H. Wertheim

Handgeschreven brief.

* **Inhoud:** Mejuffrouw Wertheim reageert op een oproep of afspraakbevestiging die zij per briefkaart heeft ontvangen. Omdat zij voor zaken in Den Haag verblijft, kan zij niet op het afgesproken tijdstip verschijnen. Zij stelt voor om na haar terugkeer in Amsterdam (de komende zaterdag) een nieuwe afspraak te maken. * **Taalgebruik:** De brief is geschreven in een zeer beleefde, formele stijl die gebruikelijk was voor zakelijke correspondentie met overheidsinstanties in de eerste helft van de 20e eeuw ("Den Wel. Ed Heer", "Uw Ed. Heer", "Verblijf ik Hoogacht"). * **Handschrift:** Een duidelijk, geoefend en sierlijk handschrift in lopend schrift (cursief). * **Opmerkelijk:** De afzender gebruikt de afkorting "A’dam" voor Amsterdam en herhaalt per abuis het woord "te" in de zinsnede "te aanwezig te zijn".

Handgeschreven brief op gelinieerd papier.

In deze brief verontschuldigt Mejuffrouw H. Wertheim zich voor haar afwezigheid bij een geplande afspraak met de Inspecteur van het Marktwezen. Zij legt uit dat zij zijn briefkaart pas laat (op dinsdagavond) heeft ontvangen, omdat zij op dat moment voor zaken in Den Haag verbleef. De toon van de brief is formeel en beleefd ("Wel. Ed Heer", "Uw Ed. Heer", "Hoogacht."). Zij geeft aan dat zij vanaf de eerstvolgende zaterdag weer in Amsterdam zal zijn en vraagt de inspecteur om een nieuw tijdstip voor te stellen voor een ontmoeting. De brief is zakelijk van aard en dient als een administratieve verantwoording voor een gemiste afspraak.

Administratieve notitie/dossierstuk betreffende markttoezicht.

* **Inhoud:** Het document betreft het dossier van Mevrouw H. Wertheim, een marktkoopvrouw in Amsterdam. Ze heeft vaste staanplaatsen op de Westerstraat (nr. 273) en de Dapperstraat (nr. 71). * **Administratief proces:** * Begin augustus 1939 is er blijkbaar sprake van onregelmatige aanwezigheid, aangezien zij op 2 en 3 augustus wordt "opgeroepen" (waarschijnlijk ter verantwoording bij de marktmeester). * Op 9 augustus wordt geconstateerd dat zij "weer regelmatig" komt. * Het stuk circuleert vervolgens langs verschillende functionarissen (Penz, Klaassens) ter kennisname. * De laatste notitie van 11 augustus door 'J.B.' bevestigt dat de markt in de Dapperstraat wekelijks wordt gecontroleerd op haar aanwezigheid. * **Observatie:** Het handschrift wisselt tussen verschillende pennen en potloden, wat wijst op een processtuk dat door meerdere handen is gegaan over een periode van ongeveer tien dagen.

Administratieve lijst van marktkooplieden.

* **Structuur:** De lijst is opgedeeld in drie kolommen. Hoewel de eerste kolom redelijk oplopend is (van 21 naar 147), verspringen de nummers in de tweede kolom aanzienlijk (van 159 naar 306 en terug naar 2), wat duidt op een administratieve groepering in plaats van een strikt geografische volgorde op straat. * **Demografie:** Een opvallend groot aandeel van de namen is van Joodse oorsprong (bijv. Melhado, Morpurgo, Heilbron, Boas, Sigaar, Speyer). Dit weerspiegelt de historische bevolkingssamenstelling van de Amsterdamse Dapperbuurt en de sterke vertegenwoordiging van de Joodse gemeenschap in de markthandel van die tijd. * **Bijzonderheden:** * Er wordt onderscheid gemaakt tussen de "vaste plaatshouders" die de hele week staan en deze groep die specifiek alleen op **zaterdag** komt. * Vrouwen worden soms vermeld met hun eigen achternaam of als "wed:" (weduwe), zoals *wed: Casserus*. * Dubbele namen zoals *de Jong-Gerritsen* en *Clarenburg-Hijmans* komen voor.

Handgeschreven verzoekschrift op gelinieerd papier.

De brief is een formeel verzoek van een marktkoopman, H. Wertheim, aan de gemeentelijke dienst van het Marktwezen. De schrijver verzoekt om "uitstel voor een bepaalde tijd", wat in deze context waarschijnlijk doelt op een ontheffing van de verplichting om de standplaats in te nemen of een uitstel van betaling van de standplaatsgelden. De reden is puur economisch: er is op dat moment onvoldoende handel op zijn vaste plek (standplaats no. 273) aan de Westerstraat. De taal is formeel ("Verzoek U beleefd"), hoewel er kleine grammaticale onnauwkeurigheden in de tekst zitten (zoals "mijn." in plaats van "mij" en de zinsconstructie "geen voldoende handel heeft"), wat typerend is voor de taal van de kleine middenstander uit die periode.

Brief (doorslag/kopie) van een gemeentelijke instantie.

De brief is een formeel antwoord op een verzoek van mevrouw H. Wertheim. Zij heeft op 8 september 1941 verzocht om haar marktplaats op de Westerstraatmarkt tijdelijk (drie maanden) niet te hoeven bezetten. De directeur van de marktdienst verleent hiervoor toestemming, maar stelt als harde voorwaarde dat het marktgeld wekelijks doorbetaald moet worden aan de dienstdoende ambtenaar. De toon is strikt zakelijk en administratief. Het document illustreert de bureaucratische gang van zaken tijdens de bezetting: zelfs wanneer een marktkoopman of -vrouw om persoonlijke of externe redenen niet kan werken, blijven de financiële verplichtingen aan de gemeente onveranderd van kracht.

