden" tot zijn terugkeer. Dit getuigt van de hoop, die achteraf bezien tragisch was, dat de opgepakte mannen spoedig zouden terugkeren. De onderin genoemde locaties "Zwanenburgwal" en "Uilenburg" verwijzen naar het hart van de oude Jodenbuurt in Amsterdam, wat de context van de razzia's verder bevestigt.

Administratieve kaart/formulier (Alg. Zaken Model No. 14).

* **Inhoud:** Het document is een administratieve notitie over J. Melhado, wonende aan de Blasiusstraat 46 II te Amsterdam. Er wordt melding gemaakt van een vrijstelling van het betalen van marktgeld vanaf 23 februari 1941. De reden hiervoor is "hechtenis" (gevangenschap). Er wordt ook verwezen naar Uilenburgwal 98, mogelijk de standplaats op de markt of een vorig adres. * **Administratieve kenmerken:** Het document bevat diverse archiefnummers (30/18/1 en 30/18/2 M) en stempels/data die de route door de bureaucratie aangeven tussen 23 februari en 26 maart 1941. * **Handschrift:** Het betreft een ambtelijk handschrift uit de vroege 20e eeuw.

Getypte brief (doorslag/archiefkopie).

De brief is een officiële beschikking aan de heer J. Canes betreffende zijn standplaats op de markt in de Westerstraat te Amsterdam. De heer Canes had op 29 april een verzoek ingediend, waarop de directie hem een uitstel van twee maanden verleent voor de plicht om zijn marktplaats fysiek te bezetten. Een strikte voorwaarde is dat het verschuldigde marktgeld gedurende deze periode wekelijks blijft worden voldaan aan de dienstdoende ambtenaar. Opvallend is de administratieve precisie (verwijzing naar "Wijk 20" en dossierkenmerk "33/33/2 M") en de opmerkelijke spelfout in de functietitel van de ondertekenaar ("Diredteur").

Notulen (vergaderverslag).

* **Kernconflict:** Het document legt een moment van demotivatie en politieke frictie vast binnen een gemeentelijk adviesorgaan. Een commissielid (Melhado) stelt het bestaansrecht van de commissie ter discussie nadat de Amsterdamse Gemeenteraad hun jarenlange werk aan een 'winkelverordening' (waarschijnlijk betreffende openingstijden of vestigingseisen voor schoenwinkels) in één klap heeft verworpen. * **Leiderschap:** De voorzitter (Scherf) hanteert een diplomatieke en volhardende toon. Hij erkent de teleurstelling, maar hamert op de bredere maatschappelijke verantwoordelijkheid van de commissie: het waarborgen van de kwaliteit en beschikbaarheid van schoeisel en leer voor de Amsterdamse bevolking. * **Taalgebruik:** Het document is opgesteld in de toen gangbare spelling (vóór de spelling-Marchant breed werd doorgevoerd), herkenbaar aan woorden als "Vrydag", "onmogelyk" en "eigenlyk". * **Interessant detail:** De aanwezigheid van de Directeur van het Marktwezen suggereert dat, ondanks de politieke tegenslag rond de winkelverordening, de focus verschoof naar de regulering van schoenverkoop en -reparatie op de openbare markten (zie de handgeschreven kop).

## Rechterpagina

- 3 -

M. de Haan.

**De Centrale Markt**

# TRANSCRIPTIE H Molenaar