J. Polak

Document

Deze kaart is een utilitair document dat een zeer specifiek deel van Amsterdam afbeeldt: de Plantage- en Jodenbuurt. De tekenstijl is functioneel en schematisch. De aanwezigheid van namen (zoals J. Polak, Schavrien, Piller) in combinatie met genummerde rode cirkels suggereert dat dit een werkdocument was om individuen of gezinnen op specifieke adressen te lokaliseren. De rode cirkels kunnen wijzen op prioriteiten, statuswijzigingen (zoals deportatie of onderduik), of specifieke administratieve handelingen. Het doorhalen van namen en cirkels wijst op een dynamisch gebruik van de kaart over een zekere periode. Het gebruik van zowel blauwe als rode inkt en potlood duidt op verschillende lagen van informatie of verschillende bewerkers. ---

Administratieve doorslag/notificatie of registerblad.

* **Inhoud:** Het document is een administratieve vastlegging betreffende de heer J. Polak. De kern van het document ligt in de handgeschreven opmerking: "Oproeping niet geregeld beurtterplaats." Dit suggereert dat er een administratief proces liep voor een oproep (mogelijk voor militaire dienst of werkverschaffing) die niet tot een resultaat is gekomen met betrekking tot zijn standplaats of beurt op de markt. * **Terminologie:** De term "beurtterplaats" verwijst in de context van het Waterlooplein zeer waarschijnlijk naar de 'beurt' (het recht op een plek) op de markt. * **Tijdstip:** De vermelding "9 uur vm." (voormiddag) duidt op een specifiek tijdstip van een afspraak of controle. * **Geografie:** De Rapenburgerstraat en het Waterlooplein liggen in de voormalige Joodse buurt van Amsterdam. "Wijk 2" was de toenmalige administratieve wijkindeling van dit gebied.

Document

De kaart vermeldt dat de heer J. Polak, woonachtig aan de Rapenburgerstraat 126-II te Amsterdam, op 25 september 1939 om 09:00 uur werd opgeroepen. De reden hiervoor was het "niet geregeld bezetten" van zijn vaste standplaats op de Waterloopleinmarkt. De handgeschreven aantekening van de inspecteur, "*In mil dienst*", verklaart echter de afwezigheid: de betrokkene was opgeroepen voor militaire dienst. De grote rode cijfers zijn waarschijnlijk een administratief dossier- of archiefnummer. De afkorting "V.K.K." staat mogelijk voor een specifieke verordening of een register van de marktwezen.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

In deze brief verzoekt J. Polak de directeur van de marktdienst om zijn vaste staanplaats op de dagmarkt van het Waterlooplein te behouden. De reden voor dit verzoek is dat de schrijver op dat moment als soldaat "onder de wapenen" is (gemobiliseerd). Hij vreesert dat hij zijn verworven rechten op de marktplaats verliest tijdens zijn afwezigheid, waardoor hij na zijn diensttijd weer helemaal onderaan de ladder zou moeten beginnen. De toon van de brief is uiterst beleefd en formeel, wat gebruikelijk was voor correspondentie met overheidsinstanties in die tijd. De afkorting "j.l." staat voor "jongstleden" en "ondergek." voor "ondergetekende".

Administratieve notitie/advies op voorbedrukt formulier (Alg. Zaken Model No. 14).

Het document is een ambtelijk advies betreffende een marktvergunning op het Mosplein in Amsterdam-Noord. De kern van de zaak is een verzoek tot vervanging: E. Polak kan vanwege ziekte en ziekenhuisopname zijn marktplaats niet persoonlijk bezetten en vraagt of zijn zoon, J. Polak, dit tijdelijk mag overnemen. De ambtenaar (vermoedelijk de heer Delleër) adviseert positief ("geen bezwaar"), maar stelt de strikte voorwaarde dat er direct ("per omgaande") een officieel medisch bewijsstuk wordt ingeleverd bij de Dienst van het Marktwezen. De doorhaling van het woord "bewijs" ten gunste van "schriftelijke verklaring" duidt op een behoefte aan administratieve precisie.

Ambtelijk bijblad/dossierstuk (waarschijnlijk van een gemeentelijke afdeling Marktwezen).