Getypte doorslag van een officiële brief (dienstbrief).

* **Kernboodschap:** De brief is een reactie op een verzoek van mevrouw Wertheim van 8 september 1941. De directeur verleent haar toestemming om haar standplaats op de Westerstraatmarkt voor een periode van drie maanden onbezet te laten. * **Voorwaarde:** Er geldt een strikte financiële voorwaarde: het marktgeld moet gedurende deze periode van afwezigheid wekelijks worden doorbetaald aan de dienstdoende marktambtenaar. * **Toon:** De brief is kort en strikt zakelijk-bureaucratisch, wat kenmerkend is voor gemeentelijke correspondentie uit die tijd. * **Handgeschreven notitie:** Het woord "later" bovenaan is waarschijnlijk een latere toevoeging door een archivaris of ambtenaar, mogelijk wijzend op een vervolgactie of de status van het dossier.

Document

- **Structuur**: De lijst is alfabetisch geordend op achternaam. Het bevat persoonlijke basisgegevens en een categorisering middels cijfers ("1") in specifieke kolommen. - **Gegevensvelden**: - **Naam**: Achternaam en initialen. "Wed." staat voor weduwe. - **Geb. datum**: Dag-maand-jaar. - **Adres**: Straatnaam met huisnummer en verdieping (I, II, III, hs = huis). "inw." staat voor inwonend. - **Markt (G, J, W, M)**: Deze kolommen representeren waarschijnlijk vergunningscategorieën voor marktkooplieden. In de context van de bezettingsjaren duidde 'J' vaak op de speciale "Joodse markten" die vanaf 1941 werden ingesteld. De overige letters staan waarschijnlijk voor productcategorieën (G = Groenten, W = Waren/Manufacturen, M = Melk/Vlees).

Brief / Verzoekschrift gericht aan de gemeente.

In dit schrijven verzoekt H. Wertheim de Directeur van het Marktwezen om uitstel. Hoewel de specifieke reden voor het uitstel (bijvoorbeeld voor het bezetten van een marktkraam of het betalen van staanplaatsrechten) niet expliciet wordt genoemd, is de aanleiding wel helder: de verzorging van haar zieke echtgenoot. Uit de aanvullende gegevens blijkt dat zij een standplaats had in de Joubertstraat voor de verkoop van "damesconfectie". De ambtelijke aantekeningen onderaan tonen de bureaucratische gang van zaken: op 14 april wordt er een advies gegeven en op 20 april wordt er door marktambtenaar De Haan genoteerd dat er "geen bezwaar" is, verwijzend naar een rapport van een collega (Rem).

Handgeschreven ambtelijk bericht/advies.

Het document is een zakelijk advies betreffende het marktbeheer in Amsterdam. J. Renz adviseert de Inspecteur om een verzoek van een marktkoopvrouw, H. Wertheim, in te willigen. Zij heeft om een onderbreking van een maand gevraagd voor haar standplaats (nummer 38) omdat zij haar zieke echtgenoot moet verplegen. Renz stelt voor het uitstel te verlenen, mits zij haar achterstallige en lopende marktgeld (staangeld) betaalt. Hij noteert dat zij reeds vier weken achterloopt met betalingen. De krabbels onderaan tonen de afhandeling: de Inspecteur ging akkoord ("Acc."), wat op 6 mei 1943 werd geparafeerd door een ambtenaar met de initialen "H.D.".

# TRANSCRIPTIE 42 R. I. II^e Bat. Mitr. Comp. De dpl. soldaat <u>Wertheim M.</u> is sedert 29 Augustus 1939 in werkelijken dienst. De Res. 1^e Luitenant Wnd. Comp. Commdt. [Handtekening] (W. van Eck)

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven: H. Müller?] HG. den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, <u>A l h i e r .</u> 37/3/21 M. 2 12 Mei 1941. In bijlage dezes heb ik de eer U een contract in duplo te doen geworden ten name van de firma G.v.d.Wal & Co. betreffende huur van pakhuisafdeeling no.H 15 op de Centrale Markt, voor den <u>opslag</u> van goederen (vide besluit van Burgemeester en Wethouder...

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven handgeschreven:] *C. Müller* HG. 37/2/37 M. n 2 6 September 1940. den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, <u>A l h i e r</u> . In bijlage dezes heb ik de eer U een contract in duplo te doen geworden ten name van A. de Widt betreffende huur van pakhuisafdeeling no. Hn 4 op de Centrale Markt, voor den opslag van goederen (vide besluit van Burgemeester en Wethoude...

# TRANSCRIPTIE M. Muller [handgeschreven] HG. 64/34/2 M. n 2 20 Juni 1939. den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, A l h i e r . In bijlage dezes heb ik de eer U een contract in duplo te doen geworden ten name van J. Wester betreffende huur van pakhuisafdeeling no. D 7 op de Centrale Markt. Ik moge U beleefd verzoeken de onderteekening van dit contract door den heer Burgemeester te willen ...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven rechtsboven:] *M. Müller* [Rond stempel/parafje onder de naam] HG. den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, A l h i e r . 66/21/1 M. 2 8 November 1940. In bijlage dezes heb ik de eer U een contract in duplo te doen geworden ten name van de N.V. Oostrum's Fruithandel betreffende huur van pakhuisafdeeling no. H 14 op de Centrale Markt. Ik moge U beleefd verzoeken...