Afschrift van een getypte brief. 22 augustus 1939. A. Agartz, Haarlemmerdijk 44 III, Amsterdam. Onbekend (geadresseerd aan "UwEdl.", waarschijnlijk de burgemeester of een wethouder van Amsterdam). No. 90/43/1 M. 1939 AFSCHRIFT.

No. 23/8 L.M. 1939.

Amsterdam, 22 Augustus 1939.

M.M.

Ondergeteekende A.Agartz, wendt zich beleefd langs dezen weg tot UwEdl.
Ik ben Duitscher van geboorte, maar ik ben van 1920 af in Holland, (A'dam).
Ik ben gehuwd met een Hollandsche vrouw. Ongeveer 10 weken, tracht ik mijn brood en voor mijn gezin te verdienen, hetgeen mij wel zou lukken, als ik maar niet alle tegenwerkingen had op de markt gelegen aan het Mosplein.
Omdat ik Duitscher ben gebeurd het, dat ik pas om 12 uur een staan-plaats krijg toegewezen en als ik dan die plaats heb wordt hij mij nog een paar maal weer afgenomen. Mijn artikel, wat ik te koop heb, berust daarop, dat het voor 12 uur het beste verkoopt.
Ik had een beleefd verzoek aan UWEdl., alsdat U mij a.u.b. een voorrangskaart kan verstrekken, zoodat ik mijn huishouden kan onderhouden, of dat UEdll mij een persoonlijk onderhoud wil toestaan, waar ik erg dankbaar voor zou zijn. Hopende en vertrouwende, dat U mij niet teleur zal stellen, en dat U mijn verzoek zal inwilligen, verblijf ik met de betuiging van de meeste

Hoogachting
uw Edl.dw.dn.
w.g.A.Agartz.

Adres:
A.Agartz
Haarlemmerdijk 44 III
Amsterdam. In deze brief beklaagt de heer A. Agartz zich over de behandeling die hij krijgt als marktkoopman op het Mosplein in Amsterdam-Noord. De kernpunten zijn:

• Discriminatie: Agartz stelt dat hij gediscrimineerd wordt vanwege zijn Duitse afkomst, ondanks het feit dat hij al sinds 1920 in Amsterdam woont en getrouwd is met een Nederlandse vrouw.
• Belemmering van nering: Hij krijgt pas laat (om 12:00 uur) een staanplaats toegewezen, terwijl zijn producten juist 's ochtends het best verkopen. Bovendien wordt hem zijn plek soms weer afgenomen nadat deze is toegewezen.
• Verzoek: Hij vraagt om een "voorrangskaart" om zijn gezin te kunnen onderhouden, of om een persoonlijk gesprek om zijn situatie toe te lichten.
• Toon: De brief is uiterst beleefd en formeel opgesteld (gebruik van "UwEdl." en "dw.dn." - dienstwillige dienaar), wat gebruikelijk was voor verzoekschriften aan de overheid in die tijd. De datum van de brief, 22 augustus 1939, is historisch zeer saillant. Het is exact negen dagen voor de Duitse inval in Polen en het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog.

In de zomer van 1939 was de spanning in Europa om te snijden. In Nederland nam de argwaan tegenover Duitsers die in het land woonden toe, gevoed door de dreiging van nazi-Duitsland. Hoewel Agartz aangeeft al bijna twintig jaar in Nederland te wonen, lijkt hij op straatniveau (de marktmeesters of mede-kooplieden op het Mosplein) de gevolgen te voelen van de groeiende anti-Duitse sentimenten. De brief illustreert hoe de naderende oorlog de dagelijkse verhoudingen en de broodwinning van individuele burgers onder druk zette, nog voordat er een schot was gelost. A. Agartz M.M.