Dit document betreft een administratieve beoordeling van een verzoek tot marktvervanging. Een zekere **J. Polak** verzoekt om de marktplaats van zijn vader op het **Moosplein** (mogelijk een verschrijving of specifieke aanduiding voor een deel van de markt) langer te mogen innemen. De reden hiervoor is de slechte gezondheid van de vader. Uit de aantekeningen blijkt dat er al een eerdere toestemming was tot 1 december 1939, en dat Polak nu een verlenging van één à twee maanden vraagt. De behandelend ambtenaar noteert op 14 december 1939 dat er "geen bezwaar" is tegen deze inwilliging. Het document toont de bureaucratische gang van zaken, inclusief verschillende archiefnummers en parafen van betrokkenen (waaronder een advocaat of juridisch adviseur "Hr v Berg").

Lijst van handtekeningen/namenlijst.

* **Handschrift:** Het document is geschreven in een duidelijk leesbaar, enigszins formeel cursief handschrift (spitsschrift). Verschillende personen lijken hun eigen naam te hebben getekend, gezien de variatie in handschrift en inkt. * **Inhoud:** Het betreft een namenlijst, mogelijk een presentielijst van een vergadering, een ledenlijst van een vereniging of een lijst van ondertekenaars voor een petitie. * **Opvallende zaken:** * Er zijn verschillende namen doorgehaald, wat kan wijzen op afzeggingen of royementen. * De toevoeging "pro Bak" onder de naam J. Salinger suggereert dat Salinger tekende namens (per procuratie) een persoon genaamd Bak. * De achternamen (zoals Werkendam, Alexander, Salinger, Polak, Davidson) zijn kenmerkend voor de Nederlands-Joodse gemeenschap uit die periode.

Administratieve registratiekaart (mogelijk een oproepkaart voor de Luchtbeschermingsdienst of een soortgelijke gemeentelijke instantie).

Deze kaart legt de administratieve gang van zaken vast rondom de oproeping van de heer/mevrouw J. Polak. De belangrijkste punten uit het dossier zijn: * **Datum van ingang:** Het dossier loopt al sinds april 1939 (vóór de oorlog). * **Oproep:** Betrokkene werd opgeroepen voor 22 november 1940 om 09:30 uur. * **Conflict over uitstel:** Op 3 november 1940 werd verzocht om uitstel tot februari 1941. De uitvoerende ambtenaar stelde voor de oproep in te trekken, maar de wethouder gaf expliciet de opdracht: "NIET INTREKKEN". * **Resultaat:** Ondanks de opdracht van de wethouder is er op de dag van de oproeping (22-11-40) genoteerd dat er "geen gevolg" aan de oproeping is gegeven. Dit kan betekenen dat de persoon niet is komen opdagen of dat er op het laatste moment alsnog een andere beslissing is genomen.

Administratief bijblad/notitie betreffende marktvergunningen.

Het document is een administratief overzicht van de status van diverse marktkooplieden en hun standplaatsen in Amsterdam (en één in Alkmaar) tijdens de eerste maanden van de Duitse bezetting. * **Intrekkingen:** Per 21 augustus 1940 zijn de vergunningen van J. v.d. Mort, K. Passchier en M. Polak ingetrokken. * **Locaties:** Er worden specifieke Amsterdamse markten genoemd: Uilenburg, Waterlooplein en Lindengracht. Dit waren destijds belangrijke handelscentra, waarbij Uilenburg en het Waterlooplein in het hart van de Joodse buurt lagen. * **Terminologie:** * **"uit m.s."**: Waarschijnlijk "uit marktstelsel" of "markt-staat", wat betekent dat de persoon niet meer voorkomt in de actieve administratie. * **"uit stemm."**: Afkorting voor "uit stemming". Dit verwijst naar de 'stemmingslijst' of anciënniteitslijst die werd gebruikt om marktplaatsen toe te wijzen. Wie "uit stemming" is, heeft geen recht meer op een toegewezen plek. * **Functionarissen:** Het document is op 21 oktober 1940 definitief gezien door de Inspecteur en gearchiveerd ("opbergen"). ---

Dienstmededeling / Brief.

Dit document is een formele kennisgeving van de gunning van een onderhoudscontract. De Centrale Dienst voor de Levensmiddelenvoorziening (CDL) informeert de afdeling Marktwezen dat het reinigen van poetsdoeken voor het lopende jaar (1940) wederom is uitbesteed aan de inrichting aan de Haarlemmerweg. Opvallend is het gebruik van paarse inkt voor de hoofdtekst, wat wijst op een vroege vorm van reproductie (zoals een stencil of doorslag). Het briefpapier is voorgedrukt voor de jaren '30 (193...), waarbij de '3' handmatig is gewijzigd in een '4' om het jaar 1940 aan te duiden. Dit duidt op efficiëntie en opgebruiken van oude voorraden briefpapier vlak voor het uitbreken van de oorlog in Nederland.

