A. Hagedoorn

Inventarisatielijst/Register van ondernemingen.

* **Taal en Spelling:** Het document hanteert de oude spelling (vóór 1947), herkenbaar aan woorden als "visch", "versche" en "visscherij". * **Annotaties:** De rode kruisen (X) voor de namen en de rode strepen suggereren een controleproces. Veel bedrijven zijn gemarkeerd als "opgeheven". Bij de ondersteuning ("thans steun") bij D. Hammelburg valt op dat dit wijst op de verpaupering of het stopzetten van de nering. * **Terminologie:** * *Vischhal/Vischkelder:* Typerende Amsterdamse bedrijfsruimten voor de visverkoop, vaak in souterrains of speciale markthallen. * *Zuurwaren:* De combinatie van vis (haring) en zuurwaren (augurken, uien) was en is typerend voor de Amsterdamse eetcultuur. * *Dichte loods:* Verwijst naar opslag zonder publieke winkelverkoop. ---

Handgeschreven ambtelijke notitie / memo.

Het document is een verslag van een geconstateerde overtreding van de visserijwetgeving of distributieregels tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een zekere Hagedoorn heeft buiten de officiële kanalen om 50 pond snoekbaars aangenomen in Sijmonshaven. Wanneer hij hiermee geconfronteerd wordt door een inspecteur, geeft Hagedoorn aan dat hij via de officiële weg (de 'verdeeling') te weinig vis krijgt voor zijn onderneming. Hij kiest er daarop zelf voor om van de distributielijst geschrapt te worden, waarschijnlijk omdat hij zijn handel voortaan volledig buiten het officiële systeem om wil voeren of omdat de sanctie van uitsluiting hem weinig deert gezien de lage toewijzingen. De inspecteur gaat hiermee akkoord en geeft opdracht aan de heer Stam om de administratie aan te passen.

Getypte lijst met namen en bedragen/punten.

* **Structuur:** De lijst is strikt numeriek geordend van hoog (404,82) naar laag (225,62). * **Inhoud:** De namen zijn typisch Nederlands, waaronder namen die vaak in de Joodse gemeenschap van Amsterdam voorkwamen (zoals Goudeketting, Elzas, Fransman, Wurms). * **Markeringen:** * De sluitende haakjes ")" achter de getallen lijken te dienen om de cijferkolom af te bakenen. * De breuken aan de rechterkant (1/2, 1, 3/4) en de getallen "2" en "3" bovenaan suggereren een classificatie of een wegingsfactor die op de blokken namen van toepassing is. * Er is een handmatige type-correctie zichtbaar bij "Hilgers", waarbij de 'L' over de 'l' is getypt.

Zakelijke brief / Verzoekschrift.

Dit document is een formeel verzoek van visverkoper A. Hagedoorn aan de directeur van de afdeling Marktwezen van de gemeente Amsterdam. Hagedoorn verzoekt om weer vis te mogen inkopen via de Gemeentelijke Visafslag. Uit de handgeschreven kanttekeningen blijkt dat de ambtelijke molen direct in werking trad: 1. **Statuscontrole:** Er is genoteerd dat de aanvrager zowel een "venter" (straatverkoper) als een "winkelier" is. 2. **Vergunningscheck:** Er wordt gevraagd naar de "ventverg" (ventvergunning). 3. **Besluit/Doorverwijzing:** Onderaan is de uiteindelijke afhandeling genoteerd: de aanvrager wordt niet direct geholpen door het Marktwezen, maar moet zich wenden tot de "Visscherij Centrale". De brief geeft een goed beeld van de administratieve afhandeling van distributievragen tijdens de bezettingsjaren.

Pagina uit een administratieschrift of kasboek met opgeplakte/bijgevoegde losse briefjes.

* **Handschrift:** Het betreft een vlot, functioneel cursief handschrift, typisch voor het midden van de 20e eeuw. De tekst op het losse briefje is iets formeler van aard (een verklaring), terwijl de tekst in het schrift pure boekhoudkundige aantekeningen betreft. * **Layout:** Het document is een hybride van een vast register en losse bewijsstukken. Het gebruik van haakjes met getallen - bijv. "(3)" - verwijst waarschijnlijk naar het aantal colli of specifieke leveringsdagen. * **Terminologie:** * **KG/KL:** Staat voor kilogrammen. De 'KL' kan een slordig geschreven 'KG' zijn, of verwijzen naar 'Kilo' (waarbij de L voor de klank staat), hoewel het ongebruikelijk is. Gezien de context van garnalen gaat het om gewicht of volume (kisten). * **Afgedaan:** Een boekhoudkundige term die aangeeft dat de betreffende post is afgehandeld, betaald of geleverd. * **Topografie:** De adressen (Passeerdersdwarsstraat, Lange Leidsedwarsstraat, Lange Brugsteeg) situeren deze handel in het centrum van Amsterdam.