Administratieve indexkaart / registratiekaart.

* **Persoon:** Het betreft J. Polak, een man van destijds 49 jaar oud. Het adres "Uilenburg" verwijst naar een van de oudste en in die tijd armste buurten van Amsterdam, die deel uitmaakte van de Joodse buurt. * **Administratief proces:** De kaart legt een proces vast waarbij de betrokkene is opgeroepen (mogelijk voor werkverschaffing of een medische keuring). Er wordt verwezen naar "Artikel 11 b/c", wat duidt op specifieke wet- of regelgeving omtrent arbeidsbemiddeling of steunverlening. * **Besluitvorming:** De heer Polak vraagt om uitstel tot februari 1940. Dit verzoek wordt op 8 november 1939 resoluut afgewezen door de behandelend ambtenaar met het advies "plaats intrekken", wat waarschijnlijk betekent dat hij zijn recht op de betreffende positie of uitkering verloor. De directeur heeft dit besluit geaccordeerd.

Administratief register of lijst van marktkraamhouders/standplaatsen.

* **Administratieve Functie:** Dit document lijkt een controlelijst te zijn van de Amsterdamse Marktwezen-administratie. Er wordt bijgehouden wie een standplaats heeft, wat hun historie is en of hun vergunning moet worden ingetrokken of verlengd. * **Afkortingen:** "Weth." staat voor Wethouder, aan wie voorstellen tot intrekking van vergunningen worden voorgelegd. "Opged." of "Opgeroepen" verwijst waarschijnlijk naar een oproep voor een hoorzitting of keuring. "m. s." staat vermoedelijk voor 'met ingang van' (meestal 'm.i.v.'). * **Opvallende Details:** Bij B. Kloos en B.J. v. Staken staat de opmerking "Met gekomen haring!". Dit wijst erop dat zij visverkopers waren wier aanwezigheid op de markt afhankelijk was van de aanvoer van seizoensproducten (de nieuwe haring). * **Demografie:** Veel van de vermelde namen en locaties (Uilenburg, Waterlooplein) wijzen op een sterke vertegenwoordiging van de Joodse bevolking van Amsterdam in deze beroepsgroep. ---

Een administratief register of namenlijst, vermoedelijk opgesteld tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland.

* **Doel van het document:** Het document dient als registratiesysteem voor de Joodse bevolking van Amsterdam tijdens de bezettingsjaren. De kolommen met straatafkortingen suggereren een geografische administratie. * **Coderingen:** * **"N"** staat hoogstwaarschijnlijk voor 'Nederlands-Israëlietisch' (Joods). * **"A"** zou kunnen duiden op 'Andere' of 'Arisch' (vaak gebruikt bij gemengde huwelijken of uitzonderingsstatussen). * De kolom **"Am. v."** bevat vinkjes bij bepaalde personen, wat mogelijk 'Amsterdam Vertrokken' betekent (vaak een eufemisme voor deportatie). * De groene/blauwe nummers met een **"X"** refereren waarschijnlijk aan transportnummers of specifieke lijsten (zoals de 'stempel'-lijsten). * **Statusmarkers:** De rode cirkels met nummers (21 t/m 24) en de schuine strepen door bepaalde velden wijzen op administratieve updates, mogelijk naar aanleiding van transporten naar kampen zoals Westerbork.

Administratief register of kasboek van marktkooplieden/vergunninghouders.

* **Structuur:** Het document is opgezet als een kwantitatief overzicht. Elke rij vertegenwoordigt een handelaar, en de kolommen rechts dienen om de handelstypes te turven. * **Inhoud:** De lijst toont een grote diversiteit aan kleinschalige handel rond de eeuwwisseling, met een sterke nadruk op tweedehands kleding ("2' hands kleeding"), wat met 24 vermeldingen de grootste categorie is. * **Sociaal-economisch:** De overvloed aan Joodse achternamen (zoals Polak, Waterman, Cohen, Casseres, Montezinos) suggereert dat dit register betrekking heeft op een Joodse buurt of markt, zeer waarschijnlijk de Amsterdamse Jodenbuurt (bijv. Waterlooplein of Uilenburg). * **Tijdsspanne:** Hoewel de data ver uit elkaar liggen, lijken de inschrijvingen in een vergelijkbaar handschrift te zijn gedaan, wat kan duiden op een overschrijving uit eerdere registers voor administratieve doeleinden of een langdurig lopend dossier per standplaats.

Document

Het document is een administratieve lijst van marktkooplieden die een vaste plek hadden op de markt in de Joubertstraat in Amsterdam. De lijst bevat kolommen voor de naam, geboortedatum, het woonadres en het type product (artikel) dat verhandeld werd. Opvallende kenmerken: * **Correcties:** Bij de vermelding van J. v.d. Hoek is het artikel "visch" handgeschreven doorgehaald en vervangen door "groenten en fruit". * **Adressen:** De overgrote meerderheid van de adressen bevindt zich in de Transvaalbuurt en de Oosterparkbuurt (bijv. Retiefstraat, Tugelaweg, Reitzstraat), destijds wijken met een zeer grote Joodse populatie. * **Producten:** De handel varieert van primaire levensbehoeften (aardappelen, groente, fruit, vis) tot textielwaren (kousen, garen en band).

Getypte lijst van personen met bijbehorende persoonsgegevens en handelswaar.

De lijst bevat gegevens van handelaren die waarschijnlijk actief waren op de markt in de **Gaaspstraat** te Amsterdam. De gegevens zijn gestructureerd: * **Personalia:** Namen en geboortedata, veelal daterend uit het einde van de 19e en begin van de 20e eeuw. * **Geografie:** De adressen bevinden zich voornamelijk in de Amsterdamse wijken De Pijp, de Rivierenbuurt en de Transvaalbuurt. * **Handelswaar:** De kolom "Artikel" specificeert de aard van de nering, variërend van levensmiddelen (vis, groente, fruit, zuurwaren) tot textiel (stoffen, kousen, manufacturen) en huishoudelijke artikelen. * **Mutaties:** De handgeschreven doorstrepingen onderaan de lijst duiden op een administratieve actualisatie waarbij personen van de lijst zijn verwijderd.

Officiële brief/beschikking.

Dit document is een formele toestemming van de gemeente Amsterdam aan een marktkoopman, de heer J. Italiaander, om zich te laten bijstaan door een assistent op de markt op het Waterlooplein. **Belangrijke elementen:** * **Beperking:** De toestemming is strikt geformuleerd: de assistent (de heer J. Polak) mag Italiaander slechts "bijstaan" en uitdrukkelijk "niet vervangen". Dit wijst op een streng toezicht op de bezetting van marktplaatsen. * **Termijn:** De vergunning is "tot wederopzegging", wat de ontvanger in een onzekere rechtspositie laat. * **Personen:** De namen Italiaander en Polak zijn veelvoorkomende namen binnen de Joodse gemeenschap in Amsterdam. Gezien de locatie (Waterlooplein) en de datum, is het nagenoeg zeker dat het hier om Joodse burgers gaat. * **Administratie:** De vermelding van geboortedatum en adres van de assistent onderstreept de administratieve controle in deze periode.

Getypte lijst op papier.

* **Inhoud:** De lijst bevat 28 namen van mannen (gebaseerd op de initialen en de aard van het beroep in die tijd). * **Structuur:** De lijst is globaal alfabetisch gesorteerd op achternaam. Achter de namen staan getallen die gelezen moeten worden als geboortedata (dag, maand en de laatste twee cijfers van het jaartal, variërend van 1878 tot 1901). * **Punctie en Typografie:** De interpunctie in de datums is inconsistent (punten, komma’s, apostroffen, koppeltekens en dubbele punten worden door elkaar gebruikt). Opvallend is het gebruik van de letter 'o' in plaats van het cijfer '0' bij de jaartallen '8o' (Koopman) en '1o' (de Rood). * **Beroepsgroep:** "Lompenventers" (ook wel voddenmannen genoemd) verzamelden en verhandelden oude kleding, textiel en metalen. Dit was in de 19e en vroege 20e eeuw een beroep dat veelvuldig werd uitgeoefend door het joodse proletariaat in Amsterdam.

Getypte administratieve lijst met handgeschreven annotaties.