Getypte lijst (doorslag of stencil), waarschijnlijk een administratief register of distributielijst.

Het document is een zorgvuldig bijgehouden lijst van personen, onderverdeeld in genummerde "Series" (4 t/m 8). Per persoon zijn het serienummer, een uniek volgnummer, de naam, de geboortedatum en het adres genoteerd. Er zijn twee kolommen aan de rechterzijde, aangeduid met de jaren "41/42" en "42/43". De meeste personen hebben een kruisje ("x") in de eerste kolom, enkelen in de tweede, en een zeer klein aantal (zoals H.F. Elners en P. Groothuis) in beide. Dit suggereert een periodieke registratie, mogelijk voor de uitreiking van steun, bonnen of lidmaatschapsgelden. De adressen zijn voornamelijk geconcentreerd in Amsterdamse volksbuurten (Kinkerbuurt, Jordaan, Amsterdam-West), maar er is ook een opvallende aanwezigheid van personen uit Marken (o.a. de familie Dorland), Monnickendam en Volendam. Afkortingen zoals "hs" (huis/begane grond), "I, II, III" (verdiepingen) en "Mon'dam" zijn standaard voor die periode.

Zakelijke brief / Verzoekschrift

In deze brief verzoekt de heer A. Hagedoorn, eigenaar van een haringhandel in de Amsterdamse binnenstad, om een omzetting van zijn ventvergunning naar een vaste standplaats. De aanleiding is het vervallen van zijn huidige vergunning per de eerstvolgende maandag. Hagedoorn voert drie belangrijke punten aan: 1. **Vaste standplaats:** Hij wil een vaste plek in plaats van te moeten venten (rondreizen/lopen), om zijn inkomen te waarborgen. 2. **Toewijzing van goederen:** Hij vraagt om een "dubbele toewijzing" van vissoorten. Dit duidt op de distributie- en rantsoeneringsmaatregelen die tijdens de bezettingstijd van kracht waren. 3. **Bedrijfsopvolging:** Hij verzoekt de officiële papieren op naam van zijn 28-jarige zoon, H.C. Hagedoorn, te zetten, die blijkbaar de dagelijkse leiding al grotendeels op zich neemt. Opvallend is de taalgebruik-fout "gezinsinkomem" (met een 'm' aan het eind), wat wijst op een typefout tijdens het opmaken van de brief.

Brief (doorslag/kantoorkopie).

De brief is een formele, ambtelijke afwijzing. De heer A. Hagedoorn had op 21 mei 1942 een schrijven gestuurd met bepaalde verzoeken (de inhoud daarvan wordt niet gespecificeerd). Een speciale commissie binnen de Visscherijcentrale heeft deze verzoeken getoetst en geoordeeld dat ze niet gehonoreerd worden. De tekst is kort en zakelijk, zonder verdere onderbouwing voor de afwijzing, wat typerend is voor de autoritaire bestuursstijl van die periode.

Zakelijke brief op briefpapier met briefhoofd.

* **Doel van de brief:** De afzender, een haringhandelaar, verzoekt de Inspecteur van het Marktwezen formeel om een ruil van toegewezen quota. Hij wil zijn toewijzing voor zoetwatervis inruilen voor een toewijzing voor zeevis (zowel 'grof' als 'fijn'). * **Toon en taalgebruik:** De brief is geschreven in de formele en hoffelijke stijl die in die tijd gebruikelijk was voor correspondentie met overheidsinstanties ("Weledele Heer", "Ondergeteekende verzoekt U hiermede beleefd"). Er wordt gebruikgemaakt van de oude spelling (bijv. "visch", "ondergeteekende"). * **Administratieve verwerking:** De handgeschreven notitie "afgedaan" bovenin geeft aan dat het verzoek is behandeld. De stempel met het nummer "466/86/ M. 1943" duidt op een systematische archivering bij de ontvangende instantie.

Dubbele pagina uit een grootboek of register (genummerd 2 en 3).