* **Inhoud:** Het document is een register van personen die werkzaam waren als 'lompenventer' (handelaar in oude kleding en textiel). * **Structuur:** De lijst is alfabetisch gesorteerd op achternaam. Elke regel bevat: 1. Een handgeschreven referentie- of dossiernummer (bv. 19/155). 2. Initialen en achternaam. 3. Een datum in het formaat Dag. Maand'Jaar (bv. 11.10'78 voor 11 oktober 1878). 4. Een handgeschreven 'X', wat duidt op een controle of verificatie van de vermelding. * **Demografie:** Veel van de vermelde namen (zoals Polak, Goudsmit, Koopman, Waterman) wijzen op een sterke vertegenwoordiging van de Joodse gemeenschap in dit beroep.

Administratieve lijst (verzendlijst)

* **Structuur:** De lijst is georganiseerd in vier kolommen. De eerste kolom 'S' duidt waarschijnlijk op een serie- of lijstnummer. De kolom 'Nr' bevat registratienummers van de betreffende personen of brieven. De kolom 'Naam' en 'adres' spreken voor zich. * **Geografie:** De genoemde adressen bevinden zich vrijwel allemaal in Amsterdam, met een sterke concentratie in de (toenmalige) Joodse buurt en de Transvaalbuurt (bijv. Rapenburg, Tugulaweg, Vrolikstraat, Blasiusstraat). * **Afkortingen:** De adressen bevatten de destijds gebruikelijke aanduidingen voor verdiepingen: 'hs' (huis/begane grond), 'I', 'II', 'III'. Straatnamen zijn vaak afgekort (str., nw. voor nieuwe, pres. voor president). * **Opvallend:** De naam 'M. de Vries' (Nr. 270) komt tweemaal voor op de lijst onder kolom S:2.

Document

* **Persoonsgegevens:** De kaart staat op naam van **E. J. Polak**. Het getal **140318** staat vrijwel zeker voor de geboortedatum: 14 maart 1918. De achternaam Polak is een veelvoorkomende Nederlands-Joodse naam. * **Locatie:** **Geestbrug** verwijst naar een specifieke locatie, waarschijnlijk de buurt of een werkplek nabij de Geestbrug in Rijswijk/Den Haag. * **Arbeidsgegevens:** * **42 uren:** Dit was in die periode een gangbare werkweek. * **bel loon / loon:** Respectievelijk het belastbaar loon (ƒ 13,69) en het (netto)loon (ƒ 13,20). Het verschil kan duiden op ingehouden premies of belastingen. * **zegel.:** Verwijst naar de sociale verzekeringszegels (zoals voor de Invaliditeitswet of Ziektewet) die destijds fysiek op kaarten geplakt werden. Het bedrag **8⁰** staat voor 80 cent. * **15ᵉ wk C:** De gegevens hebben betrekking op de 15e week van het jaar, ingedeeld in loonklasse of categorie **C**. * **Rode streep:** Deze diagonale streep is een administratief teken dat de gegevens zijn verwerkt, overgenomen in een journaal of dat de kaart is afgesloten.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Administratieve indexkaart / registratiekaart. * **Persoon:** J. Polak, geboren 10 maart 1890. * **Locatie:** Uilenburg, Amsterdam. * **Datum:** Oktober/november 1939 - februari 1940. * **Instelling:** Onbekend, mogelijk werkverschaffing of sociale steun.

1/4 '39.- L. S. Mw. Swüerde - Mol St. Ant. Breestr. 74, moet onder gewende behandeling blijven is de specialist WPolak.

# TRANSCRIPTIE A. Polak plaats 91 Uilenburg R. Polak-Abram plaats 224 K.C. Op andere markten geen vaste plaats en staat niet ingeschreven - d. 17/12 '41

# TRANSCRIPTIE **[Briefhoofd]** MAURITS POLAK **Nº 90/83 / M. 1940 6/11** IMPORTEUR „JAN PLANK” SCHEERBENOOIDGHEDEN EN PARFUMERIËN ~~SWAMMERDAMSTRAAT 20 — AMSTERDAM-O.~~ TELEFOON 54607 — POSTCHEQUE EN GIRO No. 307158 *in map* [handgeschreven] Huizerstraatweg 11 AMSTERDAM, .................... 193 Naarden. **REKENING** VOOR .....................................................................

# TRANSCRIPTIE No 33/94/4 m 1940 Aan den Inspecteur vh Marktwezen alhier. De VKK No 461 J.M. Polak heeft op Maandag 4 November '40 voor een marktplaats meegeloot, en hem heb ik dan ook een plaats toegewezen. Polak heeft aan Controleur Maassen zijn marktgeld betaald, en is daarop van de markt verdwenen, want hij had ~~toch totaal~~ geen handel bij zich. Daar Polak het niet zoo nauw neemt met uit...