* **Structuur:** Het document is een administratief register. De namen zijn gegroepeerd op de eerste letter van de achternaam (D, E, F, G, H, J, K, L), wat wijst op een alfabetische index. * **Terminologie:** * **Fr.:** Waarschijnlijk "Fransz" (zoon van Frans) of een geografische aanduiding (Friesland?). * **v.B.:** Zeer waarschijnlijk "van Buiten", een veelgebruikte term in Nederlandse registers voor personen die buiten de betreffende gemeente woonden. * **Jz / Wz:** Patroniemen (Janszoon, Willemszoon). * **Numerieke waarden:** Veel bedragen liggen rond de 3000. Dit kan duiden op het nominaal kapitaal van aandelen, certificaten in een fonds, of een belastingaanslag op basis van vermogen. De bedragen 5160 en 3080 komen herhaaldelijk voor, wat wijst op gestandaardiseerde eenheden. * **Correcties:** Er zijn diverse doorstrepingen en wijzigingen zichtbaar (bijv. bij 173 en 266), wat aantoont dat dit een werkdocument was dat over een langere periode werd bijgehouden.

Administratief register / distributielijst.

Het document functioneert als een administratief bewijsstuk voor de levering van goederen. * **Structuur:** De tabel verdeelt de leveringen over drie specifieke data (21, 22 en 23 april). De namen in de kolommen fungeren als kwijting (bevestiging van ontvangst). * **Distributiepatroon:** Er valt een patroon op waarbij gestreefd wordt naar een standaardhoeveelheid van circa 3000 bokkingen per ontvanger. Bij afwijkingen, zoals bij No. 155 (2990), is een expliciet kruis geplaatst bij het totaal. * **Logistiek:** De naam "Van Beek" of "v Beek" verschijnt bij meerdere verschillende ontvangers (No. 152, 153 en 155), wat suggereert dat dit een transporteur of tussenpersoon was die de goederen voor hen in ontvangst nam. * **Controle:** De rode kruisen voor de nummers en de vinkjes achter de totalen geven aan dat deze lijst is gecontroleerd tegenover een centrale boekhouding of voorraadlijst.

Handgeschreven administratieve notitie op gelinieerd papier.

Dit document betreft de screening van individuele vishandelaren voor opname op een officiële distributie- of vergunningslijst. De notities wegen het recht op handel af op basis van historisch bewijs van hun bedrijfsactiviteiten: * **A. Hagedoorn (Langebrugsteeg, Amsterdam):** Wordt gekwalificeerd als een kleine delicatessenzaak in garnalen en haring. Wordt expliciet **niet** op de algemene lijst gezet; de persoon moet zich richten tot de 'V.C.' (vermoedelijk de Verkoopcentrale of een vergelijkbaar regulerend orgaan). * **S. Korper:** Wordt het recht op (zoetwater)vis ontzegd. Uit informatie van een controleur of getuige genaamd 'Grootjes' blijkt dat Korper voorheen enkel in 'schar' (zoutwatervis) handelde op een specifieke locatie of markt (genoteerd als 'Beste'). * **J.G. Blom:** Wordt wel toegelaten tot de 'aallijst' (de lijst voor de handel in paling). Hierbij is het quotum naar beneden bijgesteld van 50 naar 40 kg.

Getypt afschrift van een zakelijke brief.

* **Kern van de brief:** De firma Kwakkelstein uit Vlaardingen bekent dat zij buiten de officiële kanalen om (de Vischmarkt) "zeebliek" (een soort kleine vis, vaak jonge haring of sprot) hebben geleverd aan Amsterdamse klanten. Na ontdekking van deze overtreding van de distributieregels, verzoeken zij de centrale instantie om deze klanten officieel te registreren voor toewijzing, zodat de levering gecontinueerd kan worden. * **Distributiesysteem:** De brief illustreert de strikte controle op de voedselvoorziening tijdens de bezettingsjaren. Handelaren mochten niet vrij verkopen; alles moest via centrale markten en toewijzingen verlopen om de rantsoenering te handhaven. * **Lijst van afnemers:** De lijst bevat 23 specifieke adressen in Amsterdam. Opvallend zijn adressen in de Jodenbreestraat en Weesperstraat, wat in december 1942 (midden in de deportaties) een wrange context geeft aan de dagelijkse behoefte aan voedselvoorziening in deze wijken. * **Terminologie:** "Zeebliek" was destijds een goedkoop en toegankelijk volksvoedsel, essentieel in tijden van schaarste.

Getypte brief op briefpapier van een onderneming.

* **Inhoud:** De brief is een formeel verzoek van een haringhandelaar aan een overheidsfunctionaris (de Inspecteur Marktwezen). De handelaar vraagt om een toewijzing van zoetwatervis. * **Toon:** De toon is uiterst beleefd en formeel, wat gebruikelijk was voor zakelijke correspondentie in die tijd ("Weled. Heer", "beleefd verzoek"). * **Spelling:** Er wordt gebruikgemaakt van de oude spelling (bijv. "Visch", "motiveeren"). * **Status:** Het document lijkt een officiële aanvraag in het kader van distributie of marktregulering.

Zakelijke correspondentie (brief) met ambtelijke annotaties.

* **Kern van de zaak:** De heer Hagedoorn, een vishandelaar in Amsterdam-West, vraagt toestemming om zijn vis-toewijzing (voorraad-allocatie) te laten ophalen door een vervanger (L. Stroombergen), omdat zijn vaste knecht (F. Broense) plotseling is overleden. * **Bureaucratische gang van zaken:** Uit de verschillende data (van 23 januari tot 1 maart 1944) en de vele krabbels blijkt een traag en grondig ambtelijk proces. De overheid onderzoekt de achtergrond van de voorgestelde vervanger (een gepensioneerde gemeenteambtenaar) en de persoonlijke gezinssituatie van de ondernemer. * **Persoonlijke details:** De controle gaat ver; er wordt zelfs genoteerd dat de vrouw van de vishandelaar "er bleek uit zag" en dat Hagedoorn zonder hulp zijn winkel niet alleen kan laten wanneer hij naar de vismarkt gaat. * **Toewijzingssysteem:** De term "toewijzing" en "middagverdeling" wijzen op de strikte distributie- en schaarste-economie tijdens de bezetting.

# TRANSCRIPTIE HG. *verzonden 14/1* den Heer J.J. Haagedoorn, Van Hogendorpstraat 67 II, Amsterdam-West. Wijk 19A. 46A/8/2 M. 13 Januari 1942. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 6 dezer deel ik U mede, dat nabehandeling van Uw verzoek in de door de Visscherijcentrale ingestelde Commissie is gebleken, dat er geen aanleiding bestaat aan Uw verzoek te voldoen. De Directeur,

# TRANSCRIPTIE HB. [Handgeschreven: verzonden 10/6] den Heer J.J.Haagedoorn, Van Hogendorpstraat 67 II, <u>Amsterdam-West.</u> Wijk 19 A. 46A/292/2 M. 8 Juni 1942. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 3 Juni j.l. deel ik U mede, dat na behandeling van Uw verzoek in de door de Visscherij-centrale ingestelde Commissie is gebleken, dat er geen aanleiding bestaat aan Uw verzoek te voldoen. De Dire...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Zakelijke brief / Verzoekschrift * **Afzender:** Haringhandel Hagedoorn (A. Hagedoorn), Lange Brugsteeg 7, Amsterdam * **Ontvanger:** Inspecteur van het Gemeentelijk Marktwezen (A.H. de Haer), Amsterdam * **Datum:** 21 mei 1942 * **Kenmerken:** Briefhoofd van de firma, handgeschreven aantekeningen en stempel bovenin, ondertekend door A. Hagedoorn.

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven, gedrukt:] HG. [Midden boven, handgeschreven in blauw:] Verzonden 9/12 [Rechts uitgelijnd:] den Heer J.J.Haagedoorn, Van Hogendorpstraat 67 II, Amsterdam-West. Wijk 19A. [Links:] 46A/151/2 M. [Rechts:] 9 December 1941. [Inhoud:] Naar aanleiding van Uw brief d.d. 2 dezer deel ik U mede, dat na behandeling van Uw verzoek in de door de Visscherij- centrale ingestelde...

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven:] HB. [Geadresseerde:] den Heer A. Hagedoorn, Lange Brugsteeg 7, Amsterdam-Centrum. [Handgeschreven in blauw/groen potlood over de adresgegevens:] Verzonden 28/8 [onleesbare initialen, mogelijk HP] [Onder adres, rechts:] Wijk 3. [Kenmerk links:] 46A/539/2 M. [Datum rechts:] 28 Augustus 1942. [Inhoud:] Naar aanleiding van Uw brief d.d. 24 Augustus j.l. deel ik U m...